Eta ikastaroaren amaierara iritsi gara...

 

Ikastaroa amaitu da, baina bideak aurrera jarraitzen du. Bizitzan etapa batzuk itxi eta beste batzuk irekitzen dira. Atzean lan handia uzten dut, baina etorkizun oparoa dut aurrean, gizarte berdinzaleago eta justuago bat lortzeko bidean nire hondar-alea jartzeko.

Gogo eta itxaropen handiz hasi nuen ikastaroa. Bizitza genero-ikuspegitik ikusten ikasi dut, eta orain injustizia eta desberdintasun jakin batzuekiko sentikorragoa naiz. Ikastaroak ikuspegi kritikoa eman dit zenbait gairen aurrean, eta lehen oharkabean pasatzen ziren xehetasun txikien garrantziaz jabetu naiz.

Eskerrak eman nahi dizkiot ikaskuntzan lagundu didan talde osoari egindako ekarpenengatik. Guztion artean gure ezagutza aberasten joan gara, eta eskola inklusiboa eta hezkidetzailea eraikitzeko kezka partekatu dugu.

Eskerrik asko, halaber, irakasle guztiei, gurekin partekatu dituzten materialengatik, gure zailtasunen zain egoteagatik eta behar izan dugun laguntza emateagatik, laburpenengatik, animatzeagatik eta ibilbide honetan gurekin egoteagatik.

Laster arte,

Lola

TRATU ONAK, GUZTION ESKUBIDEA!

 

Tratu txarra eta tratu ona ardatz bereko bi polo dira, balioak eraiki eta barneratzeko eta harremanak izateko bi modu. Biak barruan eta kanpoan sortzen dira, eta era guztietako harremanetan gertatzen dira: maitasunean, adiskidetasunean, lanean, familian, berdinen artean... Tratu txarrak eta onak barneratzen dira.

Gizarte patriarkalak “tratu txarrak ematen dituztenak” dira, gizonen eta emakumeen arteko hierarkian eta desberdintasunean oinarrituta daudelako, eta horietan maskulinoa femeninoaren gainetik baloratzen delako. Beraz, oinordetzan jaso dugun kulturak desbalorizaziora eta tratu txarrera bultzatzen gaitu, askotan normalizatuta baitaude.

Gero eta gehiago hitz egiten da pertsonen arteko tratu txarrei buruz, eta gero eta gutxiago entzuten da zer diren harremanek funtzionatzea, haztea eta pertsona horiek zoriontsu egitea eragiten duten tratu onak.

Artikulu honetan esaten den bezala: "Tratu txarrak erraz identifikatzen ditugun bezala, tratu ona antematea ez da erraza”… “Ondo tratatzen duen gizartea ekitatiboa da; bertan, kideen arteko berdintasun-harremanak ezartzen dira, eta desberdintasunak ez dira hierarkikoki baloratzen. Adibidez, gizon batek ez du emakume batek baino garrantzi handiagorik. Ongi tratatzen duen gizarte honetan, berezitasunak elkarren osagarri dira eta aberastu egiten gaituzte; elkartasunaren eta lankidetzaren balioek borroka eta mesfidantza ordezkatzen dituzte; negoziazioak, elkarrizketak eta eztabaida sortzaileak inposizioa edo menderatzea ordezkatzen dute”.

Besteekiko harremanek batzuetan gaizki sentiarazten gaituzte. Harremanetan normala da arazoak egotea gauza onak eta gauza txarrak dituztelako, baina harremanek zentzua dute denbora gehiena ondo sentiarazten digutenean. Horregatik, harremanetan mugak jarri behar zaizkio onartzen ez dugunari, gaizki sentiarazten gaituenari, gure ongizatea baita lehena..

Denok dugu ongi tratatu gaitzaten eskubidea.

Harremanetan tratu onak izateko, besteak beste, baldintza hauek bete behar dira:

Geure burua ezagutzea. Geure burua ezagutzen badugu, errazagoa da harremana nolakoa izatea nahi dugun erabakitzea, eta nahi ez duguna mugatzea edo baztertzea.

Autoestimu positiboa. Geure burua maite eta baloratzen dugunean, badakigu ondo sentiarazten gaituzten eta zoriontsu egiten gaituzten harremanak merezi ditugula. Autoestimu onarekin errazagoa da kalte egiten diguten harremanei ezetz esatea.

Berdintasuna. Harremanak berdintasunezkoak direnean, pertsona guztiek balio bera dute eta inor ez da inor baino gehiago edo gutxiago. Harreman horietan iritzi guztiak kontatzen dira, entzuten eta baloratzen dira.

Gatazken konponbide baketsua. Harremanetan sortzen diren gatazkak indarkeriarik gabe konpontzen ikasi behar dugu. Horretarako, funtsezkoa da komunikazio ona izatea eta entzuten jakitea.

Errespetua. Errespetuz jokatzen dugunean, beste pertsonaren errealitatea onartzen dugu epaitu gabe. Errespetatzea da bestea den bezala estimatzea.

Askatasuna. Askatasuna pertsonek zerbait egiteko edo ez egiteko duten aukera da, inork eragotzi gabe.

Enpatia. Enpatia beste pertsona batek sentitzen duena ulertzeko, adierazteko eta horren arabera zerbait egiteko gaitasuna da. Bestearen lekuan jartzea eskatzen du, haren premiak eta sentimenduak zehazten dituena deskubritzea.

Erantzunkidetasuna eta elkar ardura. Tratu onak sustatu eta denboran zehar irauteko elkar ardura, korrespontsabilitate edo erantzunkidetasuna izan daiteke oraindik benetan heldu beharreko gai potolo horietako bat. 

Oraindik ere desberdintasunak daude zereginen banaketan. Zenbat aldiz emakumeok entzun dugu senarrek, bikotekideek edo seme-alabek esaldi hau esaten: “ez dakit zertaz kexatzen zaren nik laguntzen dudan guztiarekin” edo “nire seme-alabek eta senarrak asko laguntzen didate”. Eta hori da benetako arazoa, “etxeko lanetan laguntzea”. Norbaiti laguntzen zaionean, zereginaren ardura beste pertsonarena dela adierazten da. Horixe gertatzen da familia gehienetan, etxeko lanak emakumeen ardura direla.  

Eguneroko zereginei buruz hitz egiten denean beti pentsatzen da etxearen garbiketaz, lisatzeaz, harrikoa egiteaz, janaria prestatzeaz, zaborra jaisteaz…, baina ez da inoiz pentsatzen etxeko lanen erantzukizunaz, bere gain hartzeak dakarren zama mentalaz (lanak koordinatzea, antolatzea, lidergoa izatea…).

Azken finean, kontua ez da emakumeak egin behar dutena besteei agintzea, familiako kide guztiek agintea hartzea baizik.

Etxea guztiona da, eta guztion ardura da. Denok ekimena hartu behar dugu. Arroparen saskia beteta badago, ez dut itxaron behar arropa-garbigailua jartzeko esan arte; garbigailua amaitzen bada, arropa eseki behar dut…

Zereginen benetako banaketaren abiapuntua da ahal beste lan kontrolatzea eta bere erantzukizuna bere gain hartzea, laguntza eskatu arte itxaron gabe.

Oinarrizko printzipioa ERANTZUNKIDETASUNA nork bere gain hartzea.

Alberto Soler-ek hau dio: “lanak banatzeak ez du funtzionatzen; benetan funtzionatzen dena, atsedena homogeneizatzea da”.

Hezkuntza-komunitatearen ardatza osatzen duten pertsonen harremanak dira, eta, giza talde guztietan bezala, ikastetxeetan tratu onak eta txarrak ikusten dira. Horregatik, bizikidetza positiboa eta pertsona guztien ongizatea sustatzen duten balioetan heztea izan beharko litzateke ikastetxe guztien erronka.

Tratu onetan oinarritutako hezkuntzak, besteak beste, helburu hauek izan behar ditu:

• Botere-harreman hierarkikoak desikastea eta berdintasunean oinarritutako harremanak eraikitzea.
• Aniztasuna eta diskriminaziorik eza edozein arrazoirengatik lantzea.
• Harreman osasuntsuak eta toxikoak zeintzuk diren detektatzea eta barneratzea, harremanak hasten direnetik indarkeria mota guztiak prebenitzeko.
• Neskak ahalduntzea eta mutilen maskulinitate berriak sustatzea.
• Ikasleei laguntzea beren burua ezagutzen eta positiboki baloratzen (autoestimu positiboa).
• Komunikazio-trebetasunak irakastea.
• Besteak errespetatzea, enpatia, entzutea eta erantzukizuna bezalako balioak irakastea.
• Gatazken konponbide baketsua lantzea. 

Gida hauek oso interesgarriak iruditu zaizkit, tratu onak ikasleekin lantzeko:

                         Gida 1                                         Gida 2                                        Gida 3

Gomendatu nahi dut Marijoren posta. Berak esandakoarekin bat natorrelako: “Norberaren emozioak, sentimenduak eta ideiak izango dira oinarria elkarbizitza positiboa lortzeko.  Nor bere buruarekin gustura sentitzen den heinean, besteekin izango dituen harremanetan ere gustura egongo da. Beraz, aste honetako irakurgaian esaten den moduan pertsonen arteko harreman-dimentsioa bezain garrantzitsua da pertsona barrukoarena".

BELDUR GEHIAGO EZ, INDARKERIA GEHIAGO EZ!!!

Indarkeria matxistaz ari garenean, egunkariko edo telebistako albisteak datozkigu burura: emakumeak hiltzen dituzten gizonak, bortxaketak, Manadaren kasua, etab.

Baina, aste honetan, konturatu naiz indarkeria matxistaz hitz egiten dugunean, eredu maskulino estereotipatuan sartzen ez diren edo LGTBI diren pertsonen aurka egiten den indarkeriaz ere hitz egiten dugula.   

Aste honetan ere konturatu naiz badirela beste indarkeria matxista mota sotil batzuk, mikromatxismoak, oharkabean pasatzen direnak eta patriarkatuaren eredua betikotzen laguntzen dutenak.

Eta aste honetan konturatu naiz, indarkeria matxistaren aurka borrokatzeko ez dela emakumeei eta biktimei erreparatu behar, erasotzaileei baizik. Gizon matxistaren eredua deseraiki eta maskulinotasun-eredu berriak eraiki behar dira.

Argiñek egindako post hau gomendatu nahi dut, bideo eta esteka ugari dituelako, eta aurreko paragrafoaren ideia oso ondo deskribatzen duen hurrengo irudia asko gustatu zaidalako.

Indarkeria matxistaz eta horren beldurraz pentsatzean, burura etorri zait denok bizi izan dugun esperientzia gauez "parrandan" atera garenean edo gure seme-alabak atera direnean:  gurasoen kezka etxera iritsi arte, aholkuak, galderak… Eta portaera hori ez da mutilekin eta neskekin berdina izan...

Bizipen horietan pentsatuz, gaueko aisialdiko egoeretan emakumeekin zer gertatzen den ikertu nahi izan dut.

Aurkitu eta irakurri dudan informazio guztiaren artean, oso osoak eta erabilgarriak izateagatik Emakume gazteen Federazioak argitaratutako ondorengo bi materialak  azpimarratu nahi ditut:

Federazioak egindako ikerketa, gaueko aisialdiko emakumeen analisi oso bat egiten duena.

Argitaratutako sentsibilizazio-eskuliburua, oso baliagarria dena DBHko eta Batxilergoko ikasleekin lantzeko.

Gaueko aisialdiko testuinguruetan gizonak emakumeen espazioaz eta denboraz jabetzeak zerikusi handia du genero-rolen iraupenarekin eta botere-harreman batekin. Gazteek paradigma sexual patriarkala eraikitzen dute ideia honetatik abiatuta: gizona da sexu-desio geldiezin bat duen subjektua, eta emakumea da bere desioa asetzeko prest egongo den objektua, berak desiratu, nahi eta sentitzen duena axolagabe izanik. Horrela, emakumeen gizatasuna kentze hori eta gizonen sexu-desioaren eraikuntza patriarkal hori sexu-indarkeriaren atarikoa da, non emakumeen gorputz kosifikatuak baztertu eta gaizki tratatzen diren.

Sexu-indarkeria identifikatzean, genero-kontzientzia edo kontzientzia feminista izatea aldagai erabakigarria da itxuraz sotilagoak diren sexu-indarkeriak antzemateko. Kontzientziatuta dauden emakumeak kapazak dira askotariko sexu-indarkerien motak identifikatzeko, sotilak direnak eta hain sotilak ez direnak. Hala ere, genero-kontzientziarik gabeko emakumeentzat, sexu-indarkeria mota batzuen sotiltasuna dela eta, gizonek gaueko aisialdiko testuinguruetan dituzten jokabide nekagarri soiltzat hartzen dira. Izan ere, sexu-indarkeria asko ez dira halakotzat identifikatzen, neskek uste dutelako indarkeria horiek gertatzeko larderia eta indar fisikoa erabili behar dituztela.

Neska gazteek festa-gau baten ondoren etxera itzultzeko egiten duten ibilbidea ere gaueko aisialdiaren parte da, eta, hain zuzen ere, bide horretan sentitzen dute emakumeek sexu-indarkeriaren mehatxu hurbila. 

Garrantzitsuena neska-mutilak berdintasun- eta errespetu-ereduetan heztea da; horregatik txikitatik hezkidetza landu behar da. Gainera, nerabeei bereziki irakatsi behar diegu jaietan nola izan eta nola jokatu, jarrera eta jokaera errespeturik gabekoez, matxistez eta erasotzaileez jabetu daitezen.

Ikastetxeek txikitatik eta zeharka heldu beharko liekete neska-mutilen arteko harremanei, berdintasunaren, errespetuaren eta tratu onen ereduan oinarrituta. Hori eskolako bizikidetza-eredua izan behar zen, patriarkatuak ezartzen dituen harreman-ereduak desikastea helburu daukana.

Era berean, jaiei eta gaueko aisialdiari dagokienez, zehazki landu beharko lirateke, nerabezarotik aurrera eta mutilekin zein neskekin, eskola-curriculumean jaso beharko liratekeen gai hauek:

• Diskriminatzea zer jokabide diren genero-jazarpena eta -indarkeria, eta, batez ere, identifikatzea zailenak diren eta oharkabean pasa daitezkeen jokabide sotilak. Lehenengo urratsa ikasleak jokabide horien kontzientzia izatea da, saihestu edo aurre egin ahal izateko.
• Neska-mutilen arteko harremanetan errespetua zer den jabetzea. Mugak ezagutzea eta pertsona baten espazioa non amaitzen den eta bestearena non hasten den jakitea.
• Ikasleak alkoholaren eta drogen kontsumoari buruz heztea eta kontzientziatzea. Mendekotasunak lantzea. Borondatea lantzea eta taldearen presioaren aurrean ezetz esaten jakitea.
• Ikasleak sexu-heziketan trebatzea, sexu-harremanen eredu patriarkala gaindituz.
• Erasotzaileei eta biktimei lotutako estereotipoak desmuntatzea.
• Defentsa pertsonaleko estrategiak lantzea.
• Eredu patriarkala desmuntatzea eta jokabide matxistak bereizten jakitea.
• Jaiak aztertzea, ikasleak gai izan daitezen festek islatzen duten gizarte-eredua ezagutzeko eta horietan sortzen diren diskriminazio-egoeraz jabetzeko.
• Ikasleei gaueko aisialdirako alternatibak bilatzen laguntzea.
• Ikasleen jokabide okerrak goiz detektatzea beren harremanetan eta ahalik eta azkarren esku-hartzea horiek zuzentzeko.
• Familiekin esku hartzea, mugen kudeaketari eta gaueko aisialdiari buruzko arauei buruz aholkatuz, seme-alabek harremanei eta aisialdiari dagokienez hautemandako arazoei buruz informatuz eta horiek zuzentzeko esku hartzeko moduari buruz aholkatuz.

HEZKUNTZA, BAKEA LORTZEKO TRESNA

 

Gatazkak gure bizitzaren zati dira, eta pertsona gisa hazten eta garatzen laguntzen digute.

Gatazka bat sortzen denean, liskarra, borroka edo eztabaida izaten da, eta parte hartzen duen alderdietako bat besteari gailentzen saiatzen da.

Oro har, gatazka zerbait txarrarekin, negatiboarekin eta indarkeriarekin lotzen da. Baina, berez, gatazkak ez dira zerbait ona edo txarra konpontzen baditugu. Arazoa ez da gatazka, baizik eta gatazka konpontzeko modua eta alternatibak.

Sarritan, norbaitekin gatazkan murgilduta gaudenean, gugan emozio negatiboak agertzen dira, hala nola amorrua, frustrazioa, etsipena, tristura edo errua. Zenbat eta larriagoa izan gatazkaren larritasuna eta zenbat eta luzaroago konpondu gabe iraun, orduan eta biziagotu egiten dira emozio negatiboak. Gatazka bat ekiditen badugu edo konpontzen ez badugu, gure barruan arazoa “enkistatu” egiten da, eta gero eta bola handiago bihurtzen da, gure osasun fisikoari, mentalari eta gure harremanei eragiten diena.

Gatazka eta indarkeria bi gauza desberdin dira, nahiz eta maiz nahasten diren. Hainbesteraino iristen da nahastea, oso ohikoa baita gerra-gatazkaz hitz egitea, gerrak indarkeriaren adierazpen muturrekoa besterik ez direnean. Indarkeria ez da gatazka bat konpontzeko modu bat, kontrakoa baizik.

Gatazkek ikasteko eta hobetzeko aukera ematen digute. Beraz, gatazkak konpontzeko trebetasunak ikastea beste edozein irakasgai ikastea bezain aberasgarria eta hezigarria da.

Hezkuntza bakerako tresna da, mundua aldatzeko armarik indartsuena.

Hala ere, haurrek hezkuntzarako duten eskubidea ez da bermatzen herrialde guztietan, are gutxiago gatazka armatuetan murgildutako gizarteetan. Save the Children-en arabera, sei umetik bat gatazka-eremuetan bizi da. UNICEFen arabera, Lehen Hezkuntzako 39 000 000 haur ez dira eskolara joaten gatazka armatuak jasaten dituzten herrialdeetan.

Munduan eskolatu gabeko biztanleriaren zati bat gatazka armatuetan bizi diren edo horregatik etxetik atera behar duten haurrak eta gazteak dira. Irakasle eta ikastetxe faltagatik, haur eta gazte horiek ez dute hezkuntzarako sarbiderik, eta, azkenean, galdu egiten dute ikasteko eta hezteko interesa. Horietako askok lan egin behar dute beren beharrak asetzeko eta familiei laguntzeko, lana eta hezkuntza bateraezinak izanik.

Eskolara ez joatearen ondorioz, haurrak eta gazteak babesik gabe gelditzen dira. Aukerarik gabe, talde armatuak aukera bihurtzen dira haientzat. Beraz, batzuk beren borondatez sartzen dira talde armatuetan; beste batzuk, berriz, soldadu bihurtzera behartuta daude. Horrela, indarkeriaren biktima bihurtzen dira, eta txikitatik indarkerian hezten dira.

Unicefek esanetan, haur eta gazte hauek zailtasun handiak dituzte indarkeriaren espiraletik atera eta etxera itzultzeko:

• Taldean edo indar armatuan beren nortasuna garatzen duten urteak igarotzen direlako, eta ingurune hierarkikoan eta indarkeria-ingurunean bizitzen ikasten dutelako.

• Ez dakitelako non dauden beren familia eta komunitatea, eta, azkenean topo egiten dutenean, familiak baztertu egiten ditu iraganaren ondorioz; izan ere, haurrak erasotzeko edo ez onartzeko beldur dira, kanpoan izan diren seme-alabekin itzultzen direnean.

• Ezin izan direlako eskolara joan, eta, ondorioz, etorkizun hobea izateko aukerak asko murrizten direlako.

HAUR SOLDATU GEHIAGO EZ!

Horrela, gizarte horietan eskubideen urraketa, pobrezia, indarkeria eta gatazka iraunarazten dira.

Gatazkaz hitz egiten badugu, bakeaz hitz egin behar da ezinbestean. Hezkuntzak haurrak eta gazteak gatazka armatutik aldentzen ditu, eta bakea eraikitzeko bizi-aukerak eta tresnak ematen dizkie. Hezkuntzak giro babeslea sortzen du gatazka armatuko eremuetako ikasleentzat.Gomendatu nahi dut Gorettik egindako ekarpena gatazkari buruz genero-ikuspegitik hitz egiten duelako. Gorettik dio: “Patriarkatuak gerrarik eza gisa ulertu du bakea, baina emakumeen kontrako biolentzia da araua sistema honetan, egiturazkoa baita…. Gainera, gizonezkoek gobernatzen dute, beraiek ezartzen dute norma biolentziaren bidez eta emakumeen sumisioa eza litzateke gatazka.”

Gizonen eta emakumeen arteko botere-desoreka munduko gatazka guztien kausa da, eta botere hori neurriz kanpo erabiltzea gaixotasun gisa hartu behar da. Hala amaitu zen gaur Kazaja de Almaty hirian egin den Eurasiako Komunikazio Foroaren azken saioa.

Foro horretan, Elaine Conkieviich-ek, NBEko Erdialdeko Asiako ordezkariak esan zuen: "Emakumeak erabakiak hartzeko prozesuan sartzen ez baditugu, botere- eta desberdintasun-desoreka hori izaten jarraituko dugu, gatazka guztien erroa baita". "Etxeko indarkeriaz edo munduko basakeriaz ari garenean, botere-harremanez ari gara, eta botere-harreman horiek berdindu arte ez dugu bakerik izango munduan edo etxean".

Eta Santosh Shah nepaliak gehitu zuen: emakumeengan botereaz abusatzen duten gizonek gaixotasun bat dute. "Emakumeek jasaten duten desberdintasun-tratua, bortxaketak, tratu txarrak eta esklabo gisa tratatzea munduko gaixotasunik handiena da".

Eremu hezitzailean erronka nagusia gatazkan bizitzen erakustea eta gatazkarako heztea izango da.

Honako gai hauek dira kontuan hartu beharrekoak:

• Gatazken mitoak desmuntatzea: gatazka ez da negatiboa, egoera gatazkatsuari erantzuteko gure modua da negatiboa; gatazka indarkeriarekin lotuta dago eta oldarkortasunez eta liskarrez konpontzen da; inplikatutako alderdiek ez dute erantzukizunik gatazkan.

• Gatazkari ikuspuntu positiboa ematea: hau da, gatazka, justizia handiagoa lortzeko bidean, gizartea eta giza harremanak eraldatzeko modu bat dela ulertzea; aukera hezitzaile gisa hartzea, bestelako harreman motak eraikitzen ikasteko, eta, halaber, bizitzarako prestatzea, bakoitzari dagozkion eskubideak indarkeriarik gabe aldarrikatzen eta errespetarazten norberak ikas dezan.

• Gatazkak aztertzen ikastea eta haien konplexutasunaz jabetzea: irakasle, familia zein ikasleei jarraibideak eskaintzea, egunerokoan sortzen diren gatazkei aurre egiteko eta konponbidea bilatzeko. 

• Irtenbideak aurkitzea: gatazka konponbide ez-bortitzaren bidez konpontzeko eraginkorrak izango diren irtenbideak ematea.

• Genero-ikuspegia sartzea gatazken azterketan eta konponketan.

Gizagune Fundazioak sortutako materialak, ikastetxeko Elkarbizitza Positiboa lantzeko gomendatu nahi ditut. Gizagunek bost material argitaratu ditu, Lehen Hezkuntzako hiru zikloei eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako bi zikloei dagozkienak.

• Lehen Hezkuntza. Lehen Zikloa.

• Lehen Hezkuntza. Bigarren Zikloa.

• Lehen Hezkuntza. Hirugarren Zikloa.

• Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza. (12-14).

• Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza (14-16).

HEZKUNTZA AFEKTIBO-SEXUALA, TABUAK GAINDITUZ

 

Historian zehar, sexualitatea modu askotan bizi izan da. Nolabaiteko askapen sexualeko aldiak egon dira, baita puritanoak ere. Baina, oro har, sexualitatea tabu bat izan da eta izaten jarraitzen du, gai debekatua edo deserosoa zenbait testuingurutan.

Hurrengo paragrafoak oso ondo deskribatzen du hainbat familiatan gertatutakoa: "Nire etxean ez da inoiz sexualitatearekin lotutako ezer aipatu. Behin galdera bat egitea bururatu zitzaidan, eta aita gorritu egin zen eta gaia aldatu zuen."

Familia askotan sexu-informazioa horrelakoa izan da, baina ikastetxean ere ez da oso desberdina izan. Hainbat kasutan, ikasleek jaso duten hezkuntza afektibo-sexuala zientzia-klaseetako ugalketa-aparatuaren funtzionamendura mugatu da.

Hezkuntza afektibo-sexualik ez izateak ondorio larriak ekar ditzake: nerabeen haurdunaldiak, sexu-transmisiozko gaixotasunak, pornografiarekiko mendekotasuna, arriskuko sexu-praktikak, indarkeria, diskriminazio-jarrerak, harremanetan errespeturik eza…

UNESCOk, “Orientaciones técnicas internacionales sobre educación en sexualidad: un enfoque basado en la evidencia” izeneko azterlanean, sexualitatean hezkuntza integralak duen garrantzia adierazten du.

"Sexualitateari buruzko hezkuntza integrala sexualitatearen alderdi kognitibo, emozional, fisiko eta sozialei buruz irakasteko eta ikasteko curriculumean oinarritzen den prozesua da. Helburua da haurrak eta gazteak prestatzea, ezagutza, trebetasun, jarrera eta balioekin, ahalduntzeko: osasuna, ongizatea eta duintasuna gauzatzea; errespetuzko harreman sozialak eta sexualak garatzea; beren aukerek beren ongizateari eta gainerakoei nola eragiten dieten kontuan hartzea; eta bizitzan zehar dituzten eskubideak zein diren ulertzea eta horiek babesten direla ziurtatzea.”

Azterlan horrek defendatzen ditu, besteak beste, sexualitateari buruzko hezkuntza integralak curriculumaren parte izan behar duela, zorroztasun zientifikoa izan behar duela, adin eta garapen-etapa bakoitzerako egokia izan behar duela eta giza eskubideak eta genero-berdintasuna izan behar dituela oinarri.

Halaber, Cristina Sanjuán Vázquezek, Save the Children taldekoak, bere artikuluan dioenez, “hezkuntza afektibo-sexuala etorkizuneko inbertsioa da. Hezkuntza afektibo-sexuala dirudienetik askoz haratago doa, behar diren tresnak ematen dizkigu haurrei irakasteko beren burua eta ingurukoak ezagutzen eta errespetatzen, beren gorputzaren eta emozioen autonomia eta kudeaketa izaten."

Hezkuntza afektibo-sexualak ondorio positiboak ditu ikasleengan:

• Berdintasuna eta aniztasunarekiko errespetua bultzatzen laguntzen du.

• Ikasleei abusuak identifikatzeko eta saihesteko aukera ematen die.

• Sexu-transmisiozko gaixotasunak saihesten irakasten die ikasleei.

• Genero-indarkeria prebenitzen du.

• Sexualitate osasungarria garatzen laguntzen du.

• Ikasleen autoestimua eta beren buruarekiko konfiantza garatzen ditu.

Hala ere, badira haratago doazen hainbat ekimen eta horietako batzuk maila guztietan irakasten dira, Skolae Berdin Bidean-Creciendo en Igualdad eta Coeduca't, esaterako. Bi horiek hezkidetzan oinarritutako proiektuak dira.

Hezkuntza afectivo-sexualak polemika sortu du populazioaren sektore batzuetan. Horietako bi aipatuko ditut:

• Zenbait gurasok, alderdi politiko batzuen laguntzarekin, Gurasoen PINa eskatzeko plataforma sortu dute.

Egin klik irudian, webgunera joan ahal izateko.

Gurasoen PINaren bidez, familiek balioekin zerikusia duten jarduera batzuen berri emateko eskatzen diote ikastetxearen zuzendaritzari, seme-alabek parte har dezaten baimentzeko edo ez. Gurasoak kezkatzen dituena jarduera zehatz batzuk dira, seme-alabei zuzenean eragiten dien zenbait balio transmititzen dutenak, esaterako, genero-identitatearekin eta -adierazpenarekin, sexu- eta afektibitate- aniztasunarekin edo familia-eredu desberdinekin lotutakoak.

• Kontrako beste mugimendu bat Nafarroako Skolae programak jasan duena izan da. Familia batzuek eraman dute hezkidetza-programa hori justizia-auzitegietara.

Bi kasu horietan, gurasoek hezkuntza afektibo-sexuala doktrinamendu gisa bizi dute. Eta uste dute seme-alabak zein baliotan hezi behar diren erabakitzeko eskubidea defendatu behar dutela. Kontrakoa pentsatzen dutenek argudiatzen dute urratu egiten direla haurrek hezteko dituzten eskubideak, ikastetxeek curriculum-erabakiak hartzeko duten eskumena eta aniztasunean, berdintasunean eta pertsona guztien errespetuan oinarritutako hezkuntza eskaintzeko beharra.

Baina argi dago hezkuntza afektibo-sexuala nola gauzatu eta zer balore transmititu oraindik oso gai polemikoak direla.

Gure sexualitateak konformatu egiten gaitu, ez da gure nahierara janzten eta eranzten, arropa izango balitz bezala. Sexualitatea gorputz sexuatu batean bizi garen heinean agertzen da; gorputz horrek sentitu, adierazi, hunkitu, esperimentatu, pentsatu... egiten du, eta beste gorputz sexuatu batzuekin erlazionatzen da hainbat testuingurutan, besteak beste, hezkuntza-testuinguruan.

Oihana Sanchezek bere ekarpenean esaten dioenez: “Gorputz sexuatuak gara eta gure sexualitatea beti presente dagoenez, etengabe ari gara heziketa afektibo-sexuala egiten, modu esplizitu edo inplizituan. Sexualitatea ere eraikuntza soziokultural bezala ulertu daiteekenez, gaur egun dirauen eredu heterosexista ugalkor hegemonikoa kolokan jartzea ezinbestekoa da, sexualitatearen diskurtsoa bere espresio anitzekin normalizatu ahal izateko. Afektibitatea eta sexualitatea estuki erlazionaturik daude eta afektibitatearen garapen berdinkidea lortzea funtsezkoa da, sexualitate sano bat garatzeko. Sexualitatea jaio eta hil bitarteko laguna denez, elkarrekiko errespetuan, nahian, adostasunean, oinarritutako edozein sexu adierazpen zilegi izatea litzateke helburua eta honela existitzen den aniztasuna, bai eskolan, familian, herrian, auzoan, inguruan… islatu.”

Asko gustatu zait Oihanaren paragrafo hori, erabat ados nago berak esandakoarekin eta horregatik bere ekarpena gomendatu nahi dut.

Aste honetako gaiaren inguruko baliabide hauek proposatu nahi ditut:

• Carme Sanchezen "Del tabú a la educación" izeneko bideoa. Carme Sanchezek, sexologoak, ondorengo bideoan oso ideia argia ematen du hezkuntza afektibo-sexualaren garrantziaz. Bideoa oso interesgarria iruditzen zait DBHko ikasleekin ikusteko eta horiekin eztabaida eta hausnarketa egiteko.

• UNESCOk “Orientaciones técnicas internacionales sobre educación en sexualidad: un enfoque basado en la evidencia” egindako azterlana. Asko gustatu zait proposatutako hezkuntza afektibo-sexualaren markoa. Gainera, nire ustez, gaiari buruz oso azterketa osatua egin du. Hezkuntza afektibo-sexualean ikasteko funtsezko kontzeptuak, gaiak eta helburuak aztertu eta proposatzen ditu.

• "Sexumuxu" heziketa afektibo-sexualari buruzko programa, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak sustatua. Teknologia berrietan oinarrituta dago, eta DBHko hirugarren eta laugarren mailetako ikasleentzat da. Helburu nagusia da nerabeei laguntzea dituzten premia afektiboak eta sexualak gobernatzeko gaitasunak barneratzen. Horretaz gainera, materiala eskaintzen du, bai irakasleentzat, bai gurasoentzat.

Nire ustez, hezkuntza afektibo-sexualaren erronkak hauek dira:

• Hezkuntza afektibo-sexuala curriculumean ezartzea, nahitaez egin dadin. Hezkuntza mota hau zeharkakoa denez (hezkuntza afektibo-sexuala, berdintasuna, bizikidetza, hezkidetza, etab.) ez du aparteko lekurik izan hezkuntza-curriculumaren barruan, hainbat gairekin erlazionatzen delako.

• Irakasleen prestakuntza espezializatu handiagoa eta administrazioaren laguntza izatea. Irakasleak ez dira seguru sentitzen. Prestakuntza falta da, baina ez hori bakarrik, baita administrazioen laguntza sendo eta irmoa ere, sexualitatea gai tabua baita, eta oraindik ere irauten dute behar bezala gauzatzea eragozten duten mito eta beldurrek.

• Baliabide didaktikoak zehaztasun zientifikoz eskaintzea eta horietan sexu- eta genero-identitate desberdinak islatzea.

• Ikasleen espiritu kritikoa garatzea, sexualitatearen mitoak deseraiki ditzaten.

• Giza eskubideetan eta genero-berdintasunean oinarritutako hezkuntza afektibo-sexuala bideratzea.

• Hezkuntza afektibo-sexual inklusiboa bermatzea.

EREDU INKLUSIBO BATEN BILA

 

Nor naiz ni? Horretaz pentsatzean, neure buruari galdetzen diot benetan libre izan ote naizen naizena izateko? Nire identitatea aukeratu ahal izan dut? Nola jokatu du niregan ezkutuan dagoenak, inkontzienteak?

Gizakiak denbora luzea darama mundua eredu bitarrarekin antolatzen. Eredu bitarra kontrako aldeekin egituratzen da, mutur birekin. Jaio aurretik sailkatuta gaude eta jaiotzen garenean eredu berean harrapatuta jarraitzen dugu, neska edo mutil, ez dago beste aukerarik. Kategoria horiek elkarren artean baztertzaileak dira, eta oposizioz ulertzen ditugunez, ez dugu aukerarik pentsatzeko ezaugarri desberdinak izan ditzakegula. Eredu bitarrak ez die lekurik ematen askotariko sexu- eta genero-identitateei, ez da batere inklusiboa.

Pentsamolde horretan zerikusi handia du biologiak. Gure sexu-organoen arabera sailkatuta gaude eta, argi ez badago, bi sexuetako bat esleitzen zaigu. Eta sailkapen hori genero-estereotipoekin lotuta dago; mutil edo neska izateak, besteak beste, portaera desberdinak izatea eskatzen du. Familian, ikastetxean, gizartean... inkontzienteki ikasten dugu mutila edo neska izaten. Badirudi inguratzen gaituen guztiak modu sinkronizatuan jarduten duela nagusi diren ereduak barneratzen joateko eta bidetik ez desbideratzeko.

Beraz, aukeratzeko askatasuna dugu? Mundua sailkatzeko dugun eredua aldatzen ez dugun bitartean, zaila da gure identitatea askatasunean eraikitzea, errespetatuak eta eskubide berdinak izanik.

Eredu bitarra gainditzeko era da, sexua eta generoa lerro edo continuum gisa ulertzea. Muturren artean (gizona-emakumea), sexu eta genero identitate desberdinak sartzen dira lerroan zehar. Josebe Iturriozek bere artikuluan esaten duenez: “Gorputzak lerro horretan mugitzen dira, mutur batetik bestera. Dualismo horretatik atera behar dugu eta gorputzen konplexutasuna ulertu.”

Eredu bitarra gainditzea lortzen ari da, urteetako borrokaren bitartez. Genero-identitateagatiko diskriminazioaren eta eskubide-berdintasunaren aldarrikapenaren aurkako borroka, hain zuzen ere.

Borroka hau oraindik ez da amaitu. Indonesiako Yogyakartan, 2006an, giza eskubideen nazioarteko batzorde batean, sexu orientazioari eta genero identitateari buruzko printzipioak erabaki ziren. Hala ere, munduko herrialde askotan, oraindik ere LGTBI pertsonei ukatu egiten zaie oinarrizko eskubideak eskuratzeko aukera, hala nola eskubide zibilak, politikoak, kulturalak, sozialak eta ekonomikoak, bai legeen bidez, bai komunitateak finkatutako praktiken bidez. 

Eta Euskadin ere, oraindik ez du amaitu LGTBI pertsonen eskubideen aldeko borroka.

Deigarria egin zait Arartekoaren argitalpena. Hor azaltzen da Arartekoa lanean ari dela pertsona guztien giza duintasunaren eta sexu-orientazio askerako eta genero-identitaterako giza eskubidearen alde. Arartekok hiru helburu planteatzen ditu Euskadirako:

• Euskal herri-administrazioek beren jarduera osoan berdintasunarekiko erabateko errespetua eta sexu-orientazioagatiko eta genero-identitateagatiko diskriminaziorik eza txerta dezaten lortzea, eskubide horiek benetan eta eraginkortasunez gauzatzeko behar diren neurriak antolatuz.
• Diskriminaziorik ezaren eta aniztasun afektibo-sexualaren eta generoaren eskubideak erabat errespetatzearen kultura sustatzea euskal gizarte osoan.
• Edozein homofobia edo transfobia motari aurre egitea, Euskadiko LGTBI pertsonen egoerari buruzko ezagutza eta sentsibilizazioa zabalduz.

Bestalde, argitalpen horretan LGTBI pertsonen kexa hauek jasotzen dira:

• Identitate desberdina duten haurrei osasun-arreta emateari dagozkionez.
• Lege-arazoak lesbianen bikoteen seme-alaben erregistroan.
• Gizarte Segurantzako formularioak sexu bereko bikoteen errealitatera ez egokitzea.

Argitalpen horrek agerian uzten du oraindik ere Euskadin lan handia egin behar dela genero-identitateagatik diskriminaziorik egon ez dadin.

Hezkuntzari dagokionez, Eusko Jaurlaritzak Berdindu izeneko zerbitzua dauka ikastetxeei laguntzeko. Ez dut uste oso ezaguna denik eta gomendatu nahi dut, ikastetxeentzat oso erabilgarria izan daitekeelako. Berdindu programaren barruan, "Berdindu eskola" zerbitzua dago, LGTBI diskriminazio arazoak edo Sexu Aniztasuna lantzeko interesa duten ikastetxeei zuzendutakoa. Gehiago jakiteko, egin klik hemen.

Hurrengo bi bideotan ikus ditzakezue Berdinduren eta "Berdindu eskola"-ren funtzioak.

Berdinduk Eusko Jaurlaritzaren gida horretan parte hartu du: "Transexualitate-egoeran daudenei arreta integrala emateko gida". Gida oso osatua da, eta ikasle transexualen hezkuntzari buruzko atal interesgarri bat du.

OihanaS-en ekarpena gomendatu nahi dut, daukan "Pertsona bezainbeste gorputz eta identitate" izenburua asko gustatu zaidalako, eta hezkuntza arlotik egin beharreko jardunaren deskribapen oso bat egin duelako. Gainera, izugarri gustatu zait bere esperientzia kontatzen duen neska transexualaren bideoa.

Nire ustez, eremu hezitzailean lantzeko erronkak hauek dira:

• Benetan inklusiboa izango den eskola sortzea, inor sexu-identitateagatik edo genero-identitateagatik baztertzen ez duena.
• Ikasle guztien genero-identitatea errespetatzea.
• Sailkapen bitarraren eredua eta sexu-estereotipoak gainditzea.
• Ikasleekin sexu- eta afektibitate-hezkuntza lantzea eta askotariko sexu- eta genero-identitateen ereduak eskaintzea.
• Ingurune segurua eta konfiantzazkoa eskaintzea ikasle guztiei, haien sexu- eta genero-egoera edozein dela ere.
• Genero edo sexu arrazoiengatik indarkeria eta bereizkeria kasuetan, aurreikustea eta azkar jokatzea.
• Sexu- eta genero-aniztasunari buruzko prestatutako irakasleak izatea.

Ezinbestekoa da genero-identitate guztiak errespetatuko dituen eredu inklusiboan heztea, pertsona guztien errespetua, tratu onak eta eskubide-berdintasuna lortzeko.

ABESBATZAN AHOTS GUZTIAK DIRA BEHARREZKOAK

 

ERRESPETA DITZAGUN DESBERDINTASUNAK!

Curriculum ezkutuari buruzko artikulu hau oso interesgarria iruditu zait. Hortik, ondorengo paragrafoa atera dut: "Hezkuntza-sistemaren oinarrian dagoen mitoetako bat eskolatzearen ustezko naturaltasuna eta objektibotasuna da, eta, ondorioz, ziurtzat jotzen da eskola berdina dela ikasle guztientzat. Baina gauza bera eman nahi izateak ez du esan nahi eskolan diseinatzen den guztia ikasten denik, ezta ikasle guztiek modu berean ikasten dutenik ere, eta, berdintasuna sustatzetik urrun, gizartean diskriminazio nagusiak errepikatzen lagun dezake.”

Alde batetik, eskola ez da erakunde neutrala, baizik eta erreprodukzio sozial, ekonomiko eta kulturalerako mekanismo gisa jarduten du. Eta bestetik, identitatea ez da modu espontaneoan sortzen. Aitzitik, identitatea ikasleak murgilduta dauden kulturatik eta testuinguru sozialetik abiatuta egiten den eraikuntza da.

Horregatik, eskolak, gizarte-espazio eta kultura transmititzaile gisa, hainbat modutan jarduten du eta eragiten du ikasleen identitatearen garapenean. Horietako bat curriculum esplizitua da. Horren barruan nahita planifikatzen diren jarduerak, edukiak eta helburuak daude. Beste modu bat curriculum ezkutua da. Bertan sartzen dira esplizitatuta ez daudenak eta inkontzienteak direnak. Curriculum horren bidez, ikastetxeek ikasleen identitatearen garapenean modu sotilean eragiten dute. Ikasleen identitatean izandako ondorioak ez dira beti negatiboak, baina esplizituki eta kontzienteki ez planteatzeak bereziki arriskutsu bihurtzen du curriculum ezkutua.

Curriculum ezkutua oso baliabide boteretsua da eskoletan eguneroko ohituren bidez transmititzen diren arauak, balioak eta harreman sozialak ikasteko. Curriculum ezkutuaren barruan, nabarmentzekoa da genero-curriculum ezkutua, ikasleak eredu dikotomiko eta lehenetsi batean kokatzen dituena, askatasunean garatzea eragozten duena eta ezarritako ereduetatik ateratzen diren pertsonak baztertzen dituena. Eta generoaren curriculum ezkutu horrek, ikasle bakoitza zer den ez ezik, nolakoa izan behar duen, nola jokatu behar duen, zer sentimendu izan behar dituen eta, are gehiago, nolakoa izan behar diren bere bizi-proiektua, etorkizuna eta bizitza profesionala zehazten ditu.

Genero-curriculum ezkutua estereotipo sexualez beteta dago, askotan rol sexual estereotipatuetan oinarritutako irudi femeninoa edo maskulinoa aurkezten duelako, mutilentzat eta neskentzat baimendutako jolasak definitzen dituelako, espazioak sexu hegemonikoaren beharren arabera mugatzen dituelako, testu-liburuetan, historian, kulturan eta zientzian emakumea ikusezin bihurtzen duelako, emakumeak hizkuntzarekin baztertzen dituelako, jokabide-patroiak aurkezten dituelako, eta abar.

Mezu subliminal horiekin guztiekin, ikastetxeak  gizarte-eredu hegemonikoaren marjinen barruan zehazten du ikasleen identitatearen garapena, ez du askatasunik eta aniztasunik baimentzen, eta sufrimendu izugarria eragiten die markatutako bidetik ateratzen diren pertsonei.

Horregatik, hain garrantzitsua da irakasleen eta ikasleen espiritu kritikoa garatzea, ezkutuan dagoenaz jabetzea eta argitara ateratzea. Ezinbestekoa da tolerantzian eta desberdintasunekiko errespetuan heztea, bai eta ikasleei aukeratzeko askatasuna eskaintzea ere, askatasunean hazten uzten ez duten estereotipoak eta ereduak alde batera utzita.

Aurreko edizioetako ikastarokideek egindako post hau aukeratu dut, Olatz Ucinena, bere mezua nirearekin bat datorrelako: identitatea askatasunean garatu behar da. Izenburuan argi eta garbi adierazten du: “identitatearen garapenean askatasunaren alde!” Olatzek dionez, “Pertsona egitura hegemonikoaren, hierarkikoaren eta baztertzailearen mende gaude, eta egitura horrek diskriminatu egiten ditu identitate batzuk beste batzuen aurrean.”

"Ikasleen arteko tratu txarrak. ISEI-IVEIren Bullying 2018" txostenean aztertzen da ea ikasleak diskriminatuta sentitzen diren genero-arrazoiengatik edo sexu-orientazioagatik.

Grafiko honetan agertzen dira emaitzak:

Ikasle gehienek uste dute ez direla ikaskideak baztertzen genero edo sexu-orientazio arrazoiengatik (LHko % 70,0 eta DBHko % 71,4). Hala ere, gainerako % 29tik, Lehen Hezkuntzako ikasleen % 11,3k dio neska izateagatik baztertzen dela, eta % 10,0ek, mutila izateagatik, eta horrek adierazten du oraindik ere beharrezkoa dela sexismoa lantzea gelan adin oso goiztiarretatik. DBHn bazterketaren ehuneko altuena gertatzen da gaytzat hartzen delako (% 15,9), eta sexu-orientazioarekiko zurrumurruen eraginez (% 10,6).

Urteak daramatzagu aniztasunarekiko errespetuzko ikastetxea inklusiboaren eta hezkidetzailearen aldeko apustua egiten, baina nire inguruaren behaketak baieztatzen dit oraindik aurreiritziak eta desberdinak direnarekiko diskriminazio eta basterkeria daudela.

Aniztasunak gure bizia eta harremanak aberasten ditu. Abesbatzak ahots desberdinekin osatzen dira eta guztiak dira beharrezkoak.

Carlos Bauteren "Saiatu errespetatzen" abestia hemen duzue. Kantaren letra izugarria iruditzen zait.