2021/12/06

IKUSEZINTASUNA IKUSARAZIZ


Emakumeek historian zehar gure gizarteari, gure kulturari eta zientziari egin dizkieten ekarpenak isilarazi egin dituzte etengabe gizonek. Eta ez da hori bakarrik, esan dezakegu diskriminazio bikoitza jasan duela, eta jasaten du. Alde batetik komentatu duguna, sortu dituen ekarpenak kendu edo ezkutatu dizkietela, eta bestetik ezagutzarako sarbidea ukatu zaiola. Horrela, emakumeek gure kultura eta gizartearen garapenean aktiboki parte hartu ahal izatea zailtzen da. Eta forma horretan bigarren mailako subjektu gisa mantendu daiteke.

Historian ezkutuan egon diren eta guztion aintzatespena merezi duten borrokalari, sortzaile, ikertzaile eta aktibista guztiak argitara ateratzeko unea iritsi da.

 

Aurreko urteetan eman diren mezuak irakurri ondoren, honako hau nabarmendu nahi nuke:
IKUSEZINTASUNETIK PROTAGONISMORA #Lolarena, oso testu interesgarria,
Datu interesgarriz beteta dago, eta nik ezagutzen ez nuen kazetari eta dokumental-zuzendari bat aurkezten du, oso interesgarria iruditu zaidana.
Amaitzeko, gustatuko litzaidake aipatzea Bizenta Mogel Elgezabal, lehen euskal idazlea. 1782 jaio zen, eta bere osabak (Juan Antonio Mogel) irakatsi zion irakurtzen eta idazten. Garai hartan emakumeek ez zuten ikasten irakurtzen eta idazten, baina osabak Bizentaren adimenaz ohartu zen eta irakatsi egin zion.
Urte batzuk geroago, Juan Antonio Mogelek euskaraz idatzitako lehen eleberria idatzi zuen, euskarari buruzko beste ikerketa batzuez gain.
1804an, Bizentak alegiazko liburu bat idatzi zuen. Agian, beste hezkuntza batekin eta beste laguntza batzuekin liburu gehiago idatz zitzakeen.





2021/12/05

Ikusezina dena, ikusgai egin dezagun

Aste honetako dokumentuan argi geratu da emakumeak historian zehar izan duen papera, baita patriarkatuak desagerrarazteko erabili dituen mekanismoak ere. Beste post batzuetan aipatu dudan bezala, memoria historikoa ezinbestekoa da nor garen ulertzeko. Emakumeen historia berridazteko eta ikusarazteko betebeharra dugu. Beti egon gara eta beti egongo gara.

Gai honi buruz sentitzen dudana bi hitzetan laburbiltzen dut.


Beste urte batzuetako postetatik, Bittorena aukeratu dut. Bere postean, Gloria Steinem aktibista feministaren esaldi ospetsua aipatzen du: "A woman needs a man like a fish needs a bicycle" Esaldi honek, oso modu bisualean, patriarkatuak legitimatu nahi duen guztia desmuntatzen du.





Aukeratu dudan emakume sortzailea Ida Freund da, ahaztu gabe berarekin lan egin zuten kideak.

Ida Freund kimikako lehen emakume irakaslea izan zen, Erresuma Batuko Unibertsitate batean. Feminista aktiboa zen, beti emakumeen sufragioaren alde zegoen. Ida Smedley eta Martha Whiteley-rekin batera paper garrantzitsua jokatu zuen Kimika Elkartean sartzeko emakumearen borrokan. 1920an onartu zuten emakumeen onarpena elkarte horretan, baina Idak ezin izan zuen lorpen hori ikusi. Kimikari buruzko bi liburu idatzi zituen eta gasa neurtzeko hodia asmatu zuen, bere izena hartuko zuena. 

Hautatu dut, uste dudalako horrelako emakumeak direla gainerako emakumeei gure lanbideetan aritzeko aukera eman digutenak. Historia betiko aldatzea lortu dute.


Amaitzeko, nirentzat hauek dira  eremu hezitzaileetan eta jendartean lantzeko ditugun erronkak :

- Kontatu diguten historiaren irakurketa kritikoa egitea.

- Curriculumaren errebisioa egin, ofiziala eta ezkutua

- Eskolan erabiltzen diren materialetan genero-ikuspegia zaindu.  

-  Historikoki emakumeoi egokitu zaizkigun zaintza lanei balioa eman.

- Gure ikasleei emakume erreferente esanguratsuak eskaintzea.

 


Erreferente bila

 

Historikoki ezkutatu dizkigute emakumeen ekarpenak. Isildu eta desagerrarazi gaituzte. Hor daukagu erronka handi bat. Izan gara, bagara eta izango gara.

Hasteko, iazko postekin ekingo diot.

Iazko posten artean Martaren honakoa aukeratu dut: https://hezkeh0506.blogspot.com/2020/12/emakumeak-ikusarazi-bai-noski-nola.html

Izan ere, oso post konpletoa dela irizteaz gain, umorea hartzen du ardatz. Virginia Imaz hautatu du erreferente gisa, eta umoreari dagokion balioa ematen diola iruditu zait.

Nik hautatutako erreferentea Miren Amuriza Plaza bertsolari eta idazlea da. Izan ere, emakume gaztea izanik ere bere ekarpena sekulakoa izaten ari dela iruditzen zait, hainbat esparrutan.

Alde batetik, bertsolari bezala egindako lana eta ekarpena izugarria da, baita genero ikuspegitik ere. Horren adibide dira azkeneko Bizkaiko txapelketan botatako hiru bertso hauek, genero indarkeria hizpide hartuta.

https://bertsoa.eus/bertsoak/20061-miren-amuriza-bakarka

Bertsolaritzaren barruan egindako beste ekarpen ikaragarri bat doinutegiaren aldetikoa izan da. Besteak beste, Chavela Vargasen eta Silvia Perez Cruzen melodiak ekarri ditu bertso neurrira. Hemen ETBn horren inguruan egin zuten bideoaren zati bat:

https://www.youtube.com/watch?v=sPzDg0c712g


Gaiez eta doinuez gain, Amurizak emanaldi bereziak egin ditu bertsolaritza eta bestelakoak uztartuta. Horren adibide da Askoa Etxebarrieta flamenko dantzariarekin batera egindako Gorria emanaldia.

https://youtu.be/as9Zy6qHN78




Azkenik, Mirenen idazle ibilbideaz aipu pare bat. Lehenik, oso azpimarratzekoak iruditzen zaizkit bi urtez Berria egunkarian egindako eguneroko zutabeak. Bestalde, Basa nobela idatzi zuen Igartza saria irabazi ostean. Oraintsu atera da gaztelaniazko bertsioan Miren Agur Meabek itzulita.

Beraz, diziplina ugaritan egindako ekarpenagatik euskal erreferente nagusienen artean jarriko nuke Miren Amuriza.

Aipatutako hau guztia lotzen dut eremu hezitzailean egin beharrekoekin. Euskal emakume erreferenteak behar ditugu. Esparru guztietan. Nora begiratu behar dute gure emakume gazteek, noren antza izan imajina dezaten, nora iritsi nahi duten, zer hartu eta zer berritu, baina abiapuntu bat izan behar dute. Hortik euren bidea egin dezaten. 




Emakumeen ekarpenak plazara!!

 


Eta orain, emakume errreferente bat aukeratzea tokatzen denean, zalantzak datoz, daudenen artean
  nor  goraipatu, zein aukeratu,  ospetsuak izan direnak edota isilpean aritu direnak, eremu publikora atera direnak edo etxeko beroa mantendu dutenak…? Behar beharrezkoak dira guztiak, batzuk zein besteak.

Egia da plazara atera diren horiekin gabe ezin izango ginela  iritsi gauden punturaino  beraz, beraien bizitza ematea emakume guzion eskubideen alde goraipatu egin behar dugu inongo dudarik gabe. Baina beste aldetik, familiak mantentzen  beraien bizitza eman duten emakume indartsuak, ahulak, alaiak, tristeak, etsituak, borrokalariak…ere ezin ditugu ahaztu. Horiek ere goraipatu behar ditutu eta horrexegatik hain zuzen ere beste edizioetako post hau  aukeratu dut:

Amonak non emakume indartsuak han!

Dena dela post honetan   hurrengo emakumea aipatu dut.  Fatima Mernissi.

Wikipediak egiten dion aurkezpena hau da: “Fatema edo Fatima Mernissi marokoar idazle eta soziologoa izan zen. Pariseko Unibertsitatean ikasi ondoren, herrialdeko feministarik ospetsuenetariko bat izan da. Emakumeen eskubideak defendatzeagatik eta Koranean mundu mailako aditua izateagatik nabarmendu zen”

Mendebaldeko harema izenburua duen bere liburu famatu batetik aterako esaldi bat dakart hona:  

Indarkeria sinbolikoa, patriarkatuak dituen sexismo eta androzentrismoaren mekanismoen ondorio argia  ikusten da.   

 Hurrengo paragrafoan ildo beretik jarraitzen du: “Ondoren, esperientzia desatsegina izan nuen ikusteko mendebaldeko munduan indarrean dagoen edertasun-estereotipoak psikologikoki mindu eta umiliatu egin dezakeela emakume bat. Bai eta Estatuak beloaren erabilera inposatzeko ordaindutako poliziaren jarrera ere, Iran, Afganistan edo Saudi Arabia bezalako muturreko erregimenak dituzten herrialdeetan”


Bidea egiten ari gara eta tinko bide horretatik jarratitu behar dugu!!