Baietz ausartu zurea marraztera?

Ikastaroa hasi aurretik entzuna nuen bidea ez zela erraz eta laua. Eta hala izan dela konprobatu dut. Asteroko erritmoan irakurgaiak landu, ingurua behatu, arakatu eta hausnartzea, ariketak banan banan egitea... ez da lan makala izan. Denbora eta dedikazio handia eskatzen duen ikastaroa izan bada ere, aitortu beharra dut gai askotan sakondu eta ikasteko aukera eman didala. Pertsonalki eta profesionalki lanean jarraitu eta feminismoaren bidez gure eremuan eragiteko gogoak eta ezagutzak handitu dizkidala esango nuke.

Foroak, partekatutako bideoak zein materialak... oso interesgarriak eta anitzak izan dira. Askotan, denak nahi beste sakontzeko aukerarik izan gabe, egunerokoaren errutina bizian murgilduta egin dugu aurrera. Sentsazioa dut, ordea, ikusteke eta deskubritzeke ditudan beste hainbeste aurpegi eta lehio ireki zaizkidala parez pare. Bai irakasle taldeak emandako erreferentziei esker, eta baita elkartu garen ikasle-talde mamitsu honen ekarpenekin ere. Plazer handia izan da halako talde batean parte hartu, ideiak elkar trukatu eta ikusmolde zein gogoeta freskoak jasotzeko aukera izatea. Benetan.

Esperientzia nolakoa izan den hitz gutxitan?

Mamitsua, indarberritzailea, gogorra, intentsoa, erakargarria, berritzailea, aberasgarria, malkartsua, iraultzailea, aurrerakoia, kritikoa, autoezagutzarako aproposa, parte hartzailea, gogorra, goxoa, hezkidetzailea...

Abesti bat prozesua deskribatzeko:

Izaro artista zornotzarraren kantu berria hartu dut energia pilo ematen didalako baina galderaz betetako prozesua izan delako: kuriositatea, bilaketa prozesua, kanpora zein barrura begiratzeko unea... betiere energia positiboarekin. La felicidad.

Ikastaroari lotuko zenizkiokeen

3 adjektibo: malkartsua, esanguratsua, gozagarria

3 izen: feminismoa, osasuna, etorkizuna

3 sentimendu: gogorra, ilusionantea, indarberritzea

Hezkidetza hezkuntzan ari garen eragile guztiok lan egiteko modu kontziente eta konprometitu bat dela esango nuke. Feminismoa deskubritzen duzunean bezala, gero eta hurbilago eta ezagunago izan, zenbat eta denbora gehiago konpartitu betaurreko moreak aldean dituzula, orduan eta indartsuago eta ahaldunago sentitzen hasten zara. Ordura arte kimu txiki bat izan zena -zu zeu- loratzen egongo balitz bezala.

Hezkidetza zein feminismoa bizitza ulertzeko eta eraikitzeko modu bat da. Desira bat, etorkizun hobe bat, iraultza handi bat. Pertsonala eta kolektiboa. Zuretzat eta besteentzat deseraiki eta eraikitzen ari zaren bidezidor bat.

Ondoko irudian bezala, aurrera begira espazio aske bat nahieran marrazteko aukera izatea. Hezkidetzak eta feminismoak bidea gure beharren arabera modu horizontalean -bakarka zein elkar lagunduta- eraikitzeko tresnak ematen dizkigu. Posible dela erakutsi. Deuseztea eta beste modu batean eraikitzea gauzagarria dela erakusten digun prozesua da. Esperientzia liluragarria. Behin eskutik helduta askatu nahi izango ez duzun hori...

Zoriontasuna norbere bizi-bidean eraikitzen dugula irakasten dizun eguneroko hauspoa da. Eguneroko izerdia. Eguneroko buruhaustea. Eguneroko emozioa. Gorputz eta ideien dantza.  Baietz ausartu zurea marraztera?

Pertsona eta kolektiboa erdigunera

Pertsonen arteko kanpoko harreman-dimentsioa bezain garrantzitsua da pertsona barrukoarena. Bizipenen ondoriozko emozio, sentimendu eta ideiek osaturiko oinarriak, hain zuzen ere, pertsonen arteko eta inguruarekiko ditugun harremanen kalitatean eragin zuzena dutela azpimarratzen da irakurgaian, eta erabat ados nago horrekin.

Azken ikerketek garbi erakusten dute giza garunean ez dagoela emakume edo gizonen arteko ezberdintasun praktikorik, eta beraz, nor bere garuna ezaugarri propio eta bakanen mosaiko edo bilketa bat da. Hots, hezkuntza-sistema hezkidetzailearen ardatz bat izango da ikasleek harremanak era parekidean eraikitzeko konpetentziak gara ditzaten laguntzea. Indarkeria eta dominazio-mendetasun parametroak ukatzeko, batetik, eta elkarbizitza eta pertsona barruko zein pertsonen arteko harreman positiboak eraikitzeko, bestetik.

Tratu onak garatzeaz mintzo garenean, hortaz guztiaz ari garela deritzot. Ongizatearen oinarria dira tratu honak, kalitatezko hezkuntza zein elkarbizitza bermatzeko ezinbesteko zaigun jokabide edo bizimodua. Arremanitz-eko kideek dioten moduan, gure pentsaera estereotipatuen ondoriozko jokaerak dira tratu onen etsairik nagusienak afektibitatezko harremanak eratzeko: nork bere buruarekin, besteekin, hurbilekoen artean, bestelako bizidunekin, gauzekin eta inguruarekin.

Maitasunak ere badu zeresana tratu onei dagokionean. Beti ez baitatoz eskutik helduta. Coral Herrerak, Mari Luz Estebanek...eta beste hainbestek ikertu dute maitasunaren gaia denbora luzez, eta halako gogoetak ere utzi dizkigute sarean:

Erantzukidetasuna eta elkar arduraren gaiari lotuta, zaintzaren beharra eta konpromisoa emakumeari egotzi izan zaiola erakusten dute ikerketek eta esteatistikek. Elkar zaindu eta zaintza erdigunean jartzearen beharra azalarazten dihardu mugimendu feministak azken hamarkadetan. Hala nola, zaintzaren funtzioari dagokion garrantzia ematen eta zabaltzen saiatuz, edota zaintza guztiok praktikara eramango bagenu, bestelako mundu parekideago eta osasuntsuago bat posible litzakeela erakusten diguten eszenatokiak hurbilduz. Hona hemen Hik Hasik bere garaian kaleratutako artikulu bat. 

Hemengo bideo eta artikuluek, gure gazte zein nerabeekin hausnarketa eta kontzientziazio saioak dinamizatzeko baliabide gisa erabilgarriak direla deritzot. Galdera sorta batez lagundurik, talde txikitan zein handiagoetan, ondorio interesgarriak aterako dituztela ziur naiz.

Gogoeta honetan aipatzen dute hezkuntzako profesionalek, pertsona erdigunean jartzen badugu, berarengan konfiantza baldin badugu eta ikasten laguntzen badiogu, pertsona hori bere bidea egiteko gai izango dela. Kasu horretan emaitzak ere hobeak izango dira, hobeto sentitzen delako, konfiantza daukagulako bere gaitasunetan, eta ikas-prozesuaren ardura ere berea izango delako. Zaintzak kutsu negatiboa duela somatzen dute, hitzak berak “zama” adierazten duela, inork bere gain hartu nahi ez duen zerbait. Jendeak, ordea, beti zaindu izan du elkar eta ardurak hartu izan ditu talde barruan.

Nerea Mendizabalek bideo honetan dioen bezala ezin gara harremanetatik eskapatu eta gertatzen zaigun edozein gauzak harremanekin zerikusia dauka.

Iazko posten artean Leire Carrok idatzitakoa hautatu dut elkarrekin komentatzeko. Irudi grafiko interesgarriak ekartzeaz gainera, hausnarketa borobila egin duela iruditzen zait.

Eskola komunitateak izan ditzakeen erronken artean hauek zerrendatuko nituzkenik, lehentasunezko zeregin bezala:

• harremanak zaintzeko konpetentziak garatzea.
• tratu onak sustatzeko adibide praktikoak jorratzea.
• maitasuna positiboki bizi eta biziarazteko tresnak ematea.
• ustezko tratu onak ikuspuntu kritikoz aztertzeko aukerak eman eta deseraikitzeko proposamenak luzatzea, eredu berriak eraiki ditzaten, harreman positiboak baliatuz
• elkar zaintza eta erantzukidetasunaren garrantzia azpimarratu eta barneratzen laguntzea.
• zaintza erdigunean kokatzearen garrantziaz jabetu eta praktikara eramatea.
• indibidualismoak dakarren zamaz kontzientziatu eta kolektibo osasuntsua sustatzea.
• ...

Indarkeria matxistaren sostenguak

Indarkeria matxista puri purian dagoen errealitate jasangaitza da. Hamaika izen-abizen edo izendatzeko modu izan ditu urteetan zehar, eta azkenaldian, kontzeptu honetan zentratzea aldarrikatu izan da mugimendu feministatik. Zer eta, indarkeria mota honek nonbaiten iturria badu, matxismoa delako etengabeko pozoi-emaria ziurtatzen duen fenomenoa.

Emakumeari ez ezik, maskulinitate hegemoniko ereduaren parte ez den gizaki orori eragiten dion biolentzia estrukturala da. Eta egoera honen aurrean bi estrategia nagusitzen dira orokorrean: maskulinitate berrien ezagupena zein hedapena, batetik; eta autodefentsa feminista bere marko guztietan, bestetik. Ibilbide estrategiko honekin bat egiten dut nik ere, eta funtsezkoa deritzot bide horretan ondoko esparruei aurre egin eta deseraikitzea: maitasun erromantikoa, mikromatxismoen multzoa eta LGTBIQ+fobiak pilare oso boteretsuak baitira sistema heteropatriarkal hau sostengatzeko.

Baina zer da maitasuna? Zer ez da? Ez al da oso garrantzitsua lagunen maitasuna? Eta beste maitasun motak? Zeintzuk izan litezke maitasun-eredu berriak? Galdera sorta honek niri ere zer pentsatua ematen dit. Elkarrekiko ardura eta zaintza oinarri duten harremanak izatea aldarrikatzen da feminismoan, eta sinplea bezain esanguratsua iruditzen zait, horretarako, oinarrizko abiapuntu hau: zerbait konpartitzean, garrantzi bereko mailan jartzea, hain zuzen.

Mikromatxismoak inguraturik bizi gara, errutina eta egoera normalizatutan igerian. Gehienetan oharkabean pasatzen zaizkigun indarkeria sotil eta ikusezin horietaz ari gara kontzeptu hau darabilgunean. Ondoko bideo hauetan islatzen dira egoera batzuk. Baina izeberga ere lagungarri izan daiteke adibide txikienak ulertzeko.

LGTBIQ+fobiak, berriz, heteronormatiboak ez direnenganako ezinkusia, arbuioa, gorrotoa edo beldurra izateari deritzo, eta sentimendu hori patologikoa izan daitekeela aipatzen da irakurgaian. Heteronormatibitatearen ondorioz edozein pertsonak barneratuta izan dezakeen pentsamendu eta jarrera litzateke. Patriarkatuak esleituriko sexu edo generoari ez erantzuteagatik edota orientazio sexualagatik jasotako espresio larriak zein txikiak.

Maskulinitate eredu berriak bilatzen, sustatzen eta hedatzen saiatzen diren gizon taldeak ere aspaldi jarri ziren martxan. Ez dira horren ohikoak, baina feminismoarekiko hurbiltasuna eta sentsibilizazioaz gain, konpromisoa hartu nahi duen gizona antolatzen ari dela iruditzen zait. Kritikak egiten bazaizkie ere, eta maiz, hankasartze eta kontraesanekin aritzen badira ere, ezinbestekoak iruditzen zaizkit niri, euren ekinbidez sortutako askatze prozesu hauek. Egia da, ordea, oso kontuan hartu behar dutela euren emozioak adierazteko, umeak zaintzeko edota sexualitate desberdina esploratzeko prest dauden bezala, beraien estatusa, ospea, boterea … uzteko prest egon behar dutela. Alegia, ez dela posible sexismoak eragindako desorekarekin apurtzea, gizonek boterea galdu barik.

Bestalde, gogoan izan behar dugu autodefentsa, arlo fisikotik haratago doan zerbait dela: jarrerak, emozioak eta autoestimua lantzen dira, besteak beste. Eta garrantzitsua iruditzen zait dimentsio pertsonala eta kolektiboa barneratzea prozesu honetan.

Iazko postak begiratu eta zenbait baliabide eta hausnarketa interesgarri topatu ditut argitaratutako idatzien artean. Hala ere, Amaia Chuecaren hauxe hautatu dut, batez ere, baliabide pila erantsi dizkiolako bere gogoetari. Material esanguratsua dela iruditu zait, eta kaxoitik ateratzeaz gain, egunerokoan lagunartean zein ikasleekin lantzeko aproposak izan daitezkeen baliabideak hurbildu dizkigu. Hauek eta beste batzuk dituzue jarraian:

- Matxismoaren inguruan aritu ziren UR HANDITAN saioan

- Pamela Palencianoren NO SOLO DUELEN LOS GOLPES ere itzela iruditzen zait. Bere monologoa ikusteko aukera baduzue, zuzenean joatea eta ondorengo hausnarketan parte hartzea oso gomendagarria da indarkeria matxistaren milaka aurpegiz ohartzeko. Baita norberak bere barnean dituen zapalduaren eta zapaltzailearen rolez jabetzeko ere. 

- Maitasun erromantikoaren harira Ernai Gazte Antolakundeak baditu hainbat ekimen martxan. Elkarrizketa eta bideo labur ugari egin izan ditu MIKROMATXISMOAK eta egun indarrean dugun politika egiteko modu heteropatriarkala salatzeko egindako erreportaia zein elkarrizketak. Horietako batek azken hau jartzen du eztabaidan:

Leloren bat hautatzerakoan asko etor daitezke burura. Nik Uluka musika taldeak sortutako abesti baten letra hartu eta estribilloaren mezu nagusia ekarri nahi izan dut proposamen gisa ikasleekin lantzeko. 

Maitasun erromantikoaren gaia jorratzen du abesti honek, eta maitasuna modu osasuntsuan bizitzeko gonbita luzatzen dio entzuleari: laranja erdiaren mitoa kolokan jarriz, ezezkoak ematera gonbidatuz, mamuak eta beldurrak alde batera uzteko indarra emanez, hortzak atera eta gaizki sentiarazten zaituen pertsonarekin harremanak etetera animatuz... 

Abesti honen letra lantzearekin batera, hausnarketa egiteko galdetegia osatuko dugu talde txikitan erantzun eta hausnartu dezaten. 10-16 urte arteko gaztetxo zein gazteekin lantzeko aproposa izan daiteke... baita helduagoekin ere. Maitasuna eurak nola bizi duten behatu, entzun eta ulertzeko aukera paregabea izan daiteke hau. Eta horrez gain, maitasun erromantikoaren mito ankerrak deusezten laguntzeko eta euren sentimenduak modu askean adierazi eta bizitzeko bidean makinariak martxan jartzeko baliagarria izan daiteke. 

Edozein tutoretza saio izan daiteke gai hau jorratzeko momentua. Otsailaren 14aren aitzakiapean, edo beste edozein data testuingurutan erabili daiteke. Batzuetan, ikasle taldean ematen diren egoerek ere erakus diezagukete noiz den gaia lantzeko une eta modu aproposena.

Azkenik, argi dago HEZKIDETZAKO HELMUGA dela, besteak beste, beldurrik gabe bizitzeko eskubidea eta indarkeriarik gabeko jendartea sortzea. Bide honetan buru belarri aritzeko justifikazio askorik ez da behar:

• gure buruak maitatu, errespetatu eta lehentasunezko maila berean kokatzea. Norbera maitatu lehenik, ondokoa maitatu ahal izateko.
• indarkeria martxistaren kontzientzia hartzea eta gure egunerokoan duen eragin baldintzatzailearen dimentsioaz jabetzea, esku hartu ahal izateko.
• estrategia legitimo eta ezinbesteko gisa autodefentsa -fisiko, emozional...- sustatzea eremu profesional eta pertsonalean garatzeko.
• norberetik hasi,  interes kolektiboen aldeko apustua egiteko.
• gure eremua aztertu eta eskuhartzeako tresnak eskuratzea, inguruan eragiteko,
• beldurretik aske bizitzeko erramintak eskuratu eta zabaltzea, emakumeon artean konpartitzea...
• autoestimua eta burujabetasuna izateko lan egitea.
• emakumeon arteko elkartasuna, enpatia eta konplizitatea indartzeko.
• indarkeria matxista identifikatu eta salatzeko jakintza nahikoa izateko.
• mekanismoak ezagutu eta jorratzea, beldurrari aurre egiteko 
• ...

Noren bakea eta noren gatazka?

Zer da bakea eta zer biolentzia? Zer da gatazka eta zer normalizazioa? Normalizazioak bakea al dakar? Noren bakea? Noren gatazka? Zer da bakea? Egoera normalak hartu izan dira bake egoeratzat. Gerran ez dauden gizarte demokratikoak bakean bizi direla ulertzen da. Hau da, egoera normalizatuan. Bakea eta normalizazioa elkarrekin doaz gure pentsatzeko eta mundua ulertzeko eran. Baina ez gara konturatzen patriarkatuaren ikuspegitik pentsatu izan direla beti bakea eta normalizazioa, alegia, ideologia androzentrikoaren ikuspuntutik; beraz, ikuspuntu feminista batetik, bakea eta normalizazioa ez dira izan biolentziarik eta gerrarik eza, baizik eta guztiz kontrakoa. Izan ere, patriarkatuan emakumeen kontrako biolentzia da araua, eta sistema patriarkaleko normalizazioak zera esan nahi du: emakumearen menpekotasuna. Gizarte baketsu eta normal bat da gizarte bat non emakumezkoak otzanak-esanekoak baitira eta gizonezkoek gobernatzen baitute.

Jule Goikoetxearen hitzok aurkitu ditut Bakea ez sa existitzen, feminismoa bai izeneko ponentzian. Bigarren atalak ere gogoeta interesgarria dakar esku artera, eta iruditzen zait, izan baduela gai honi ekarpena egiteko hezur eta mamia.

Gatazkaren inguruan egiten dugun identifikazioa positiboa ala negatiboa den aztertzea garrantzitsua da, gatazkaren konponbidea erraztu nahi badugu. Gatazkak enfrentamendu eta norbere usteen defentsa sutsuan ulertu baitezakegu; edo kontrara, beste ikuspuntu bat ulertu, prozesatu, eta gurearekin alderatuz, konponbide bat bilatzeko egoera bezala identifikatu. Generoen arabera harremanak eraikitzeko modu eta jokamolde ezberdinak ditugun bezalaxe, gatazkei aurre egiteko era ere, zertzelada anitzez josita dago.

Biolentzia-eza, batez ere, izateko modu bat dela aipatzen da irakurgaian; gatazkaren aurrean jokatzeko modu bat, pertsonen artean harmonia, elkarrekiko errespetua eta norbanakoarekiko duintasuna eraikitzeko baliabide baliagarria. Nire ustez ildo horretan hezi gaituzte emakumeok. Bakearen bila, indarkeria egoerak sahiesteko beharrean, agresibitatea ezkutatzeko joeran... justifikaturik egon ala ez, defentsan edo autodefentsan egin izan ala ez... baina arazoei aurre egiteko bestelako moldeen erabilera egin behar du emakume duin batek. Isilik geratu behar bada ere, bere ideietan amore eman behar badu ere, ondokoarena lehenetsi eta bere ideiak bigarren plano batean jarri behar baditu ere... bere burua umiltasunaren eta apaltasunaren izenean gutxietsi, eta “por la paz un Ave María” irentsi.

Gatazken kudeaketan, orduan, non daude emakumeak? Non bere beharrak? Bere bizipenak? Bere arazoak? Gatazken aurrean, zeintzuk dira kultura maskulinoaren jokabideak eta zeintzuk femeninoenak?

Interesgarria iruditu zait gatazka baten aurrean izan ohi dugun portaera ulertzeko eskema hau:

Ados nago, orokorrean ematen diren portaeren definizioekin. Lehiatzea, sahiestea, etsitzea edo lankidetzaren bidez irtenbide partekatuak eta orekatuak bilatzea izaten da, batipat, gatazka baten emaitza.

Honen aurrean galdera datorkit ordea: helburua oso garrantzitsua denean, eta harremana ez hainbeste... zein ateratzen da garaile lehia baten aurrean? Emakumea ala gizona? Zeinek ihes egiten du lehenago, emakumeak ala gizonak? Zein egokitzen da errazago bestearen egoerara, emakumea ala gizona? Kasuak izango dira, bestelako gertaerei bide ematen dietenak baina... orokorrean... zalantza handirik ez dagoela esango nuke.

Iazko ikaskideen lanen artean Ane Lenizenak piztu dit arreta. Bideo interesgarriak planteatzen ditu ikasleekin lantzeko gatazkaren konponbidearen gaiari loturik. Hezkidetza eta genero-ikuspegia txertaturik haur zein nerabeekin gatazkez eta harremanez aritzeko aitzakia ezin hobea direla iruditzen zait. Gainera, modu dibertigarri eta alaiean proposatuta. Talde txikitan egoerak aztertu eta errealitatean gertatzen zaizkigun gertakizunekin alderatzeko beta ematen dute. Modu inplizitu eta esplizituan jorratzeko material gaurkotua da.

RESOLUCION DE CONFLICTOS

NO PIERDAS LA PERSPECTIVA

Horrez gain, sarean arakatzen jarraituta gaiaren inguruko bideo azalpen argiak aurki daitezke. Nik honako hau ikusteko aukera izan dut, ea zer deritzozuen: 

Eremu hezitzailearen erronkak zein diren hitz gutxitan definitzea zaila egiten zaidan arren, lehentasunezkoak iruditzen zaizkidan hauek azpimarratuko nituzke, besteak beste, feminismoaren ekarpen gisa lehendik ere aipatu direnak:

• Pentsamendua eta sentimenduaren dikotomiarekin apurtzea.
• Gatazketan pertsona oro subjektu garrantzitsu gisa identifikatzea (sexua, etnia edo klasea edozein izanik ere).
• Indarkeriaren erabileraren deslegitimizazioa lantzea
• Irabazle vs galtzaile eskema eta antolakuntzarekin apurtzea.
• ...

Harreman osasuntsuak jomuga

Ugalkortasun sexualitate-eredu hegemonikoak jendarte heterosexuala behar du. Horrek suposatzen du desira ugalketari lotuta egongo dela eta, ondorioz, plazera koitoarekin lotuko da. Koitoa harreman sexualetan zentrala bihurtzean gorputzaren genitalizazioa ematen da non gizonezkoarenak diren erreferentziazko gorputza eta genitalak. Klitoriak, ugalkortasunean funtziorik ez duenez, baztertua eta gutxiagotuak dira, eta honen ondorioz, boterezko harremanak sortzen dira.

Premisa horretatik abiatuta, inork kontrakorik adierazi ezean pertsona guztien heterosexualitatea gailentzen da. Ez dago aniztasun afektibo-sexualarentzako tokirik, aniztasun funtzionala, zentzumenezkoa edo psikikoa dutenen sexualitatea ikusezina da eta estigmatizatu egiten da, asexualitatearen existentzia saihesten da… eta sexualitate desberdinen arteko hierarkia ere ezartzen da.

Sexua kontsumo-produktu bihurtu da (hipersexualizazioa, sexu patriarkalaren negozioak, prostituzioa eta pornografia...). Eskolak, gainera, esku hartze kontzientea egiten duenean ez ezik, heteronormatibitatean hezten du ezkutuko curriculumaren bitartez. Hots, heziketa afektibo-sexual hezkidetzailea sustatzeko behar beharrezkoa da eredu heterosexista ugalkor hegemonikoa kolokan jartzea.

Heziketa afektibo-sexual hezkidetzaileak bizipen eta errealitate afektibo sexual anitzak dituzten ikasleak izendatuak senti daitezen lan egiten du. Ibilbide horretan, diskurtsoa normalizatzeko erronka du aurrez aurre.

Esan daiteke afektuen esparruan neskek eta mutilek genero-harremanak barneratu dituztela. Hori gutxi ez eta sexu-orientazioen arteko hierarkia nabaria da egun. Horren aurrean, gainera, ikasleen erdiak baino gehiagok eskola ez du espazio segurutzat hautematen. Nola apurtu errealitate mugatzaile honekin?

Nire iritziz erronka interesgarriak diren hauek zerrendatzen dira irakurgaian:

• eskola komunitate osoaren sentsibilizazioa eta prestakuntza ematea
• heziketa afektibo sexual kontzientea izatea
• komunitate osoaren konpromisoa
• sexualitatearen inguruko mitoak deseraikitzea
• aniztasunean heztea
• sexualitate anitzak normalizatzea
• gorputz anitzen autoezagutza, onarpena... lantzea
• ….

Aste honetako gaiaren inguruko baliabide, ikerketa edo proposamenen bat gomendatzeko eskatuta, ikasleekin erabiltzeko filme ugari aurkitu genitzake. Nik “La vida de Adéle” hautatu dut proposamen gisa. Nerabe eta gazteekin lantzeko pelikula aproposa izan daikekeela uste baitut. Sarean eskuragarri eta ikusgai dagoena gainera. 12 urtez gorakoentzat gomendaturiko istorioa da eta errekonozimendu zein sari ugari jaso izan dituen lana dugu.

Bestalde, haur txikiekin gaia lantzeko ipuin sorta ezaguna dute Katxiporretako lagunek. Bakoitzak bere buruarekin, inguru fisikoarekiko eta hurbilen dituen pertsonenganako bizi eta adierazten diren afektu egoerak tratatzen dira bertan: laguntza, babesa, maitasuna, goxotasuna, xamurtasuna eta elkar ulertzea...

Irakasle eta hezitzaileoi begira, bestetik, elkarrizketa interesgarri baten berri eman nahiko nuke hemen. Harreman afektibo-sexualetan duen eragina aintzat harturik, oso kontuan hartu beharreko eremua dela iruditzen zait gure GORPUTZArena. Horren harira Larrun Aldizkarian topatu berri dudan gogoeta hau zuekin konpartitzeko beharra sentitu dut. Izan ere, bertan lau profesionalen ahotik mahainguruan partekatu diren ideiak eta solasaldiek gaian sakontzera garamatzate.

Hona hemen gakoetako batzuk.

Uxanaren iazko postak gif esanguratsu hau ekarri dit esku artera. Deigarria eta edukiz betea dagoela deritzot, eta horrez gain, iruditzen zait modu labur eta argian betetzen ditu artikulu hontan dagozkion ariketak.

Azpimarratutako ideiak oso garrantzitsuak iruditzen zaizkit niri ere. Hala nola, maitasun erromatikoak egunerokoan egin digun eta egiten jarraitzen digun mina ukaezina da eta horri nolabait aurre egiteko lan handia dugu aurretik. Kontzientziak astindu eta bestelako harreman eta maitasun eredu batzuk aurkeztea da horietako bat, esaterako.

Eskola hezitzailean dugun erronka nagusia, nire ustez, pertsona oro bere identitatearekin gustura sentitzea da, inor mespretxatzeko beharrik izan gabe, diren moduan onarturik sentitzea eta ingurukoak baloratzea. Horretarako, ezinbestekoa da harreman afektibo eta afektibo-sexual positibo eta autonomoak eraikitzea, eskola-barnean eta baita kanpoan ere.

Aniztasuna onartzea... hain zaila ote?

Patriarkatuak sustatzen dituen bizi-programa bereiztuen oinarria kulturalki ikasitako fenomenoa da, argi dago. Sistema honek guztion garapen osasuntsua mugatzeaz gain, bidegabekeriak sortzen ditu emakumeontzat eta berau erreproduzitzen ez duten gizonentzat ere.

Baina hara non agertzen zaigun eguzki izpi bat egoera trumoitsu honetan: ikasitakoa desikasi dezakegula argi badugu, heteronormatibitateak inposaturiko muga zorrotzak gainditzeko bidean egongo gara. Ondorioz, ikuspegia zabaldu eta aniztasun orori bere lekua emateko aukerak biderkatu eta eskenatoki eroso bat sortu dezakegu guztiok kabida izan dezagun.

Horren harira, Miren Amurizaren zutabeak binarismotik ihes egiteko gakoak emateko aldarria egiten du Berriako gaurko alean. Egunerokoak jaso eta bidaltzen ditugun mezu mugatzaile horiek ikustarazteko testu paregabea: Mutil-neska.

Aipagarria iruditzen zait, era berean, Amaia Alvarez Uriaren esanetan sexualitateari buruzko diskurtsoek dogmak ezberdinak sortu dituztela: dikotomia anatomikoak (arra/emea), genero-dikotomia (gizon/emakume) eta genero-estereotipoak (maskulinoa/femeninoa) ditu aipagai sexu-biologiari dagokion atalean.

Aingeru Mayorrek gogoeta horren baitan gehitzen du badirela arnasguneak egunerokoan. Esaterako, “haurra jaiotzen denean, sexua ezarri beharrean, iragarri egingo genukeela, argi izanik iragarpen bat egiten ari garela. Eta edozein unetan ohartzen bagara okertu egin garela, hori onartu, eta agirietan hasieran jarritakoa aldatu egingo genuke, etxebizitzaz aldatzen garenean helbidea aldatzen dugun bezalaxe” Zer pentsarazi eman dit, ordea, ideia honek. Ez zait iruditzen horren ariketa erraz edo sinplea denik. Praktikan, gure zutabe kultural eta identitarioak eroriko balira bezala bizitzen baititugu egoera hauek.

Bilgune Feministak harreman koital heterosexuala dakarkigu mintzagaien artera eta kontzeptu argigarria iruditu zait laburpen gisa baliagarri zaidan irudiaz lagundurik:

Iazko ikastarokideek egindako posten artean, aldiz, Maite Magisteritzak egindakoa ekarri nahi izan dut lerrootara. Izan ere, bertan azaldutako bideo interesgarriaz gain, hezkidetzari gehitzen zaizkion erronka interesgarrien artean arreta berezia eman didaten bi oinarrirekin egin dut topo:

• Heteropatriarkatutik jasotako genero, sexu eta rolen aginduak betetzen ez dituzten ikasleei inguru segurua eskaintzea.

• Edozein aurreiritziren ondoriozko indarkeria egoeraren aurrean esku hartzea.

Bertan azaltzen da oker ez banago “Por un beso” izeneko baliabidearen lotura. Eta baliabideekin segituz gero, aniztasunsexuala modu errazean azaldu duen bideo laburpenarekin aurkitu naiz EITBn. Euskaraz eta gazteleraz erabilgarri dago gainera eta erabilgarria iruditu zait hezkuntzan ari garenontzat.

“yes we fuck”dokumentalak, bestalde, gorputz anitzak eta sexualitatearen inguruko hausnarketan murgiltzeko parada izugarria ematen du. 

Hezkidetza baliabideak arakatzen jarrita asko aurkitu genitzake noski. Gerora, dinamizatzen duenak eztabaida nondik nora bideratu erabaki beharko duen arren, zalantzarik gabe. 

Erronken artean gehituko nituzke honakoak:

● Sexu-genero sistema salatu eta gainditzea.

● Heteronormatibitatetik aldentzea.

● Aniztasuna modu ez hierarkikoan, duintasunez eta errespetuz bistaratzea.

● Aniztasun ororen alde eta elkarbizitza positiboaren alde lan egitea

● Heziketa afektibo-sexual ez heteronormatiboa sustatzea

PERTSONAK ADINA IDENTITATE

Irakurgaian zehar hainbat dira atentzioa deitzen duten esaldi edo gogoetak. Jule Goikoetxeak azpimarratutakoak indar handia duela iruditzen zait eta sistema kapitalistaren indargune edo arma potentea bilakatzen da genero eraikuntza bitarraren afera hau "gero eta kapital desberdinagoak, hots, kultura maila, diru-sarrera eta prestigio diferentzia handiagoak egon klase sozio-ekonomiko, genero-sexu eta atzerritar-bertakoen artean, orduan eta des-demokratizazio sakonagoa; eta gero eta des-demokratizazio sakonagoa, orduan eta indartsuagoa patriarkatua eta kapitalismoa" Ondorioa? emakumeon zapalkuntza eta pobre, gutxitu eta deslegitimatutako jende muntzo horren hondoratzea.

Baina oraingoan, Coral Herreraren hitzetan jarri dut begirada. Berak dioenez, sexu-identitatea “baldintza biologikoetan oinarritutako identitatea da, haur bati bere genitalen eta ezaugarri fisiologikoen arabera ematen zaion lehena”; genero-identitatea, aldiz, “Genero estereotipo eta rolei lotutako eraikuntza sozial eta kultural bat da. Mendebaldeko gizarteetan, pentsaera bitarrean oinarrituta egonda (eguna/gaua, ona/txarra, positiboa/negatiboa), gizateria bi talde handitan sailkatu nahi izan dugu: maskulinoak eta femeninoak, printzipioz aurkakoa, izaeraren, portaeraren, itxura fisikoaren, bizitzaren aurreko jarreren, xedeen, eta sentitzeko moduen... arabera bereiziak.” Gogorra bezain gordina.

Heziberri 2020k zehazten dituen konpetentzien artean, identitateen garapenari begira honako hitzok topatu ditut: Pertsonen arteko, taldeko eta komunitateko egoeretan elkarrekikotasunez parte hartzea, eta norberari aitortutako eskubideak eta betebeharrak besteei aitortzea, norberaren zein guztion ongirako. Esaldi hau irakurtzean, muinean norbere buruarekiko aitortza eta errespetua dagoela etortzen zait gogora. Hau praktikara eramateko gai garenean, gure buruak diren bezain eder, bakan, berezi, indartsu eta zoragarri ikusteko eta onartzeko gai garenean... besteen edo ondokoen pertsonalitate eta identitateak diren bezala jaso eta aintzat hartzeko prest egongo garela iruditzen zait. Alegia, norbera osasuntsu, ziur eta aurreiritzirik gabe, konplexuetatik urrun dagoenean, ondokoa den bezala eta zoriontsu den gisa aitortzeko prestutasuna azaltzen da. Honenbestez, curriculum ezkutuan oharkabean pasatzen den ikasgai hau daukagu elkarrekin lantzeko, eskutik eskura eta begiradatik begiradara. Ikasketa eta inteligentzia emozionalarekin zerikusi handia duelakoan nago.

Iazko ikastarokideen artean Amaia Chuecaren posta hautatu dut identitatearen inguruko hainbat artikulu eta bideo interesgarri plazaratzen dituelako: maskulinitate eredu berrien ingurukoak, kontzeptuen argipenean sartzen diren bideoak...

Honekin jarraituz, ezinbestean aste honetan bolo bolo dabilen albiste tristearekin lotu dut gaia. Iran ere, ondarroako Ekairekin berriki gertatutakoak askoren kontzientziak astindu eplkta larritu dituelakoan nago. Asko izan dira gertaera muturreko hauek salatzeko mezuak eta mobilizazioak. Halakoak sahiesteko eskari zuzena egin dute ingurukoek, eta haur transexualen errealitatea beste behin ere mahaigaineratzeko eta eztabaida sozialean lehentasunezko gai gisa markatzeko balio izan du, nola ez.

Baina, ez al du haizeak eramango? Politikoki zuzena zere den jakiteko zalantzak gero eta urriagoak dira, baina... hortik praktikan neurriak hartu eta eguneroko aktitudeak eta portaerak kontzienteki eta modu iraunkorrean lantzeko erabakiak hartu al dira? Eta hartuko al dira?

Haur eta nerabe transexualen senideen elkarteko, Chrysalliseko Bea Serverrek INFO7 irratiko elkarrizketako batean esan duenez kolpe gogorra izan da Ekairen heriotza. 'Egungo egoera eta legediak berehala aldatzeko balio dezala' aldarrikatu du. Gazte transexualek izena aldatu edo hormonaziorako psikiatren txostena behar dute, buruko gaitz bezala tratatzen dute, eta horregatik despatologizazioa eskatu du. Herritarrak informatu eta profesionalak formatu behar direla azpimarratu du.

Genero-identitateen inguruan emandako aurrerapenak oraindik orain xumeak eta txikiegiak direla iruditzen zait. Batez ere sistema honek zuzen zuzenean garamatzalako etiketak ezarri eta alde bateko edo besteko jende multzotan kokatzera. Emakumea zara ala gizona zara, garaitua ala garailea, zakila edo alua izan...eta horren arabera sortuko zaizkizu espektatiba batzuk ala beste batzuk, eta eraikiko duzu/dute zure nortasuna zein identitatea. 

Zoritxarrez, pertsonak diren bezala etiketarik gabe onartu eta aitortzeko zailtasun eta oztopo ugari ditugu oraindik.  Ez al dago pertsonak adina identitate?

Orientazioaren genero-arraila

EskOlan eta kalean

noRbera

gIdari izanik,

osasuntsu Eta

Nortasun propioz

hazten eTa hezten

laguntzeA da 

 orientatZea.

Bidailagun Izanik

pertsona bakoitza altxOr gisa 

Ahalduntzea!

Orientazio hezkidetzailea sustatzen den Gida planean, helburu nagusia pertsona anitzen garapen integrala lortzea da. Nork bere bizitzan zehar bere burua orienta dezan, bizitza pertsonalaren, familiarraren, sozialaren zein profesionalaren ardura osoa hartu eta aitortzeko zeregina azaltzen da idatzirik. Planak eta gidak tarteko, azterketa sozialak ere ugariak dira, eta datu pila agertzen dira urtez urte, argi uzten digutenak, teorian eta diskurtsoan aurrerapauso handiak ematen ari bagara ere, praktikara salto egiterako garaian oraindik, oso atzean geratzen garela.

2015ean argitaraturiko PISAren txostenean agerian jartzen da egindako ikerketa guztietan genero-arraila mantentzen dela: irakasleen aurreiritziek kalifikazioetan duten eragina, familien espektatibek islatzen duten ondorioa... Nola itxi, ordea, genero-arraila hori?

Ingurukoon aurreiritziak eta espektatibak berrikusi eta sexismoa baztertzea da gakoetako bat. Txosten horretan proposatzen diren neurrien artean zientzia irakasgaietan nesken konfiantza sendotzea, ziurtasunez bizitzeko askatasuna eta errefortzuak ematea... azaltzen da; mutilen jarrera hobetzeko ikasteko orduak eta laguntzak zaintzea proposatzen du, jokoan emandako denborak neurtzea... besteak beste.

Kontua da, arazoa ez dela ikasleetara mugatzen. Lan merkatuko egoera ere antzekoa baita datuen arabera (Emakumeen %33ak lanaldi partziala dauka gizonen %6aren aurrean; mundu mailan emakumeek %24 gutxiago irabazten dute; entrepresen zuzendaritza lanpostuei begiratzen badiegu estatu espainiarrean goi-mailako ikasketa unibertsitarioak dituzten pertsonen %60 emakumeak dira baina zuzendaritza postuen %13a betetzen dute...). Saioa Alkaiza Guallarrek artikulu honetan esaten duen moduan, “gakoa ez da zenbat emakumek egiten duen lan, non eta nola egiten duen baizik”. Lanaren banaketa sexualak oraindik indarrean jarraitzen du: batetik, emakumeen enplegu gehiengoa zerbitzu-sektorean dagoelako eta, bestetik, lan erreproduktibo guztiaren pisu handiena emakumeek eramaten dutelako.

Eta nola mantentzen da sistema hau? Curriculum esplizituak eta curriculum ezkutuak egunerokoan gauzatzen duten lanagatik. Hortik abiatuta lan egin behar dugu tutoreok zein orientatzaileok. Jakinik zein den errealitatea, zein indargune eta zein ahulgune ditugun profesional gisa, zenbaterainoko eragina izan dezaketen gure jarrerek, hitzek eta orientabideek ikasleengan eta belaunaldi berriengan... Horren harira artikulu interesgarria publikatu zuen Mikel Idiakezek Argian duen blog atarian.

Tutoretza-lanaren helburua ei da garapen pertsonala, besteekiko harremanak, lanbide-orientazioa eta ikasketa-prozesuak garatzen laguntzea. Eta horren ardura, tutorearena izateaz gain, irakasle-talde osoarena da. Honekin batera koordinazioa eta elkarlana sustatzeko familia edota legezko tutoreekin zein jendarte-eragileekin harreman zuzena mantentzea garrantzitsua izango da fruitu emankorrak nahi baditugu.

Ondorio nagusi gisa, aurrerapausoak nabarmendu arren errealitatean hankamotz gabiltzala esango nuke. Esaterako, curriculuma oraindik androzentrikoa dela, hizkuntzaren erabilera ez-sexistaren erabilpena ez dagoela orokortuta, espazioa eta baliabideak guztienak direla onartuta dugun arren oraindik ere mutilak nagusitzen direla, guztin kezkak, zalantzak, nahiak, proiektuak… garrantzi berekoak direla adierazten badugu ere, neskei arreta gutxiago ematen zaiela... eta zerrenda amaigabe bat osa genezake halako adibideekin.

Irakurgaian azaltzen den gisa, Pilar Aristizabal Llorentek bere tesian aipatzen duena ekarri nahiko nuke gogora: “Herrialde garatuenetan, Finlandian kasu, garrantzi handia ematen zaie etxeko lanarekin lotutako ikasgaiei. Horrela, oinarrizko irakaskuntzan, astero, hiru ordu dituzte, sukaldatzen, arropa garbitzen eta etxea zaintzen ikasteko eta horrez gain curriculumean etxeko ekonomia eramateko ikasgai berezi bat daukate”. Ez al ginateke ezberdin heziko zaintzari, elkarrerantzukizunari, emozioei, lehentasunezko behar eta premiei... dagokien garrantzia emango bagenie?

Funtsean, tutoretza eta orientazio hezkidetzailerako hezkuntza gakoak ondorengo neurrietan aplikatu genitzakeela konpartitzen dut:

• Generoarekin erlazionaturiko aurreiritzien kritika, tutoretza eta orientazio jarduera zein espazioetan txertatu
• Berdintasunezko hezkuntza afektiboa garatu
• Elkar ardura eta zaintza tutoretzan sartu
• Parte hartze parekidea sustatu
• Lanbidea izatearen garrantzia indartu
• Bizitza mota eta lanbide anitzen eredu ez-estereotipatuak aurkeztu
• ...

Iazko erreferentziei so eginez, Ane Lenizen posta ekarri nahi izan dut gogora. Hausnarketa konpartitzeaz gain, amaierako erronkak eta artikuluan bildutako tribial feministaren aipuak ere arreta piztu didalako. 

Hala ere, ez nuke posta bukatutzat eman nahi egunotan aspaldi kutxa batean gordeta nuen bertsosorta hau zuekin konpartitu barik: Itxaso Paiaren Begi Umelak. Gure neska gazteengan eraikitzen ditugun espektatiba eta mezuak zer nolakoak izan daitezkeen presente izateko. 

On egin!