Oso esperientzia aberasgarria izan da ikastaro honetan pate hartu izana. Ikastaroaren aurretik nire bidetxoa egina nuen baino ikastaroak ideiak antolatzeko eta zenbait gaietan sakontzeko balio izan dit. Aste batzuetan ezin iritsi ibili naiz eta lan batzuk hala-hola egin ditut eta beste batzuetan berriz gozatu egin dut informazioa irakurtzen, bideoak ikusten eta nire ideiak antolatzen eta forma ematen.
Abesti bat aukeratzea ez da lan erraza, baino burura etorri zaidan lehena Oskorriren "Gaztelugatxe" izan da.
"Inor ez zapaltzeko gogoa
zapalduak ez izatekoa
hau da gure urguilua
altxor guztien iturria"
Justizia
Elkar-zaintza
Itsaropena
Nire buruari buruz banekiena berretsi dut, kontraesanaz betetako pertsoan inperfektua naizela. Denok nahiko lanpetuta gabiltzanez ikastarokideen artean agian behar edo nahi baino elkar ekintza gutxiago egon dela iruditzen zait.
Ikastarokidea izan gabe eta lehio hauetara gerturatu direnei, etorkizun justuago eta hobea nahi badugu, hezkidetzarekin lotutako gaietan sakontzen jarrai dezatela esango nieke, nik neronek egin beharko dudan bezala.
Aurrerantzean lanean jarraitzeko gogoz gelditu naiz eta gehien interesatzen zaizkidan gaiak honako hauek dira:
Genero estereotipoak gainditzea eta gizarteak eskaintzen dizkigun gizon eta emakumeen ereduak zalantzan jartzea.
Elkarren arteko zaintza eta tratu onen ideian sakontzea eta honekin lotuta, maskulinitate berrien aldarrikapena egitea.
Heziketa afektibo sexual osasuntsua eskaintzea nire ikasleei.
Emakume eta beste kolektibo batzuek pairatzen dituzten injustizia egoerak azaleratzeko ahalegina egitea.
Gaia lantzerakoan inteligentzi emozionalaren kontzeptua etorri zait gogora, inteligentzi intra pertsonala eta interpertsonala. Harremanetaz ari garenean maiz pertsonen artekoa datorkigu burura norberak bere buruarekin duena ahaztuz.
Elkarbizitza positiboa eta kalitatezkoa bultzatu behar dugu, komunitateko partaide oro bere identitatearekin gustura egon dadin, garen bezalakoak onartuak izan gaitezen, elkarri tratu gozoa eman diezaiogun, bazterkeria oro gaindituz eta harreman positiboak izan ditzagun eskolan zein kanpoan.
Oso interesgarriak iruditu zaizkit Mari Jose Urruzolak proposatzen dituen tratu onak eremu ezberdinetan: nor bere buruarekin, besteekin (orokorrean), hurbilekoen artean (lagunak, senideak, ikastetxean) eta bestelako bizidunekin, objetuekin eta inguruarekin.
Maitasun harremanetan tratu onak funtsezkoak dira eta horretarako nahitezkoa da maitasun erromantikoaren ideia errotik deseraikitzea, bere mito eta ondorio negatibo guztiekin. NafarroakoGobernuak oso material interesgarria du gai hau lantzeko: Amodio zintzoen gida
Erantzunkidetasunaren ideia oso inportantea iruditu zait baita ere: ardurak banatzea, erabakiak adostasunean hartu eta horien ondorioei aurre egiteko konpromezu konpartitua... Atal honetan exteko lanak eta ardurak garrantzi nabarmena hartzen dute. "Ardurak ez dute sexurik" esaldiak oso ondo islatzen du egoera. Tratu onak sustatu nahi baditugu ardurak banatzea ezinbestekoa da. Horretarako zaintza lanak duten kutsu negatiboa (zama) gainditu behar da.
Asko gustatu zaidan azken ideia Hezkuntzaren erdigunean zaintza jartzearena izan da. Zaintza zentrala bada, pertsona bere osotasunean zentrala izango da baita ere.
Zer iruditzen ondorengo irudia?
Baliabide baten aipamena
Ondorengo loturan "Por los buenos tratos" programa hezitzailea duzue. Bortezkiaren prebentziorako programa bat da, batez ere bikote harremanetarako pentsatua dago eta tratu onen ikaspena bultzatzen du pertsonen arteko harremanak hobetzeko asmoz.
Gizon eta emakumeen arteko berdintasuna bezalako baloreen sustamena lantzen du, autonomia eta norbanakoaren askatasuna, gatazken lanketa positiboa...
Datuak eta ondorioak.
Tratu on eta goxoak jarrera arazoen prebentzio botikarik hoberena dira. Ideia hau oinarri hartuta "Acción en red" gobernuz kanpoko elkarteak "Por los buenos tratos" programa jarri zuen martxan 2005ean.
Baliabide ugari eskaintzen dituen proiektua da eta personen arteko harremanak hobetzeko praktika onak ikasteko tresna interesgarria da. Oinarrian honako helburuak bilatzen ditu: emakume eta gizonen arteko berdintasuna, autonomia pertsonala, muga sexisten zamarik gabe erabakiak askatasunez hartzeko, gatazken trataera positiboa, ardura, errespetua...
Material ezberdinen artean ondorengo laburmetraia dago, "Hechos son amores":
Ikastetxean lantzeko erronkak
Adimen emozionala garatzeko jarduera antolatu eta sistematikoa egitea proposatuko nuke.Ondorengo loturan adimen emozionala eta gaitasun sozialak lantzeko proposamen ugari daude.
Berdinen arteko tutoretzak bultzatuko nituzke. Zaharragoak txikiagoen ardura hartuko lukete eta tutore modukoak izango lirateke. Oso emaitza onak ematen dituen estrategia da. "Tutoría entre iguales", dokumentu interesgarria da.
Ikasleak ikastetxearen antolamenduan eta arautegia egin eta aplikatzerakoan inplikatuko nituzke. Ikastetxea eta honen antolakuntzaren parte sentitzen badira bere sentituko dute eta dena ondo joan dadila gehiago saiatuko dira.
Tratu onen dekalogoa egitea proposatuko nieke ikasleei eta geletan eta pasiloetan jarriko nuke.
Ikastetxea eremu polita, goxoa eta atsegina izaten saiatuko nintzateke. Ikasleei gela eta pasiluak bere gogoko irudi eta bere gustora apaindu dezaten bultzatuko nuke.
Indarkeria matxista kontzeptuak bi ideia nagusi biltzen ditu bere baitan, alde batetik, gizonak dira emakumeenganako indarkeri mota honen eragile eta matxismoa edo patriarkatua dago indarkeri mota honen oinarrian.
Ideia honekin jarraituz garrantzitsua iruditzen zait Galtung-en indarkeriaren triangelua hona ekartzea berriz ere. Oinarrian emakumeen aurkako egitura-indarkeria eta indarkeria sinbolikoak ditugu eta hauen gainetik eta hauen ondorio gisa indarkeria manifestazio guztiak. Izebergaren ideia bat dator ideia honekin eta oso argigarria da:
Beste ideia oso garrantzitsua arretaren fokoarena da. Egun arreta osoa emakumeengan jarzten da eta begirada zabaldu eta arreta gizonengan jartzen hasi beharko ginateke. Maskulinitate heterosexual hegemonikoaren aurrean gizonok zeresan handia dugula sinisten dut.
Ideia honen arira maskulinitate berrien kontzeptua azaltzen zaigu. Maskulinitate eredu hegemonikoaren parez-pare azaltzen den genero estereotipo tradizionalak gainditzen dituen eredu berria.
Maiz ikusi dugun bezala, indarkeria matxistaren oinarrian maitasun erromantikoaren ideia dago. Funtsezkoa da ideia honen deseraikuntza. Oso interesgarria iruditu zait "Maitasun erromantikoa botere harremanen euskarria" ikus-entzunezko erreportaia.
Indarkeria matxistaren beste oinarrietako bat mikromatxismoak dira. Ondorengo bideoak iraulketaren teknika erabiltzen du eta oso argi azaltzen ditu oso maiz emakumeak jasatzen dituzten erasoak:
Mikromatxismoen inguruan ideia kritiko interesgarria topatu dut "V de vagina" blogean. "Micromachismos no gracias" artikulu honetan mikromatxismoaren terminoaren kontra azaltzen dira eta mikromatxismotzat jotzen diren jarrerak matxismoa besterik ez direla defendatzen du. Kontuan hartzekoa iruditu zait.
Indarkeria matxistaren oinarrian LGTBIQfobia dago baita ere.
Autodefentsa feministaren gaiaren arira oso interesgarria iruditu zait hedabide eta kulturaren bitartez emakumeak biktima bezala zabaltzen duten ideia desegin. Askotan emakumea ahula eta defendatu beharreko bezala azaltzen da. Autodefentsa feministak egoera hori gainditzeko beharra aldarrikatzen du eta tratu onen aldeko jendartearen beharra azpimarratu. Gaur bertan ondorengo bideoa ikusi dut eta eraso sexualen aurkako kanpaina izan arren emakumeari ez dio indarrik ematen. Ikusi ea zer irudizten zaizuen:
Gaiaren inguruko baliabide baten aipamena
Orain dela aste batzuk Norbegiar elkarte batek "Dear Daddy" (aita maitea) kanpaina jarri zuen abian. Kanpainaren ardatza ondorengo bideoa da eta asmo nagusia bortizkeri matxistaren gaineko kontzientziazioa indartzea eta gizonon iplikazioa eskatzea da. Mezu indartsua baino oso beharrezkoa iruditzen zait. Bideoan azaltzen den bezala oraindik ere oso ohikoak dira mezu matxista eta misoginoak gizon taldeen artean eta azken finean indarkeriaren lehen pausotzat jo genitzazke. funtsezkoa da gizonok komentario orien aurrean gure ahotsa altxa dezagun.
Jardueraren inguruan jasotako datuak eta ondorioak
Galdetutako %82ak indarkeria matxista lehen mailako gzarte arazotzat jotzen dute. Horrela pentsatzen duten emakumeen kopurua gizonena baino altuagoa da (85a 79aren aurrean).
Emakumeen %29ak noizbait indarkeria matxista jaso duela erantzuten du. Gizarte esparrutik datorren indarkeria da gehien ematen dena, %19a.
30 urtetik beherako emakumeen artean bikotekidearengandik jasotako indarkeriaren prebalentzia altuagoa dela eta emakumeen %75ak ez duela salaketarik jartzen jakiteak kezkatu nau.
Indarkeria psikologikoa gehien ematen dena da eta ikasketa maila altuagoa izateak ez du indarkeriaren prebalentzia gutxitzen.
Ikastetxean lantzeko erronkak
oGenero
estereotipoak gizarteak sortatakoak direla jabetzea eta hauek gainditzeko
ahalegina egitea. Emakume eta gizona izateko bide bakarra al dago? Emakume zein
gizonengan indartzen diren ezaugarriak aztertu eta hauen irakurketa kritikoa
egiteko ikasleak gaitu.
oDenok
desberdinak garela jabetzea eta aniztasun hori errespetatu eta aberastasun
iturri bezala ikus dezatela.
oNorberak
bere izatea askatasunez adierazi eta bizitzeko aukera izan dezan oinarriak jarri.
oIzpiritu
kritikoa garatu edozein iturritatik jasotako mezu sexisten aurrean, hala nola,
testu liburuak, komunikabideak, kartelak, publizitatea, filmak, liburuak,
bideojokoak… “Betarrreko moreak” erabiltzera ohitu.
oBerdintasunean
oinarritutako sexu heziketa landu.
oMaitasun
eredu tradizionala aztertu eta honen gaineko hausnarketa kritikoa egin
(kontrola, jeloskortasuna, posesibitatea, laranja erdia, printze urdianren
mitoa...).
oHomofobiaren
gaia aztertu eta honen aurka borroka egiteko bideak aztertu eta martxan ipini.
oEmakumeen
aurkako bortizkeria agerian jarri eta horren kontra borrokatzeko bideak aztertu
eta martxan ipini.
oEmakumeak
pairatzen dituzten diskriminazio egoerak aztertu eta ikustarazi. Soldata
baxugoak lan berdina egiteagatik, goi karguetara eta ardura postuetara iristeko
trabak, kiroletan, edertasun ereduetan, publizitatean (emakumea objektu
bihurtzeko joera ikustarazi)...
Gaiari buruzko laburpena eta balorazio pertsonala.
Gure gizartean gatazka kontzeptuak konnotazio negatiboak ditu eta maiz biolentziarekin parekatzen da. Honen arrazoietako bat, bakea gerra-gatazkarik gabeko egoerarekin lotzen dugulako da.
Jendartean, haremanetan gatazkak egotea ohikoa eta osasuntsua da. Gatazkak gure izatearen parte dira. Beti izango dira interes kontrajarriak eta horrek gatazkak sortuko ditu. Galtung-ek dioen bezala, “gatazka erronka
da; azken batean, helburu bateraezinak edukitzea izugarrizko desafioa da bi aldeentzat,
bai adimen aldetik, bai emozio aldetik. Horren arabera, beraz, gatazka gure izateari
zentzua ematen dion arrazoietako bat da; aldaketaren arrazoia, aldaketarekin batera
gertatzen den zerbait eta aldaketaren ondorioa; bizitza sozialerako ezinbestekoa; bizitzeko
arnasa hartzea bezain garrantzitsua”.
Gatazkak generoaren ikuspegitik aztertzerakoan honako hau azpimarratu nahi nuke: gizonon munduan badirudi gatazka eta biolentzia sinonimoak direla eta oinarrian ez du zergatik horrela izan behar. Biolentzia, gaizki bideratutako gatazka baten ondorio tamalgarria izan daiteke. Ideia hau genero estereotipoekin oso lotuta ikusten dut. Gizonok indartsuak, oldarkorrak, aktiboak eta ausartak izan behar dugu. Ideia horietatik arazo ugari sortzen dira. Bi adibide jartzearren: 12 eta 26 urte arteko mutilen istrupuen ondorioz duten heriotz tasa neskena halako bost da. Ausardia deszostratu beha horrek eragindako heriotz gehiegi... Bigarren adibide latza, espetxetako poblazioaren banaketa litzateke. Espetxetan preso dauden %95a baino gehiago gizonak dira!
Feminismoak gatazken trataeraren ikuspuntu positiboa indartzen lagundu du. Gatazkak era egokian bideratu ahal izateko funtsezkoa da harreman sareak indartzea. Taldekideak lehendabizi elkar ezagutu behar dute, ondoren konfiantza lortu eta ahal den neurrian elkarrenganako estimua garatzen saiatu beharko ginateke. Gatazka baten aurrean erlazioa garrantzitsua bada, lotura afektiboak baldin badaude gatazka horri erantzun egokia ematen saiatuko gara, bi alderdientzat egokia izango den erantzuna.
Aipaturiko ganaren inguruko ikerketa, baliabide edo proposamen adierazgarriren bat gomendatu.
Bortizkeri kulturala. Gure ohitura, jarrera eta baloreen multzoa da. Bere espresioa jokoetan, jostaiduetan, kiroletan, abestietan, iragarkietan, filmetan... ikusi dezakegu. Honen ondorioz, bortizkeria justifikatu eta legitimatzen duen marko ideologikoa eraikitzen da. Indarkeri sinbolikoa hemen kokatu genezake.
Bortizkeri estrukturala. Tarde baten beharren asetzea mugatzen duten egitura fisiko edo antolamenduzkoen multzoa litzateke. Atal honetan, eta emakumeen kontrako bortizkeria adibidetzat hartuta, besteak beste honako kasu hauen aipatu genitzazkeen: emakumeen soldata baxuagoak; formakuntza berdina edo hobea izanda langabe tasa altuagoak; kristalezko sapaia bezala ezagututako fenomenoa, non emakumeak erakunde bateko organigraman gora egitean une batean aurora egiteko langa bat topatuko duet emakumeen presentzia eskaxa aginte eta erabakitze postuetan, publiko, pribatu zein politikoetan...
Bortizkeri zuzena. Oso ikusgarria. Askotan beste bien ondorioa da eta gehienetan honen aurrean bakarrik hartzen dira neurriak.
Bortizkeri zuzena eman ez dadin bortizkeri kulturala eta estrukturalaren oinarrien aurka jo beharko genuke.
Gatazken aurrean helburuen eta harremanaen 4 ardatzetako kontzeptua funtsezkoa iruditzen zait. Ondorengo bi irudietan argi ikusi daiteke bere garrantzia.
Atal honekin bukatzeko Paco Casconen lana aipatuko nituzke. Ondorengo loturan bere material ugari topa ditzakegu. Paco Casconen materialak.
Jardueraren inguruan jasotako datuak eta ondorioak. Googlen joko bat begin dut, Gatazkak, confilctos eta conflict idatzi dut. Hauek dira ateratako pantaillak:
Guztietan eztabaida eta lehia islatzen duten irudiak azaltzen dira. Irabazi-galdu paradigman kokatzen dira. Oso antzekoak badira ere, gaztelerazko pantailako irudiak berogoak iruditzen zaizkit eta euskarazkoan bortizkeri zuzenaren irudiak ere azaltzen dira. Ondorioa garbia da nire ustez, gatazkak irabazi beharreko lehia bezala ikusten ditugu eta bortizkeriarekin lotzeko joera dugu.
Zein dira zure ustez hau guztia ikastetxean lantzeko erronkak?
Hasteko gatazka beraren ideia aldatzen hasi beharko ginateke. Gatazkak zer diren, helburuen eta harremanen ardatzak, beste irtenbide posibleak bilatzeko jarrera...
Paco Casconek oso propasaren interesgarriak egiten ditu maila honetan. Bere planteamendua esaldi honekin laburbiltzen da: "Educar en y para el conlicto"
Parte-hartze aktiboaren kultura sustatu beharko genuke.
Komunikazioa hobetu.
Elkar ezagutza indartu eta denok taldearen parte sentitzeko jarduerak burutu beharko genituzke.
Araudia ikasleekin batera landu.
Aniztasunaren trataera positiboa landu.
Sentimendu eta afektoen lanketa. Inteligentzia emozionala landu, interpertsonala zein intrapertsonala.
Gaiari buruzko laburpena eta balorazio pertsonala.
Heziketa afektibo-sexualaren gaia hezkidentzaren lanketan oinarrizko gaia da. Gaur egungo gizartean sexua kontsumo produktua bilakatu da eta honen ondorioz emakumea batez ere, baino askotan gizonak ere, hipersexualizatua agertzen da maiz publizitatean, bideo jokoetan, filma eta serietan. Emakumea hipersexualizatua objektua bihurtzen da eta zenbait adituen arabera pertsona bati izaki kategoria kentzean bere aurkako bortizkeria justifikatzeko lehen pausoa suposatzen du.
Honekin lotuta, azken urteetan maitasun erromantiko tradizionalaren ideiak indar handia hartu du gazteei zuzendutako ekoizpen kultural ugaritan (musika, filmak, serieak...) eta honen ondorioz harremanak ondorengo ezaugarriak bete behar dituztelako ideia transmititzenda:
- Heterosexuala.
- Derrigorrezkoa. Bikote harremanetatik kanpo ez dago zoriontasunik.
- Sufrimendua guztiaren gainetik normalizatu egiten da.
Honen adibide garbia eta gordina Rosario Floresen "Tu libertad" abestia da:
Honako esaldiak entzungo ditugu: "Dulce condena", "En la frontera del peligro, sólo a un paso del miedo", "Dame el veneno del dolor, sólo las espinas de la flor", "Contigo no me importa caer, rodando por el suelo siento el mismo placer", "Haz conmigo lo que quieras hacer..." Izugarria.
Honi gehitzen badiogu, gazteek pornografia oso-oso eskuragarri dutela eta pornografiak eskaintzen duen eredua oso kaltegarria dela bere osasun sexualarentzat; bonba baten aurrean gaude. Egoera honen aurrean ikastetxeetako interbentzioa derrigorrezkoa bihurtzen da. Asteko honetako gaiaren inguruko baliabideak gomendatu.
Ondorengo loturan heziketa afektibo sexuala maila guztietan lantzeko materiala topatuko duzue:
Materialen bilduma bat da eta bertan, beste askoren artean, Eusko Jaurlaritzaren "Sexu Muxu" programa azaltzen da. Hau da web orriaren sarreran dagoen testua:
"Leku hau Eusko Jaurlaritzako Osasun eta Kontsumo eta Unibertsitate eta Ikerkuntza sailek Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzarako proposatutako Sexu-Heziketarako programaren garapenerako eraiki da. SEXUMUXU deritzan ekimena, teknologia berrietan oinarrituriko bideojolas interaktiboa da eta DBHko hirugarren eta laugarren maileko ikasleei dago zuzendua. Bertan, iru eremu nagusi daude; ikasleentzat, irakasleentzat eta gurasoentzat. Horietako bakoitzean baliabide desberdinak, gaiarekin harremanduriko dokumentuak eta esteka interesgarriak aurkituko dituzu. Bertan sartzeko gonbitea egiten dizugu eta materialok zuretzat erabilgarriak izan daitezen nahi dugu. Alegia, gizakion hain bereizgarri diren Maitasuna eta Sexua bezalako bi dimentsioen ulermenerako eta sakonketarako."
- EAEko gazteek gero eta gehiago diote sexualitatea oso garrantzitsua dela beraien bizitzetan. 2000 urtean gazteen % 24k zioten hori eta 2012an % 34k.
- Gazte gehienek bereizten dituzte harreman sexualak eta maitasuna, hori horrela “harreman sexualak izateko maiteminduta egon behar da” baieztapenaren kontra daude gazteen % 59. - EAEko 15 eta 19 urte bitartekoen artean % 51k izan dituzte harreman sexualak, penetrazioarekin zein penetraziorik gabe, % 85ek 20 eta 24 urte bitartekoen artean, eta % 90ek 25 eta 29 urte bitartekoen artean.
Aldez aurretik genekiena baieztatzen dugu, gure gazteak sexualki aktiboak dira, sexualitataari garrantzia ematen diote baino bitxia iruditu zait sexua eta maitasuna bereizteko joera. "Ezin ulertu afektibitaterik gabeko harremanik, niretzako hau izango zen "ni gabeko harremanak" esatea bezala..." Laura La Torreren iritziaren kontrako joera honen aurrean afektibitatea eta sexualtatea elkarrekin lantzeko beharra azpimarratuko nuke.
Zein dira zure ustez hau guztia ikastetxean lantzeko erronkak?
oGenero estereotipoak gizarteak sortatakoak direla jabetzea eta hauek gainditzeko ahalegina egitea. Emakume eta gizona izateko bide bakarra al dago? Emakume zein gizonengan indartzen diren ezaugarriak aztertu eta hauen irakurketa kritikoa egiteko ikasleak gaitu.
oDenok desberdinak garela jabetzea eta aniztasun hori errespetatu eta denok aberastasun iturri bezala ikus dezagun.
oNorberak bere izatea askatasunez adierazi eta bizitzeko aukera izan dezan oinarriak jarri.
oIzpiritu kritikoa garatu edozein iturritatik jasotako mezu sexisten aurrean, hala nola, testu liburuak, komunikabideak, kartelak, publizitatea, filmak, liburuak, bideojokoak… “Betarrreko moreak” erabiltzera ohitu.
oBerdintasunean oinarritutako sexu heziketa landu.
oMaitasun eredu tradizionala aztertu eta honen gaineko hausnarketa kritikoa egin (kontrola, jeloskortasuna, posesibitatea, laranja erdia, printze urdinaren mitoa...).
oHomofobiaren gaia aztertu eta honen aurka borroka egiteko bideak aztertu eta martxan ipini.
Gaiari buruzko laburpena eta balorazio pertsonala.
Aste honetan identitate eta aniztasun sexualei buruz jardun gara.
Sexu biologikoa, har edo eme eta kasu gutxi batzuetan bi sexuen ezaugarriak maila ezberdinean garatzen dituztenak (intersexualak). Puntu honetan azpimarratuko nuke har edo em kategorietan kokatzen ez diren pertsonen onarpenean. Askoz ere malguagoak izan beharko ginatekela pentsatzen dut eta agian gure agirietan sexua agertzeari uzi beharko lioke. Azken finean persona gara, kitto.
Sexu orientazioa, sexualki erakargarria nor suertatzen zaigunaren arabera, heterosexual, homosexual edo bisexualak izan gaitezke. Oran dela gutxi arte, gure gizartean heterosexualitatea zen araua, azken denboran alor honetan aurrerapausotxo batzuk egin ditugula iruditzen zait.
Interesgarria iruditu zait pertsonak izateko, sentitzeko, agertzeko, egoteko ditugun
konbinaketa amaigabeen ideia eta nola gure kulturak, ezagutzen duguna izate hori gu konturatu gabe ikaragarri mugatzen duen.
Gorputz anitzen atalak zer pentsa handia eman dit baita ere. Gorputz normatiboen ideia, lodifobiarena... Gorputz heziketako irakasle bezala gai hauek kezka handia sortu didate eta hauetan sakontzen jarraitu behar dudala garbi ikusi dut. Normaren arabera gehiegizko pisua eta bizitza sedentarioa duten ikasleei ariketa fisikoa egitea eta elikadura zaintzea gomendatzen diet osasunaren mesedetan. Kontu handiz egiten badut ere ikasleei zet norainoko mesedea egiten ote dien berraztertzeko beharra sentitu dut.
Aipaturiko gane inguruko ikerketa edo proposamen baten aipamena egin.
Arestian esan bezala gorputz anitzen gaia nire interesekoa da eta argazkilari batek egin zuen ekimenaren berri dakarkizuet. Haley Morris argazkilariak Times Square-n ateratako argazki batean konturatu zen bere atzean zeggen gozonak berataz trufatzen ari zela, eta arrazoe babara bere itxura fisikoa zen. Hau ikusita "Wait watchers" proiektua jarri zuen martxan, non berak bere buruari toki desberdinetan argazkiak ateratzen dizkio eta argazki guztietan zeharkako begiradak jasotzen ditu. Bere helburua gizarteak geihegizko pisua duten pertsonenganako mezpretxua eta estigmatizazioa salatzea da.
Jardueraren inguruan jasotako datuak eta ondorioak.
Ez aste honetako gaiaren eraginez bakarrik baizik eta orain arte egindako bideagatik nik ateratzen dudan ondorio garbienetakoa genero estereotipoak gainditzeko beharra. Generoen karga kulturala gabe denok askoz ere libre hezi eta garatuko ginateke. Ez dakit hori posible ote den gure gizartean baino estereotipoak gutxinaka lausotzen joateko ahalegina egin beharko genukeela pentsatzen dut. Ikaragarri aurreratuko genuela sinisten dut.
Ondorengo bideoan ideia interesgarriak azaltzen dira genero estereotipoen inguruan.
Lidia Falcon feminista ezagunaren hitzetan estereotipoak errealitate baten isla dira, ez ditugu estereotipoak aldatu behar, errealitatea da aldatu behar duguna. Nire uste apalean behintzak batak ez du bestia kentzen. Estereotipoak azken finean, eta errealitatearen isla direla onartuta ere, jarraitu beharreko bide itxiak dira, tranpa kognitiboak dira.
Zein dira zure ustez hau guztia ikastetxean lantzeko erronkak?
Nire ustez gai guztiak zeharka landu behar ditugu ikasgai guztietan eta maiz aipatu dudan bezala:
Genero estereotipos gainditzeko ahalegina egin behar dugu.
Heziketa afektibo-sexuala besar bezala landu behar dugu.
Identitate eta gorputz anitzak ezagutara eman behar ditugu.
Finean mota guztietako aniztasuna aberastasun iturri bezala ikusten ikasi behar dugu eskola osatzen dugun guztiok.
Gaiari buruzko laburpena. Identitatea eraikitzeko orduan alderdi biologikoak, sozialak, kulturalak, psikologikoak eta politikoak hartzen dute parte. Identitatearen eraikuntza prozesu oso konplexua da non norbera bere izatea eraiki eta besteengandik bereizten den eta era beren gure egiten ditugun ezaugarriak partekatzen dituen taldearen parte ere sentitzen gara. Prozesu bikoitza da beraz, pertsonala eta era beren soziala. Sexu identitatea baldintza biologikoetan oinarritzen den identitatea litzateke. Genero identitatea berriz zu zeure burua nola sentitzen duzun litzateke. Gai honetan gure kulturak sekulako eragina du eta oso zaila da emakume edo gizon identitatetik kanpora kokatzea. Zuriñe Baztanen hitzak oso argigarriak dira: "Soilik bi aukera baldin badaude, nire burua gizon gorputzean ikusi eta identifikatzen ez dudanez, ni emakumea naiz... Errealitatea binario ez balitz, ni beste toki batean al nengoke? Seguraski baietz, ez nintzateke sailkatuko ez gizon ezta emakume gisa ere."
Gaiari buruzko balorazio pertsonala.
Sexu identitateaz hitz egiterakoan bada teoria bat non gizon emakumea ardatza continium bat den. Niri hau ulertzea oso zaila egiten zait. Sexu-orientazioan continiumaren idei ulertu dezaket. Mutur batean heterosexualitatea egongo litzateke, bestean homexualitatea eta erdian bisexualitatea.
Sexua, nire ustez, zerbait biologikoa da eta nik ez diot buleta gehiagorik ikusten. Bakoitzak bere buruan nola bizi duen eta egun ditugun genero estereotipo ertsien indarra beste kontu bat da. Sexua eta generoa landu genuen atalean nahiko zabal eman nuen nire ikuspuntua gai hone inguruan.
Sexu-identitatea anitzagoa proposatu beharko genuke agian. Errealitate bat da gehienok identitate maskulino edo femeninoa garatzen dugula, baino bidea eman beharko genioke identitate nagusi horietatik kanpo sentitzen diren pertsonak ere eroso senti zitezen. Intersexualitataz ari naiz batez ere.
Genero-identitatea berriz kontzeptu eraikia da, eta eraikia den einean aldakorra. Gizarte bezala ahalegina egin beharko genuke genero estereotipoak gainditzeko. Dena den oso gai konplexua iruditzen zait jende askok, gizon zein emakume genero identitatea gizakion berezko ezaugarri bezala hartzen dutelako.
Bideo honek terminologia oso ondo azaltzen duela iruditu zait. Ingelesez dago:
Heziberri 2020ko proiektutik jaso identitateen garapenaren inguruan islatzen
duen esaldiren bat eta bere garapena bermatzeko curriculum ezkutuan kontuan
hartu beharko genukeena aipatu.
Heziberri 2020 proiektuaren Eredu Pedagogikoaren markoan Aniztasuna eskola inklusiboan atalean honako hau jasotzen da:
• Sexu‐joeren aniztasuna. Nork bere sexualitatea sentitzeari dagokionez, norberak
nahi bezalako sexu‐harremanak izateari dagokionez, pertsonok orientabide
desberdinak ditugu, jakina. Historikoki, baina, mota horretako aniztasunari
bizkarra emanda bizi izan gara, eta, horren ondorioz, zenbait ikaslek aparte
sentitu dute beren burua. • Genero‐aniztasuna. Gizarte‐konstruktu bat da generoa, ikasle guztien oraina eta
geroa baldintzatzen dituzten desberdintasun bidegabe askoren berri ematen
diguna. Sexu joeren aniztasunaren inguruan azaltzen den paragrafoaren azken esaldia azpimarratuko nuke: "Historikoki, baina, mota horretako aniztasunari bizkarra emanda bizi izan gara, eta, horren ondorioz, zenbait ikaslek aparte sentitu dute beren burua." Nire ustez orokorrean bizkarra emanda jarraitzen dugu eta horrek eragin oso ezkorra du gure ikasleengan. Gai hauen inguruko irakasleon formakuntzan sakontzea funtsezkoa da. Aipatu itzazu zure inguru hurbilean genero-identitateen inguruan emandako
aurrerapenak. Aste honetan bertan Asteasuko 5 urteko haur batek izena aldatzea lortu duela aipatuz berria irakurri dut "Tolosaldeko Ataria" eskualdeko egunkarian. Gaur egun gehienok askoz ere sentsibilizatuago gaude horrelako kasuekin eta egoera ulertzen dugu. Alde horretatik asko aurreratu dugula iruditzen zait. Hala ere lanean gogor jarraitu behar dugu gure iruditeri osoa ezagutzen dugun errealitateari egokitzeko.
Gaiari buruzko laburpena eta balorazio pertsonala. Heziberri 2020en honako esaldi hau topatu dezakegu: "Oinarrizko Hezkuntzak hezkuntza‐eskubidea bermatu behar die pertsona guztiei;
beraz, zuzentasun eta justizia sozialaren planteamendu etiko batetik, hezkuntzak
aukera‐berdintasuna eskaini behar du, inolako bazterketarik gabe, eta konpentsatu
egin behar ditu desberdintasun ekonomikoak, sozialak, kulturalak eta pertsonalak." Beraz, garbi dago ikastetxe eta irakasleon eginkizun garrantzitsuenetako bat desberdintasun horiek konpensatzea dela. Lan horretan hezkidetza ardatz izan beharko lukeela iruditzen zait. Hala ere, etsigarria da Heziberri 2020 dokumentuan "hezkidetza" behin baino ez dela aipatzen ikustea. Orain dela bi urte, Hezkidetza planak egiteko dekretuarekin bazirudien hezkidetzak garrantzizko pisu hartzera zihoala gure hezkuntza sisteman. Hau ikusita nire zalantzak ditut. Curriculum-edukia, ikasten eta irakasten dena osatzen duen elementuen multzori esaten zaio. Emakundek 1997. urtean Hezkuntza curriculumak hezkidetzaren ikuspegitik egiterakoan kontuan hartu beharreko iturburuak aztertu zituen: soziologikoa, psikologikoa, pedagogikoa eta epistemologikoa. Ondorioak nahiko garbiak eta etsigarriak izan ziren:
Iturburu soziologikoen azterketak honako hau ikustarazi zuen: estereotipo sexistak bizirik dirautela, genero hierarkizazioa dago eta bertan gizonezkoak emakumezkoen gainetik daude eta esparruak ere hierarkizatuak azaltzen dira, publikoa eta garrantzizkoa maskulinoa eta pribatua-etxekoa garrantzi gutxiagokoa eta femeninoa.
Iturburu psikologikoaren azterketak honako errealitatea marraztu zigun: sexu-generoa nortasun pertsonala eraikitzeko oinarritzat hartu da, ondorioz, pertsonen garapen integrala baldintzatua gelditzen da eta sexu-diskriminazioa biologikoki justifikatzen da.
Iturburu pedagogikoa. Historian zehar garatu diren hezkuntz-ereduak sistema patriarkalaren arabera finkatutako maskulino eta femeninoaren hierarkizazioan oinarritu izan dira.
Iturburu epistemiologikoa. Epistemiologiak natura izendatu, interpretatu eta bertako funtzionamendu mekanismoak aurkitu zituen. Ikuspegi androzentristak zeregin hori desitsuratu zuen eta gizonezkoen hegemonia sinbolo sisteman eta definizoetan ezarri zituen eta androzentrismoa zientzian, filosofian, historian, hizkuntzan...
Hau guztia ikusita, zer egin dezakegu curriculum hezkidetzailea eraikitzeko?
Egungo egoeraren diagnosia egin. Horretarako tresna ugari daude. Euskarri teorikoan edukiak, metodologia eta materiala aztertzeko tresnak oso onak iruditu zaizkit.
Diagnosiko datuak aintzat hartuta erabakiak hartu, zer egin hezkidetzaileak ez diren materialekin? Aukera desberdinak ditugu: dagoena ikuspegi kritikoz erabili, dagoena moldatu edo/eta osatu, dagoena hezkidetzaiea den materialarekin ordezkatu eta bukazteko, falta den materiala sortu.
Lan itzela dugu aurretik eta ez dakit administrazioak zein puntutaraino lagunduko digun.
Aipaturiko gaien inguruko proposamen baten aipamena egin. Topatu ditudan bi proposamen aipatuko ditut. Alde batetik, edukiak, metodologia eta materialak aztertzeko gida praktiko erabilgarria eta oso interesgarria: "Qué quieres enseñar? Un libro sexista oculta a la mitad." Eta bestetik, DBH 1 eta 2ko problemak lantzeko proposamena berdintasuna aintzat hartuta. Material honen aipamena egiten dut tradizonalko matematikako problemak oso errealitate sexista islatu ohi dutelako. Problemetan azaltzen ziren emakume gehienak etxeko andrea, pelukerak edo erizainak ziren eta gizonak berriz edozein gaiza izan zitezkeen: kirolariak, okinak, suhiltzaileak, ingeniariak, pilotoak... "Problemas de matemáticas. Una propuesta desde la igualdad"
Jardueraren inguruan jasotako datuak eta ondorioak. Zaila da gai honen inguruko datuak topatzea. Garbi dago emakumeen presntzia gure currikulumetan oso urria dela baino ez dut presntzia horren inguruko daturik topatu. Gai honetatik pittin bat desbideratzen banaiz ere nesken eskolatze datuak oso kezkagarriak dira, munduan 35 miloi neska baino gehiago eskolara joateko aukerarik ez dut eta lau emakumetatik batek ez daki idazten eta irakutzen "El Pais-eko artikulua". Mutilen ksuan datu hauek apalagoak dira. Malala eskolara joan nahi izateagatik tirokatua izan zen neska Pakistandarra da. Bakearen Nobel saria jaso zuen eta nesken eskolatzeko burrukan aintzindaria bihurtu da. Ondorengo bideoan Malalak Nazio Batuetan eman zuen hitzaldiaren zatitxoa duzue:
Zein dira zure ustez hau guztia ikastetxean lantzeko erronkak? Nire ustez ikastetxeetan ditugun edukiak, eta erabiltzen dugun metodologia eta material didaktiko guztiaren azterketa egin beharko genukeen. Edukiak eta metodoliogia aztertzea irakasleon lana litzateke baino materialak ikasleekin batera azter genitzazkeen. Lan hau egiteko aste honetako euskarri teorikoan aurkeztutako tresnak erabili ditzakegu. Irakasleok honako gañdera gauek egin behar dizkiogi geure buruari: Emakumeen ekarpenak agertzen dira erabiltzen ditudan materialetan? Ekarpen hauek positiboak dira? Neska eta mutilen parte hartze orekatua bilatzen da? Parekidetasuna bultzatzen da? Neska eta mutilen garapen integrala bultzatzen da? Egoera estereotipatuak agertzen dira? Nolakoa da hizkuntzaren erabilera?... Materialarekin estrategia desberdinak har ditzakegu:
Hezkidetzailea ez den materiala genero ikuspegi kritikoarekin aztertu. Ikastetxean kanpotik datorren materiala erabili ohi dugu: filmak, egunkariak, aldizkariak... eta askotan ez dira hezkidetzaren ikuspegitik zuzenak eta hala ere erabiliko ditugu. Nik ez dut arazorik ikusten baldin eta genero ikuspegitik aztertzen baditugu. Ariketa oso egokia iruditzen zait, "betaurreko moreekin" errealitatea ikusten lagunduko digu.
Erabiltzen ditugun materialak molda ditzakegu genero ikuspegitik zuzneka ez badira.
Material berriak hezkidetzaileak direla ziurta beharko genuke.
