Nork esan behar zigun orain dela
22 aste, ikastaroa hain azkar bukatuko zenik. Ikastaroaren helmugara iritsi
gara eta niretzat oraindik hasieran nago, hezkidetzaren inguruko ibilbidearen
hasieran soilik. Gauza asko ikasi, bakoitzak bere buruarekin hausnarketa
sakonak egin eta besteekin baliabide eta esperientziak partekatu ditugu; Ikastaroak
gauza asko eman ditu, baina niretzat garrantzia handia du aurrera jarraitzeko
ilusioa, itxaropena eta gogoa piztu duela.
Informazio
asko jaso dut, baina oraindik artikulu, liburu,… irakurtzeko ditut. Hainbeste
informazio berri eta orain hausnarketa sakona, dena barneratu eta gehiago ikasi
eta des-ikasi garaia da.
Esan bezala, aste bakoitzeko irakurgai eta informazio iturri ezberdinetatik
ideia ugari barneratzeko aukera izan dut, baina, esan beharra daukat, ikastaro-kideen
ekarpenek asko lagundu didatela; elkarren iritziak partekatzeak, norberaren
ideia eta pentsamenduak zabaltzeko aukera ematen du. Benetan, esperientzia
aberasgarria izan da foroetako parte hartzea eta baita, blogeko ikastaroen
hausnarketak irakurtzea ere. Beraz, MILA ESKER PARTE HARTU DUZUEN IRAKASLE ETA
IKASLE GUZTIEI.
Foroak, partekatutako bideoak zein materialak... oso
interesgarriak eta anitzak izan dira. Askotan, denak nahi beste sakontzeko
aukerarik izan gabe, egunerokoaren errutina bizian murgilduta egin dugu
aurrera. Ez da erraza izan familia, lana eta ikastaroa batera aurrera eramatea,
baina lortu dugu.
Ikastaroa hasi aurretik entzuna nuen bidea ez zela
erraza, aurretik lan asko izango genuela eta ordu antolaketa zaila izaten zela.
Eta hala izan dela konprobatu eta egiaztatu dut. Asteroko erritmoan irakurgaiak
landu, ingurua behatu, arakatu eta hausnartzea, ariketak banan-banan egitea...
ez da lan makala izan. Denbora eta dedikazio handia eskatzen duen ikastaroa
izan bada ere, aitortu beharra dut gai askotan sakondu eta ikasteko aukera eman
didala.
Eta orain zer? Orain lanean tinko jarraitu behar dut.
Espero ditudan helburu guztiak ez ditut lortuko, baina gutxi batzuk lortuta ere
irabazle sentituko naiz.
Tristea baina erreala, gaur egun bizi
garen gizartean tratu onak latzera behartzen gaitu. Hau ez da gaur egungo
gizartearen berezitasun bat, gatazkak beti egon dira. Betidanik gizartean bizi izan
diren batzuek ez dute izan negoziatzeko gaitasunik edota ez dute amore emateko
ahaleginik edo intentziorik izan. Hau da, “ dena edo dena” nahi izaten dute eta
“nahi duten dena lortzeko” behar beste borrokatzen dute eta edonoraino iristen
dira. Hau guztiagatik eta dakigunagatik tratu onak lantzera behartuta gaude.
Baina non landu behar dira tratu onak?
Eskolan? Eta gizartean? Eta komunikabideetan, marrazki bizidunetan? sare
sozialetan? bideo jokoetan? Diruak, botereak, arrakasta … dena justifikatzen
du?
Gure gizarte osoak badu egiteko lan
haundia.
Tratu onak zerk suposatzen du?
Eskolan tratu onak lantzeko, aurretik
komenigarria da sentsibilizaziorako denbora izatea. Eskolako langile guztiak sentsibilizatu
egin behar gara, ondoren gure arteko harremanak eta ikasleekin edota
edozeinekin ditugun harremanetan eredu izateko.
Aldei berean tratu onak txikitatik
landu behar dira. Horretarako, Bizikasi ekimena eskura duen materiala erabili
dezakegu
Oso
interesgarriak dira ere planteatzen dituen erronkak eta gaia lantzeko
proposatzen dituen bideoak.
Irakasleok argi izan behar dugu tratu onak zer diren
eta zein den euren garrantzia. Benetan garrantzitsua da gaia sakonki
lantzea. Elkarren arteko harreman positiboak eta tratu onekoak landu behar
dira, eta elkarbizitza positibo honetan elkarren arteko zaintza ezin da ahaztu. Tratu
onen artean, bake kultura sustatu beharko litzateke ere.
Erronka haundia daukagu. Bizitza beste modu batera ulertu behar dugu,
egiten duguna zergatik egiten dugun hausnartu behar dugu eta egoera askotan
beste irtenbide batzuk ere hausnartu behar ditugu. Hau dena gizartearen,
komunitatearen, norberaren lana eta konpromezua da.
Honetarako, ezinbestekoa da gure buruarekin gustura egotea, ezinbestekoa da
adimen emozionala lantzea. Tamalez ez dira agertzen, are gehiago ez dakigu zer
den adimen emozionala. Badakigu zer den norbere eta besteenganako errespetoa? Ikasleen
ebaluazioak egiten ditugunean ikasleek ikasgaien azterketetan ateratzen duten emaitzengatik
“etiketatzen” ditugu eta ez pertsona bezala, ez komunitateko partaide bezala.
Zergatik? Lotsagarria izaten da. Zer gertatuko litzateke, beraiek batu eta gu
“etiketatuko” bagintuzte? Agian irakasleok ere atal hori landu, hausnartu gabe
dugu?
Txikitatik transmititzen digute kontuz ibili behar dugula, gure janzkerak
eta jokaerak zaindu behar ditugula: “Badaezpada”. Beldurra sartu digute
gorputzean. Tristea bada ere, nik ere giltzak hartu izan ditut eskutan,
nik ere mugikorretik hitz egitearen plantak egin ditut, nik ere 112 markatuta
eduki dut mugikorrean prest, ni ere korrika hasi naiz nire atzetik tipo bat
zetorrelako. Badaezpada.
Izaro Andresen hitzetan, oso ondo azaltzen du
berak bere artikuluan Neskok beldurra pasatzen dugu. Serioa da, oso: “Gauez etxera bakarrik goazenean beldurra
pasatzen dugu. Bakarrik goazela pausoak entzuten ditugunean, beldurra pasatzen
dugu, eta azkar-azkar begiratzen dugu atzera automatikoki lasaituz datorrena
emakumea bada. Bakarrik goazenean mutilen lagun talde baten ondotik pasatzean,
beldurra pasatzen dugu. Egun argiz edo ilunetan ez gara leku berera korrika
egitera joaten, beldurra pasatzen dugulako. Giltzak atzamar tartean indarrez
eramaten ditugu babes bezala, beldurra pasatzen dugulako. Egiten duguna egiten
dugula, dantza egin, kantu bat konposatu, bideo bat publikatu… Badakigu jasoko
ditugun erantzun guztien artean, erantzun sexualen bat ere jasoko dugula”.
Baina norengandik babestu behar dugu? Zergatik, erosotuak gu izan arren,
guk egiten ditugunak dira zalantzan jartzen direnak?
Helduek
inkontzienteki transmititzen digute (dugu) beldurra emakumeoi: ez egon holako
tokietan, kontuz! ez ibili gauean bakarrik, ez egin korrika gauez, adi norekin
zabiltzan… Gure askatasuna murrizten dute eta errudun sentitzera eramaten
gaituzte.
Indarkeria matxistaz aritzen garenean, arreta emakumeengan jartzen da.
Baina begirada zabaldu behar dugu, arreta gizonengan jarri behar dugu.
Horretarako, eskola, etxea eta gizartea eremu hezitzailea gara eta inplikatu
egin behar gara. Hona hemen adibide bat, nola eraldatu “Txano
gorritsuren ipuina” eta gure aliatua egin.
Horretarako
indarkeria ezberdinak ezagutzea ezinbestekoa zaigu. Izebergaren bitartez
sotilak direnak (mikromatxismoak, hizkera sexista, kontrola, umore eta txiste
matxistak, inbisibilizatzea, baliogabetzea, gezurrak) eta agerikoak direnak
(mespretxuak, umilazioak, xantaia emozionala, errudun sentiaraztea, alde batera
utzi, oihuak, irainak, mehatxuak, sexu-erasoak, eraso fisikoak, bortxaketak,
eta erailketak) ezagutu eta bereizi ditzakegu. Bide batez, gizonen batek ez
badaki zer diren mikromatxismoak, bideo honetan hainbat agertzen dira. Zeintzuk
ezagutu dituzu?
Bideo ikusita egoera batzuk ezaguna
egiten zaizkit bizi izan baititut eta gehiengoei ere berdina gertatu zaie.
Horrela ba, konturatu naiz:
-Ezin da onartu munduko populazioaren erdia beste erdiarengatik beldurtua
bizitzea eta batzuk beraien egoera pribilegiatu eta erosoari uko egin behar
izango dioten arren, etorriko diren onurak positiboak izango dira
guztiontzat.
-Nahiz eta
kontzientzia piztuta izan, zoritxarrez matxismoa denok barneratuta dugula
(neurri batean edo bestean).
-Gizarte honetako
askori, indarkeria matxista esaten diguten lehenengo momentuan, erahildako
emakumeen kasuak eta bortxaketen inguruko ideiak datozkigu.
Hau dela eta, neure buruari galdetzen diot:
-Noiz izango dugu berdintasuna?
-Noizbait posible izango ote da umeak sexu-genero sistematik at heztea?
Betidanik ikusi dut:
-Gizon/mutil bati bere pribilegioei
buruz hitz egiterakoan (eta batez ere haiei uko egiteari buruz denean) zelako
arin ikusten da jarrera “defensiboan” jartzen direla.
Hau horrela, aurretik politika eta gizartearentzako
erronka batzuk ditugu
Hauek dira eremu hezitzailean/ jendartean
lantzeko zenbait erronka:
·Arazoaren
dimentsioaz jabetzea.
·Emakumeak ahul
eta biktima bezala hautematearen ideia deseraikitzea.
·Autodefentsa
Feministaren bitartez, indarkeria egoerak nola ekidin edo nola aurre egin irakastea, nesken eta emakumeen ahalduntzea sustatzea.
·Indarkeria
matxistarekin amaitzeko mutilek duten ardura ikustaraztea, eta maskulinitate hegemonikoa interpelatu eta markulinitate eredu berriak sortuz.
·Maitasun
erromantikoaren mitoaren eta ideologiaren deseraikuntza.
·Mikromatxismoak
identifikatu, salatu eta gainditzeko esku hartzea sustatzea.
·LGTBIQ+fobiak
bistaratu eta aniztasunaren ereduak baloratu, plazaratu eta normalizatzea.
Gatazkak, arrazoi desberdinagatik, aldi
desberdinetan eta munduko kultura guztietan gertatu izan dira: janariarengatik
edo uragatik; boterea, petrolioa, desberdin pentsatzeagatik edo aparkalekua
kentzeagatik. Baita ere gizarteak espero duen baino identitate, sexu eta
orientazio desberdina izateagatik.
Behar bada, gizakiaren alde positiboa izango da
gauza guztiekin ados ezin egon izana, izan ere, batzuen eta besteen arteko
desberdintasunak eta berauek sentitzeko eta adierazteko aukerak aurrerapenak
eta aldaketa sozialak ahalbidetzen baititu. Honen guztiaren alde negatiboa,
noski, bortizkeria, diskriminazioa, haserrea eta gorrotoa dira eta desberdintasun
hauek konpontzeko erabilitako era desegokiak.
Askotan, gerran ez dauden gizarteak, bakean bizi
direla ulertzen da. Hau da, egoera “normalizatuan” bizi direnak. Baina benetan
bakean bizi dira? Agian patriarkatuaren ikuspegitik pentsatu izan da beti zer den
bakean eta normalizazioan bizitzea.
Askotan gatazken kudeaketan,
orduan, non daude emakumeak? Non bere beharrak? Bere bizipenak? Bere arazoak?
Gatazken aurrean, zeintzuk dira kultura maskulinoaren jokabideak eta zeintzuk
femeninoenak?
Aspalditik emakumeak egoera “ez normalean” bizi
izan da eta batzuetan horrela adierazi dute, baina beste batzuetan, arrazoi
desberdinegatik, beste jarrera bat izan dute:
Gatazkak ekidin edo ez ikusiarena egitea
○Egoera gatazkatsuek zenbait pertsona euren
erreakzio emozionalak erreprimitzera eta beste bide batzuk hartzera eramango
ditu. Kasu batzuetan egoera erabat uztera irits daiteke. Normalean bide hau
arazoa nola konpondu jakiten ez delako, egoki kudeatzeko nahiko trebetasun
edukitzen ez delako, beldur delako edota egoera “ez normal” eta patriarkatu
batean bizi garelako.
○Itxuraz, batzuetan gatazkatik ihes egitea lortu
arren, honek ez du esan nahi lortu izanaren poztasunik sentituko denik.
Gehienetan zer edo zer erdizka utzi izanaren sentimendua agertuko da, baita
beldurra ere mota honetako arazoei.
○Inora eramaten ez duen portaera da. Atsekabea
eta batez ere segurtasun faltaren sentimendua aurreko egoeran sortzen denaren
antzerakoa da. Gainera, esan daiteke atzerapenek arazoa oker dezaketela.
Berak dioen
bezala, “Euskal Herrian bizi dugun momentua historikoa dela entzun
izan dugu behin eta berriro, baina historikoa norentzat, zer ikuspegitik?Gatazkaren irakurketa klasikoak
ikuspegi anitz atzean utzi dituela uste dugu eta beraz, irakurketa horrek,
aurrera begirako urrats konkretu batzuk soilik bultzatu dituela. Azterketa
kritiko feminista egin nahi diogu bake eta gatazka kontzeptuei, orain
arteko irakurketei errebisioa eginez. Horrela, aurrera begirako urratsen
proposamen anitzak aztertzea eta plazaratzea lortu nahi dugu”.
Hezkuntza
esku-hartzeetan gatazken trataeran eta bizikidetzaren
lanetan genero-analisia kontuan izatea funtsezkoa da. Gatazken
trataerei buelta eman behar diogu eremu tradizionala apurtuz.
Horretarako kontzientzia hartu
beharra dago, genero ikuspegia izan behar dugu, guztion parte-hartzea bermatuz
eta benetako subjetuak bihurtuz.
Eremu
hezitzailean egon daitezkeen erronken artean, hauek izan daitezke batzuk:
●Gatazkaren
inguruko konotazio negatiboari buelta ematea.
●Gatazkak
mahai gainean jarri eta hauek modu egokian bideratzeko bitartekoak eskuragarri
jartzea( heziketa emozionala)
● Pertsona
ororen iritziak, pentsamenduak... ados egon edo ez errespetatuak izatea.
●Irakasle
nahiz gurasoei gatazkak modu egokian kudeatzeko tresnak eskaintzea (formazioa)
● Tratu ona
eta elkarren zaintza norberarengan eta besteengan sustatzea.
Gatazkan
parte hartzen duten pertsonen interesak, beharrak, balioak, itxaropenak pertzepzioak ezagutu
behar dira, komunikazioa bultzatu
eta bitartekaritza erabili. Historia ezagutu behar
da, testuingurua, zergatia,
ondorioak…guzti hau, irtenbide positiboa emateko.
Guzti honekin batera ezin dugu
ahaztu, Rigoberta Menchuk esaten duen bezala: “Bakea ez da soilik gerrarik
eza; pobrezia, arrazakeria, diskriminazioa eta bazterkeria dauden bitartean,
zaila izango da bake-mundua lortzea.”
Hasteko afektibitatea eta sexualitatea definitu nahiko nuke:
AFEKTIBITATEA: nork bere buruarekin, gainontzeko pertsonekin, naturarekin, animalia eta objektuekin harreman positiboak izateko pertsonen gaitasuna. Laguntza, babesa, maitasuna, goxotasuna, xamurtasuna eta elkar ulertzea, eman eta jasotzeko gaitasuna.
SEXUALITATEA: plazerraren kudeaketa, desioaren espresioa eta komunikazioa, nork bere buruarekin zein gainerako pertsonekin. Konplizitate, adostasun eta askatasunean oinarritzen da. Sexualitatea aniztasuna da, nork bere modu propioan bizitzen du.
Hainbat adituk diote heziketa afektibo-sexuala ez dela behar den moduan lantzen. Gure gazteek ereduak ez izatean, ez erreferenteak, ez heziketarik,... orduan pornografiara jotzen dute, eta gaur egun gazteek uste dute pornografian ikusten dutena da beraiek euren harremanetan egin behar dutela. Beharrezkoa da hezkiketa afektibo-sexuala, eta hori txikitatik ikasi behar da. Hona hemen Xabi Iturberen hitzaldia non proposatzen du "maitaleen pedagogia" guztiz lotuta jendarteak behar duen hezkiketa afektibo-sexualarekin, benetan interesgarria:
Beraz, ikasleekin heziketa afektibo-sexuala landu eta hainbat informazio eskaini behar diegu. Hori horrela, hurrengo materiala ikasleekin lantzeko aprosa deritzot.
Euskaraz ez dago horrenbeste, baina osasun orrian badugu"Sexumuxu". DBHko programa bat da, heziketa afektibo-sexualari buruzkoa. SEXUMUXU proposamen interaktibo bat da: Teknologia berrietan oinarrituta dago, eta DBHko hirugarren eta laugarren mailetako ikasleentzat da. Materiala interaktiboa da eta joko interaktibo bat du: abentura grafiko bat da; bertan, ikasleek erronka batzuk gainditu behar dituzte, eta horiei esker, heziketa afektibo-sexualaren eremua ikasi eta sakontzen dute. Helburu nagusia nerabeei laguntzea dituzten premia afektiboak eta sexualak gobernatzeko gaitasunak barneratzen. Horretaz gainera, irakasleentzat eta gurasoentzat materiala eskaintzen du.
Eitb-n ere badago saio bat non beraien helburua modu natural, entretenigarri eta hezitzailean hezkuntza sexuala hobetzen laguntzea da.
Heziketa afektibo-sexuala lantzen ari garela, aipatzekoa da ere, YOLANDA DOMINGUEZ artista-kazetariak aurkezten duen lana. Publizitatean agertzen diren irudi multzoa deskriba zezatela eskatu zien 8 urteko ikasle batzuei. Ikusitakoaren arabera, umeek ulertu zuten “neskak gaixo daudela, mozkortuta edo hil zorian. Mutilek, berriz, super-heroiak, jarduera buru, talde nagusiak edo enpresariak gisa”. Emaitza hauetan ere garbi ikusten da bortizkeria inplizitua dagoela irudiekin zer ikusia duten eta lau haizetara zabaltzen diren irudi indartsu hauetan, “gizon” eta “emakume” estereotipo negatiboenak indartuz.
Horren inguruan hurrengo emaitza eta ondorioak agertu ziren:
Urtero, modako markek beren bilduma berriak sustatzeko kanpainak egiten dituzte. Lan honetan, 8 urteko haur talde bati irudi horietako batzuetan ikusten dutena sedkribatzeko eskatu zitzaien, eta emaitza adoerazgarria ozan zen: “emakumeak gaixo daude, mozkortuta eta hilda. Superheroiak, nagusiak eta enpresariak dira.
Haurrek irudiak deskodetzen dituzte eta agerian uzten dituzte gizonen eta emakumeen tratamenduan dagoen indarkeria inpizitua eta desberdintasuna, haiei laguntzeko eskaintza eginez: “Gose dira”, “Bakarrik sentitzen dira” eta “Hil litezke”, edo beren nahiak haien roelatan proektatuz: “Zoriontsu daude”, “NIk ere unobertsitatera joan nahi dut”, “ Ni naiz nagusia”.
Kritika moduan erabiltzen den formatu herrikoia, modaren munduak sortzen dituen ezkutuko mezuei buruzko gai asko planteatzen dituena: zergatik lotzen ditugu horrelako irudiak gramouttatekin eta luxuarekin?, zergatik babesten dituzte markek horrelako mezuak?, zer egun dezakegu hori aldatzeko?
Eskolan oraindik lan handia egin behar da guztiontzako espazio seguru bihurtu arte. Nire ustez, hau guztia eremu hezitzaileetan/jendartean lantzeko erronka nagusiak, ondoko hauek izango lirateke:
Sexu- eta genero-binarismoen (emakume-gizon, femenino-maskulino) deseirikitze lana.
Afektibitatearen garapen berdinkidea. Garrantzirik dute sentimenduek, emozioek eta burmuinak.
Sexualitatea eta indarkeria bateraezinak dira. “Bai, BAI da” eta “Ez, EZ da”.
Sexualitatea eta ugalketa gauza desberdinak dira. Hori inportantea da sexualitateaz gozatzeko.
Sexualitatea ez da arriskutsua. Balio hauek mantendu behar dira: elkar ardura, ERRESPETUA, elkar balorazioa, konfiantza, autoezagutza eta elkar ezagutza, konplizitatea, BERDINTASUNA eta ASKATASUNA.
Elkarrekiko errespetuan, nahian eta adostasunean oinarrituriko edozein sexualitate-adierazpen zilegi da.
Sexualitatea eta genero-identitaea alda daitezke bizitzan zehar.