2018/12/12

Izenak duenak, izana dauka



Esaldi honetan laburbilduko nuke aste honetan lantzen ari garen gaia. Izan ere, hizkuntza bat sexista izan daiteke (bere idatzizko gramatika arau multzoa honela jasoa badago) baina, berez sexista ez den hizkuntza bat sexista bihur daiteke erabileragatik. Eta erabilera desegoki honek, hizkuntzaren gramatizazio sexista batera eraman gaitzake.  Beraz, izena duenak izana dauka, hitzek zentzua ematen diote errealitateari, eta inguruari buruz esaten denak bihurtzen du ingurua dena. 
Honek barne hartzen dituelarik: jeneralizazioak (pertsonak-gizonak, gizartea-jendartea, andereño-irakasle...), ezkutatzeak (aipatzen ez dena ez da esistitzen), apropiazioak (Frantziako iraultza garaiko lorpen handiena sufragio unibertsala izan zen...unibertsala? zein unibertso? zein jendarterentzat? gainontzekoak ez dira jende?...). Guzti hauei izena kenduaz, aipatuak izatearen aukera kenduaz, izana ukatzen baitiegu.

Lehengo urteko idatzietako bat aukeratzekotan, Artaldetik ATek eginiko hau aukeratzen dut. Bere diskurtsoarekin bat natorrelako, baina bereziki lehengo urteko bertso irabazlea berriz ere nirera ekarri didalako eta ez naizelako sekula aspertzen bertsolari handi honen hitzez:
 "beti ez du goitik behera egiten
tranmisioaren trentzak.
Guk behetik gora
ikasi dugu
ta zabaldu
muga ertzak." 

Maialen Lujanbio, 2017ko Bertso final nagusia.

Aurkeztu dizkiguzuen hizkuntza ez sexistarako gida guztien artean Emakundek 1988an ateratako Hizkuntza, hitzak baino gehiago gida aukeratu dut. Txundituta utzi bainau zein garaitan egina dagoen ikusteak. Batetik ez dira horren beste urte igaro, baina ni jaio baino 2 urte lehenagokoa dela kontuan izanik, asko harritu nau. Bertan agertzen diren adibide eta proposamenak, gaur egun guztiz aplikagarriak direla konturatu bainaiz, beraz, oraindik zenbat ez dugun lortu....
2018an gaudela kontuan izanik, lehentasunezko bi alderdi hauek ikusten ditut:
-Behingoz orokortzeekin amaitzea. Irudiak aldatu testuliburu edota hormetan: emakumezko medikuak, suhiltzaile emakumezkoak, igeltxero emakumeak, gizonezko garbitzaileak, zahar-zaintzaile gizonezkoak...
-Mari hitzarekin sortutako hitz konposatuak ezabatu. Oraindik ere askotan entzun beharra izaten baitugu ikastetxeetan: zein marisorgina zaren, marizikin, marimaistra.... goraipatu dezagun Mari, guztion sorgin, guztion amalur. 


Inguruan ditugun erronkak oraingoan ere asko direla iruditzen zait. Bagoaz gauza batzuk aldatzen, baina esan bezala, Emakundek eginiko gida 1988koa dela kontuan izanik...
-Aukera anitzak eskaini
-Hizkuntzan txertatu ikusgarria izatea nahi dugun hori
-Inguruko irakasleek hizkuntzaren erabilera sexista dutenean, gustoko ez dugula adierazi eta gaizki egina dagoela firmeki jakinarazi
-Erabiltzen dugun hizkuntzaz gehiago pentsatu eta jakin, aldaketa sakonagoa izan dadin
-Ez galdu begirada hezkidetzailea

Amaitzeko, Barbhijaputaren testu honekin uzten zaituztet.Bertan aipatzen diren RAEko adibide askorekin argi gelditzen baita hizkuntza bat sexista izan daitekeela, hizkuntza horren araudiaz eta jasotzeaz arduratzen direnak sexista eta matxistak badira:


SEXISMOA HIZKUNTZAN


Gure gizartean berdintasunaren bidean nabarmen aurrera egin dugun arren, kultura sexista eta androzentrista batean hezi eta bizi gara, eta errealitate hori isladatzen dugu hizkuntzaren erabileran. Euskarak, “genero gabeko” hizkuntza izanda, erabilera sexistarik sortzerik ote duen eztabaidatu da sarritan. Ezbairik gabea da erantzuna: bai! Hartara, oraindik ere, asko daukagu egiteko hizkuntzaren erabileran sexismoa eta androzentrismoa saihesteko.
Jarraian, Amelia Barquínek idatzitako eta Emakundek 2008an argitaratutako Euskararen erabilera ez sexista izeneko gida oinarri hartuta*, generoari dagokionez euskararen erabileran egon daitezkeen arazoak tratatzeko proposamenak egiten dira:

Hitanoa: Erreatzeari utzi iezaiok EZ - Erreatzeari utzi BAI.
Gizon generikoa: Gizon EZ – gizaki, pertsona BAI.

Giz- erroa: Gizarte, izadia, gizabidea, gizabidetsua, gizalegea, gizabanakoa... EZ – Alternatibak: “pertsona”, “laguna”, “jendakia”; “jendartea” edo “sozietatea”, “gizon-emakumeak”; “belaunaldia”; “jendetasuna”...
Gizona hitz elkartuetan: enpresa-gizonak EZ - enpresa-jendea BAI.
Generodun hitzak: Zenbat seme dituzu? EZ - Zenbat seme-alaba / ume dituzu? BAI.
Jausi semantikoa: Gelako haurrek ere portaera hori daukate askotan neskekiko Ez - Gelako mutilek ere portaera hori daukate askotan neskekiko BAI.
Androzentrismoa: Frantziar iraultzaren ondorioz sufragio unibertsala ezarri zen EZ - Frantziar iraultzaren ondorioz gizon guztientzako sufragioa ezarri zen BAI.
Atsotitzak: “Ahuntzak jaten den mahastia eta andreak agintzen duen etxea, antzeko” EZ.
Asimetria: Erakusketan Rodinen bi eskultura eta bere maitalea Camille Claudelen eskultura bat ikusi ahal izango dira EZ - Rodinen bi eskultura eta Camille Claudelen eskultura bat BAI

UFFFA!!! Badago oraindik zer aldatu!!
*Erreferentzia:

Iazko posten artean Artaldetik At!-ena aukeratu dut. Bi arrazoi medio:
1) Erreferentziatu zuen Gaztezulo aldizkariko artikulua interesgarria iruditu zaidalako: “Euskara, sexista ote?”.
2) Txertatu zuen Maialen Lunjanbioren bertso ederra.


GOMENDIOAK:

1. Bideoa.
Eta eztabaida sakonerako bideoa. Hizkuntza sexistaren aurrean RAE-ren erresistentziaren islada. Zergatik ez dira sexismoa ezabatzeko aldaketa linguistikoak azkarrago gauzatzen. Akademiaren argudioak: 
Puértolas, Soledad: “¿Sexismo en el lenguaje?”




2. Bideoa.
Aurrekoari erantzuna.  
Mercedes Bengoechea: "La RAE y el lenguaje no sexista"





HIZKUNTZA EZ SEXISTA






Hizkuntza ez- sexistetatik Emakundek aurten egindakoa aukeratu dut. Giz- erroaren ordez jendea, jendartea… kontzeptu hauei buelta bat ematen hasiko nintzateke, izan ere, egia da androzentrismoak egiten duen minaz eta hauxe dugu euskara adibide argi bat.  Nire garaian “Gizarte ingurumena” ikasgaia bazegoen batxilergoan adibidez, gizarte deitzen geniona…. Izen aldaketa behar al du?
Bestalde, noski, generoa daukaten izenen plural eta generikoei arreta jarri eta bi sexuak aipatu!! Seme-alabak, maisu-maistrak, aiton-amonak, gurasoak…
Interesgarria litzateke ere gelakideen izenak aztertzea eta Ponte izenak lantzea, izenen jatorria bilatzea hain zuzen.
Erabiltzen ditugun irainak…
Hemen uzten dizuet adibide anitzeko pdf-a.. oso interesgarria eta begiak irekitzen dituena.


Iazko blogen artean Haizea Egigurenena aukeratzen dut, hasieran gaia oso ondo laburbiltzen duela iruditzen zaidalako, eta aurrerago Puta hitzak duen oihartzuna, hitzaren inguruko hausnarketa eta  La Marcha de las Putas ezagutzen ez nuelako.

Kike Amunarrizek eta  Jone Miren Hernandezi egindako elkarrizketa ikustea asko gomendatzen dut, izan ere, emakumearen lana ez dela nabaritu, ikusiezina zen, eta ez da baloratu gizonezkoek lan hori hartu edo bereganatu dutenean : haurren-zainketa, sukaldaritza,…etab. Guzti honek ere kultura transmisioan eta hizkuntzan duen pixua norainokoa den azaltzen du.


Eskoletan, eta orain gabonak datozela kontuan hartuta, gabon-kantak aztertu eta zeintzuk erabili, zeintzuk moldatu daitezkeen has gaitezke. Irakas-materialen hizkuntza erabilera eta irudien azterketa (ez sexistak eta inklusiboak diren). GIZ- atzizkiaren erabilera neurtu, gutxitu arte. Eskolako langileek hizkuntza ez-sexista erabiltzen saiatzea. Erabilera ez-sexistako gidak irakasle gelan eskuragarri eta presente izatea…




2018/12/10

EMAKUMEEK EZ AL DUTE EKARPENIK EGIN???

Ane Zurutuzak egindako posta aukeratu dut. "Emakumeak lehen lerroan" izenburuarekin, bertan bi alderdi garrantzitsu aipatzen ditu. Alde batetik, emakumeon ekarpena eta ikuspegia ezagutu eta txertatu beharra eta bestetik, ikuspegi eta praktika androzentistak desaktibatzeko premia.

Eremu hezitzaileetan eta jendartean lantzeko erronkak hauek izan beharko lirateke:
  1. Historian zehar eta gaur egungo emakumeek egindako ekarpenak ikustarazi behar ditugu. Curriculumetan azaldu behar dira, ezagutarazi.
  2. Hauek guztiak baloratu eta baloratzen erakutsi beharko genuke.
  3. Hauek guztien ezkutaketa lortzeko erabiltzen diren estrategiak desaktibatu beharko genituzke.
Bukatzeko, emakume euskaldunen artean hauxe aipatu nahi dut

Emakumeak non daude?!?!?!


Aurreko ikasturteetako zenbait post ikusi eta irakurri ondoren, Iosune de la Peñak egindakoarekin geratzen naiz, bere akrostikoa oso aproposa eta egokia iruditzen zaidalako. 

Euskal emakume aitzindari moduan Concepcion Gangoiti aukeratu dut. Ez nuen ezagutzen baina Wikiemakumea-tik atera dut bere izena.
Concepcion Ignacia Gangoiti Agirre gerraurreko maistra eta irakaskuntza-ekintzailea izan zen, batzuetan “Señora de Uriarte” moduan ere aipatua izan zena. Irakaskuntzan eta eskola mailan lan eskerga egin zuen arren, agiri idatzietan oso ikusezina den horietarikoa denez zaila da gaur egun orduko datuak topatzea. Irakasle ikasketak egin zituen Bizkaian, Euskal Herriko Unibertsitateko Magisteritza Eskolako ikertzaileek Emakumeak Hitza eta Bizitza argitalpenean halaxe jaso dute.
Euzko Ikastola Batzako bultzatzailea izan zen, eta erakunde horretako lehendakariordea baita 1931-32 urteen artean. Era berean Belostikaleko eskoletako administrazio-taldeko kidea ere. 1932an Aberri Eguneko ospakizunetan parte hartu zuen.
1931ean Katalunian katalanaren irakaskuntzaren onarpena eskola eta ikastetxe guztietarako lortu zutenean Espainiako Errepublikaren aginduz, Gangoitik hainbat ekimenetan parte hartu zuen euskararentzat ere onarpen berdina lortzeko. Adibidez 1932an Euzko GaztediEmakume Abertzale Batza eta Eusko Irakasle Bazkunak bultzatuta, Bilbon Euzkal Eskolen Federakuntza sortu zuten.
Eremu hezitzailean eta jendartean lantzeko erronka asko eta handiak daude, baina horretarako pausu batzuk jarraitu behar dira. Nire ustez, lehena, historian zehar egon diren emakume garrantzitsuak bisible egitea eta hori curriculum hezitzaile batekin lortuko zen.

EMAKUMEAK BISTARATUZ




Pasa den urteko Irati Aranguren Arrizabalagaren honako posta aukeratu dut; izenburutik hasi eta bukaeraraino benetan interesgarria iruditu baitzait. Gai hau zabaltzea falta dela aipatzen du Iratik, eta erabat ados nago horrekin. Izan ere, gaur bertan irakasle bati gaia aipatu eta arlo horretan (gaztelania, literatura) emakumerik ez zela egongo erantzun dit. Beharrezkoa iruditzen zait gaia zabaldu eta gizarteak gaiaren inguruko lanketa bat egitea. Gainera, Maurizia panderojole ezaguna aipatzen digu; euskal kulturan aipatu beharreko emakumea dela uste dut, plazara ateratako lehen emakumea izan baitzen. 





Aukeratu dudan euskal emakume aitzindaria Bizenta Mogel da, lehen euskal emakume idazlea baita. Mogelek Esoporen 50 alegia itzuli zituen euskarara. Nerea Azurmendik ongi dioen moduan,  "emakumeak ilunpean zeuden garai batean Bizentak ausardiaz eta naturaltasunez aprobetxatu zituen aukerak". 


Guzti hau eremu hezitzailean eta jendartean lantzeko erronkak ugariak direla uste dut, baina (benetako) kurrikulum hezkidetzailea da azpimarratuko nukeena (horrek dakarren guztiarekin, noski). 

DENON HITZA ENZTUN ARTE!




Hezkuntza esanguratxu eta oso bat izateko gizarte osoaren istorio, ikerkuntza, sorkuntza, ideia eta iritziak ikasi eta elkarbanatzea beharrezkoa da. Gizarte justuago baten beharrean gaudela argi dago eta aldaketarako bide egoki bat hauxe izango litzateke. Zenbat egi, istorio interesgarri eta talentu ixilean gelditu ote dira? Ba da garaia, egoera honi buelta eman eta gaur egungo haur eta gazteei merezi duten historia kontatzen eta erakusten hastekoa! Noski, horretarako, geuk ere lan polit hori egin beharra daukagu.



Resultado de imagen de kristina mardaras
https://bertsoa.eus/bertsoak/14334-kristina-mardaras-bukaerako-agurra (Kristinaren bertsoa)


Honako, hau da, aukeratu dudan emakumea, Kristina Mardaras, Iurretan jaioa, 1948an. Bertso Txapelketa Nagusian parte hartu zuen lehen emakumea izan zen. Hainbat talderen sorrera parte hartu eta lan egin du: Durangoko Ikastola, AEK,EHE, bertso-eskola...




Resultado de imagen de kristina mardaras

Azkenik, iazko lanetatik aukeraturiko lana honako hau izan da. Lan polita!