BUKATU DA BUKATU DA, BUKATU DA AKABO...

Oraindik gogoan dut, Donostin elkartu ginen lehenengo eguna. Urduri nengoen, baina zuen hitzek eta berotasunak lasaitasuna helarazi zidaten.

Prozesuan zehar era guztietako sentimenduak eta emozioak izan ditut, poza, urduritasuna, tentsioa, laguntasuna, erruduntasuna...

Egia esan prozesu honetan nire aurkaria, denbora izan da. Hasieran nire jomugan borondatezko lanak ere bazeuden,baina ezinezkoa egin zait. Gainera, hirugarren blokea burutzeko denborarik ere ez det izan eta honek momentu batzutan emakumeongan hain komuna den sentimendu bat sortu dit, errudun sentitzea. Hala ere, sentimendu hau gainetik kendua IV. blokea burutzea lortu dut eta udaran baliagarria izango da aurten ikastaro honek mugiarazi dizkidan hainbat eraikuntza, sentimendu, eskema... berrantolatzeko eta finkatzeko.

Eskerrik asko guztioi!

ORIENTAZIOA ETA AUKERA AKADEMIKO PAREKIDEAK HEZIKETA GUZTIAN ZEHAR

Irakasleoi askotan betaurreko more berriak erosi beharrean gaudela esatea asko kostatzen zaigu. Egunerokoan lanez gainezka eta ebatzi beharreko hainbat arazo eta gatazka ditugu. Zer zaila den akatsak egiten ditugula onartzea, eta akats hauetatik ikastea. Baina, aldaketarako aukera akatsa onartzean dago.

Aste honetako gaitegia “orientazio eta aukera akademikoak” dela jabetzean, aztertzeko eta hausnarketa burutzeko interesik gabe egon naiz. Izan ere, ni Lehen Hezkuntzako irakaslea naiz eta gai hau niretzat ez dela guztiz aberasgarria uste nuen, Bigarren Hezkuntzako eta Batxilergoko orientatzaileen lana dela barneratuta bainuen, eta beste norbaiten esku-hartzea garrantzitsua izatekotan tutorearena dela uste bainuen. Gainera, gai hau hezkidetza ikuspegitik aztertuta nuela uste nuen.

Gaitegia aztertzean, ordea, ondorengoaz konturatu naiz: “Nire betaurreko moreak zuloak dituzte. Orientazio eta aukera akademikoetan generoak eragindako hainbat desberdintasun antzematen banituen ere, hauen jatorria ez dut identifikatu. Nolatan gertatu zait hau? Orain dela hilabete batzuk haurrekin nagusitan zer nahi duten izan ametstu eta beraien aukerak aniztasunera eramatera saiatzen nintzen. Aste honetan, ordea, partaidetzan ematen diren desberdintasunekin, espazioaren eta denboraren erabileraren desberdintasunekin, curriculum balidabide sexistekin… kezkatuta egon naiz eta ez naiz gai izan honek guztiak orientazio akademikoan duen garrantziaz jabetzeko. Gainera, Bigarren Hezkuntzako eta Batxilergoko orientatzaileen esku utzi dut orientazio akademikoa hezkidetzailea izateko presioa, honetan tutoreek ere eragina dutela jabetuz. Baina, beraien hezkuntza prozesuko beste irakasle, familiak, jendarteak, publizitateak… duten eragina ez zait bururatu. Beraz, gaitegia irakurri ostean orientazio eta aukera akademikoak txikitatik jasotako heziketak eta hezkuntzak baldintzatuta daudela jabetu naiz, prozesu honetan parte hartzen duten pertsonek bertan eragiten dutelarik.”

Honez gain, irakasleok kalifikatzen gure espektatiben arabera neska eta mutilekin ez dugula berdin jokatzen jabetzean kezkatu ere egin naiz. Izan ere, nire kalifikatzeko moduari erreparatu diot eta egia esan zalantzak sortu zaizkit.

Ondorioz, gai honen garrantzia zehaztean ondorengoa esango nuke, hezkuntza eragileok genero-ikuspegiaren betaurrekoak kendu gabe aztertu behar dugu zer gertatzen den, zergatik, zer egin eta nola. Beraz, orientazioa eta aukera akademikoak ere genero ikuspegitik ikertu, pentsatu eta planifikatzea funtsekoa da.

Iazko ikastarokideen artean, Marivi Fernándezen “orientazioa eta aukera akademikoak” eta Agurtzane Goitia Lopezen “orientazioa eta aukera akademikoen inguruan hausnartzen” postak gomendatu nahi nituzke. Aurteko ikastarokideen artean, Ane Lenizen “orientazioaeta aukerei buruz hausnartzen”, Amaia Chuecaren “non gogoa, han zangoa” eta Maite Magisteritzaren “ikasketak erabakitzeko eta lanerako bidea aukeratzeko ahalmena” postak aukeratu ditut. Izan ere, posta hauetan datu eta baliabide interesgarriak aurkitu daitezke 

• Hamar neskatilatik zazpik interesa erakusten du zientziarekiko, baina HAMAR HORIETATIK SOILIK BIK BURUTUKO DUTE ZIENTZIEKIN ERLAZIONATUTAKO KARRERAREN BAT . 
• Curriculum berdinaren aurrean, lan kontratazio tasa %20 ALTUAGOA  da gizonezkoen alde.

Bukatzeko, hona hemen orientazio akademiko hezkidetzailea lantzeko erronkak:

• Hezkuntza komunitate osoaren formakuntza.
• Emakumeen ekarpenak eta emakumeak garatutako konpetentziak baloratu.
• Emakume eta gizonen errepresentazio orekatua isladatu
• Heziketa afektiboari garantiza eman.
• Nesken ahalduntzea sustatu
•  Emakume izateko eta emakumeen egoteko erak baloratzea. 
• Generoarekin erlazionaturiko aurreiritzien kritika: neska eta mutilentzako estereotipo eta aurreiritziak gainditzen dituzten identifikazio ereduak garatu.
•  Berdintasunezko hezkuntza afektiboa garatu
• Elkar ardura eta zaintza lantzea
• Parte hartze parekidea sustatzea
• Lanbidea izatearen garrantzia indartzea eta lanbide anitzen eredu ez-estereotipatuak aurkeztea. 
• Hizkuntza hezkidetzailea erabili, estilo agresiboa kolokan jarriz.

CURRICULUMA ETA BALIABIDE DIDAKTIKOAK

Curriculuma eta baliabide didaktikoak sistema patriarkalean oinarritzen dira. Izan ere, hezkuntza eredu pedagogikoaren markoa aztertzerakoan Hezkidetza hitza behin baino ez da aipatzen.

Curriculum hezkidetzailea sortzeko, nola antzemango dugu sistema patriarkalaren eragina curriculumean eta baliabide didaktikoetan? Nola eraikiko dugu curriculum hezkidetzailea?

Curriculum hezkidetzailea eraikitzeko, lehen pausua diagnostiko on bat egitea da, horrek ahalbidetuko baitigu, batetik, gure testuingurua ezagutzea, eta, bestetik, zeregin horretan ditugun gabeziak eta indarguneak hezkuntza-komunitatean ezagutaraztea.

Diagnostiko hau egiteko baliagarriak izan daitezkeen gidak eta liburuak:

•  Euskal Herriko Bilgune Feministak argitaraturiko Hezkidetza Gida (2008).
• 2001-2002. ikasturtean, Mari Jose Urruzola Hezkidetza Aholkulariak eta Bizkaiko Hezkidetza Mintegiek argitaratutako “Eskolahezkidetzailearen azterketa eta ebaluaziorako jarraibideak” liburua. 
• Emakundek 1993.urtean argitaraturiko “nola landu etaaukeratu hezkidetzarako ikasmaterialak” gida.

Eta diagnostikoa egin ondoren zer? Hezkidetzailea denarekin zalantzarik ez, baina zer egin sarritan hezkidetzaile EZ direnekin?

Moldatu, osatu, ordezkatu edo sortu.

Baina, curriculuma eta baliabide didaktikoak hezkidetzaturik egotea zaila da.  Historian zehar garatu diren hezkuntza-ereduak sistema patriarkalaren arabera finkatutako genero maskulino eta femeninoaren hierarkizazioan oinarritu izan dira, eta hierarkizazio horrek eragin handia izan du hezkuntzan.

Adibidez, hezkidetza aldarrikapenak egiten dituzten nire lankideei familiaren unitate didaktikoa zaharkitua dagoela eta gure jendarteko aniztasunarekin bat ez datorrela kontuan hartuta, berria sortzeko nire burua eskaintzen dudala esatean, ea zergatik zegoen zaharkituta galdetu zidaten. Nik familia aniztasuna azaldu ostean, funtsean denok ama batenak eta aita batenak garela erantzun zidaten. Behin eta berriro argumentu desberdinen bidez aniztasuna defendatu ostean, familiaren unitate berria prestatzeko aukera eman zidaten eta berria aurkeztean txalokatu ere egin naute.

Beraz, hezkuntza zentroetan hezkidetza sustatzeko hainbat plan, baliabide didaktiko, gida eta liburu argitaratu eta sortu badira ere, hezkuntza komunitate osoaren formakuntza eta sentsibilizazioa ezinbestekoak dira. Honen ondoren, prozesu parte hartzaile baten bidez hezkuntza komunitare osoak baliabideen diagnosia egin dezake eta behar den kasuetan baliabide hauek osatu, moldatu, ordezkatu edo sortu.

Bukatzeko iazko ikastarokideen artean, Ane Zurutuzak publikatutako "Curriculuma eta baliabide hezkidetzaileak" posta aukeratu dut, curriculum eta baliabide hezkidetzaileen bideak diagnosiak eta erabiak hartzean duten garrantzia azpimarratzen duelako. Honez gain, aurten Ane Lenizek publikatutako "Curriculuma eta baliabide didaktikoen inguruan hausnartzen" posta ere goraipatu nahiko nuke. Batez ere, berak publikatutako komiki eta bideo hauengatik:

EMAKUMEON PARTE HARTZEA KOLOKAN?

“Hegaztiek hegal bakar batekin hegan egin ezin duten bezala,

espaziorako hegalaldiek ez dute aurrera egingo

emakumeen parte hartze aktiborik

gabe.".

Valentina Tereshkova

Azkenengo hamarkadetan partaidetza eta generoa batera ikusten dira hainbat diskurtsotan. Hala ere, askotan ikusten dugu, partaidetza zein genero ikuspuntua itxura besterik ez dela izaten, ordezkatu omen nahi dituztenen interesak ez direlako inondik inora azaltzen.

Hainbat eremutan emakumeen partaidetza handitzen ari dela ikusten da, baina horrek ez du esan nahi genero-ikuspegia barne dagoenik, ez du bermatzen berdintasuna ematen denik. Ez da nahikoa emakumeak eta gizonak egotea, ez da nahikoa oso diskurtso ausarta izatea edota emakumeen diskriminazioaz jabetzea.

Zailtasun edo mugen jatorria arrazoi askoren ondorio izan daiteke eta neurri handi batean zerikusia izaten dute nesken zein mutilen genero-sozializazioarekin, barneratutako jarrerak, baloreak eta mundu sinbolikoaren eraikuntzarekin.

Emakumeen partaidetzarako zailtasunak eraldatzeko, hasierako urratsa da zailtasunez ohartzea.

Parte hartzeko zein arazo dituzten emakumeek kontuan izanik, bestelako partaidetza bat eraiki

beharra dago.

Izan ere, azken urteetan emakume gisa parte hartzeko hainbat zailtasun sumatu ditut eta bestelako partaidetza bat eraikitzen saiatu naiz. Hona hemen nire testigantza:

“Nik argi daukat, emakumeon partaidetza ez dela onartzen, ez behintzat elkarte, udal, eskola, komunitate, … guztietan. Ni baserriz osatutako mendi aldeko auzo txiki batekoa naiz eta bertako elkarteetan aktiboki parte hartzen dut. Bertako gizonek parte hartze hau ez dute baloratzen, ordea.

Azkenengo bileran negarrez atera nintzen, sorgina eta agintaria nintzela entzunda. Baina, hau ez da nire parte hartze sozialaren ondorioz, negar egiten dudan aldia. Auzoko jaiak antolatzerakoan ere, koordinazio lanak inork burutu ez bazituen nahi ere eta niri egokitu bazitzaizkidan ere, jaiak bukatu eta bi astera herriko plazan auzoko gizon batek oihu egin zidan, baita mehatxatu ere. Gizon honek ez du elkartean parte hartzen, izan ere, bere aburuz ez du lanerako sasoirik, baina oraingo gazteok (emakumeok) beraiek sortutako ezin dugu eraldatu, bizi diren bitartean beraiek agintzen dutelako. Momentuan negarrari eutsi nion eta ez zela ez tokia ez modua eta hurrengo batzarrean ikusiko ginela esan arren ere, etxera heldu orduko negarrari eman nion.

Hurrengo batzarra ere ez da izan toki egokia hitz egiteko, iritziak plazaratzeko, akordioetara heltzeko, …  Izan ere, batzarreko txandak ez ziren errespetatu, guk(emakumeok) esandakoa ez zen kontuan izan, …

Are gehiago, hartutako erabaki bakanak bertan behera geratu dira, denbora tarte batean auzoko bi emakume horiek aurrera ateratzeko lan eta lan ibili bagara ere. Izan ere, auzoko gizonak barraren inguruan elkartu, emakumerik gabe, eta emakumeak bultzatutako erabakiak bertan behera uztea erabakitzen dute. Beraientzat emakumeon interesak eta beharrizanak ez daukate garrantziarik, bigarren mailakoak dira.

Egoera honek errudun eta etsipen sentimenduak sortarazten dizkit. Egoera hau modu pertsonalean bizi izaten dut. Gainera, botereari beldurra ere badiot, hainbat alditan gauzak aurrera atera nahi izatean, erabilitako botereaz beldurtzen naiz, maskulino bihurtzen ari ote naizen galdetuz neure buruari “

Hala ere, zenbait tokitan emakumeen parte hartzean eraldaketak ematen ari direla jabetzeak poza ere ematen dit. Hala nola, Eskoriatzanneska-mutilak irtengo dira kantu-eskean eta dantzan, lehen mutilek bakarrik parte hartzenbazuten ere. Bilakaera hori nola gertatu den erakusten duen bideo laburra ikus dezakezue:

Gure auzoko emakumeok dugun borroka, parte hartzeko parekidea izatea, gure ondorengoa ez dezaten izan, inguru hezitzaileetan ondorengo baliabide hau oso erabilgarria da: "Partaidetza: Gurekin bada, izango da".

Honez gain, hona hemen Bego Mentxakak iaz idatzitako posta, "Emakumeen partaidetza, partaidetza parekidea?", bertan hainbat baliabide eta euskarri aurkitu ahalko baitituzue.