2017/11/17

Jai eta ospakizunei buruz hausnartzen

jaiak zertarako nahi zaituztet, gozatu ezin badut?

Jaiak eta ospakizunak iristen direnean, askotan konturatu gabe zapaltzen gaituen sistema bera indartzen dugu. Jai eremuak gune askeak eta burujabeak bihurtu ordez, egungo harreman eta kontsumo ereduak birproduzitzen ditugu; sistema kapitalista patriarkalaren logikan eroriz.

Jaietan “dena libre” denaren aitzakia oso entzuna da, eta hori eraso sexisten ofentsiba nabaria da: begiradak, irainak, gutxiespenak, bortxaketak, erailketak... Zorionez mugimendu feminista jendartea kontzientziatzen ari da protokoloak gero eta auzo eta herri gehiagotan landuz eta arazo hau guztien ardura dela sentiaraziz.

Hori dela eta, JAI EREDU-en lanketa ikuspegi feminista batetik landu beharra dago. Jaietan biltzen den indar sortzailea aprobetxatuz, sortu nahi ditugun herri eta harreman ereduak eraikiz: publiko-pribatua, lan-aisialdi edo borroka-plazera dikotomiekin behingoz apurtzeko.
Beraz, “ospakizun parekideetan” honako honetaz gozatu behar dugu:
Aurreko urteko postei begira, Leire Garro-ren lehenengo zatia asko gustatu zait. Ikastaroak eskainitako informazio osoaren laburpen txiki bat egiten du puntuka eta berarentzat garrantzitsuak izan diren ideiak aipatzen ditu, nireekin bat egiten dutenak:
Jaiak eta ospakizunak...
- Kultura-adierazpen sendoak dira.
- Historian zehar asmatutako edo sortutako ohiturak eta tradizioak dira.
- Maggie Bullen-ek dion moduan, “horien azpian sistemaren oinarria dago” eta festa eredua jendartearen isla da.

Jaiak orohar hezkidetzaren ikuspuntutik lantzeko bilgune feministaren webgunean aurki daitekeen “Formakuntza, Dokumentazio eta Ikerkuntza Feminista” baliabide aproposa izan daiteke. EMAGIN-ek parekidetasunean oinarritutako Euskal Herri bat sortzeko bidean lanean ari diren emakume eta eragile orori lagungarria izango zaion tresna bat eskaintzea du helburu: formakuntza feminista. Jendartearen kontzientziaziorako eta bereziki emakumeon ahalduntzerako hitzaldi, tailer edota ikastaroak eskainiz. Lantzen dituzten gaien artean: autodefentsa feminista, indarkeria sexista, hezkidetza, autoestima, mugimendu feministaren historia, udal politikak, jai parekideak, heteroaraua, ekonomoa feminista, maitasun erromantikoa, sexu-genero sistema...


Guzti hori kontuan izan da, honako hauek dira eremu hezitzailean ditugun zenbait erronka:
- Genero ikuspegia eremu hezitzailean txertatzea.
- “Jai eta ospakizunei” buruz dagoen kontzientziaren inguruan hausnartzen laguntzea.
- Ohitura eta tradizioen aurrean, jarrera kritikoa eta gaitasuna lantzea.
- Jaietako androzentrismoarekin apurtuz, emakumeen presentziari buruzko lanketa egitea (adibidez emakumeak oholtza gainean). 

2017/11/16

ERRE GINTUEN SU BERBERA GARA

Feminismoaren ideia nahiko sinplea da emakume eta gizonen arteko aukera berdintasuna da, patriarkatuarekin apurtu eta botere, ardurak eta eskubbideak modu parekidean banatzea. Guztiontzat gizarte justoago bat eraikitzea da, inor baztertu eta zapalduko ez den errealitate bat eraikitzea, ez sexu ez generoagatik. Rosario Carrasco eta Ana Cubilloren definizioa gustatu zait, feminismoa “gaur egun agintzen duen gizarte-sistema, patriarkatua, salatzen eta hautsi nahi duen mugimendu sozial, politiko, filosofiko, ekonomiko eta kulturala da. Bere helburua emakume eta gizonen arteko aukera berdintasuna lortzea.”
Frantziar iraultzarekin batera hasi bazen ere mugimendu hau, Zarautzen, nire herrian 1970. hamarkadan hasi zen antolatzen. Garai hartan sortu zen Sorginak emakumeen talde feminista. Nik 16 urte inguru nituenean duela 10urte inguru hasi zitzaidan feminismoari eta mugimendu feministari buruzko interesa pizten. Ni eta nire inguruko lagun batzuk hasi ginen mugimenduan sartzen eta hor hasi zitzaigun barrua feminismoaren inguruan mugitzen. Zarautzen mugimendu feministak badu bere indarra eta niretzako bertako kideak izan dira eredu. Horietako kide bat aipatu nahiko nuke, Ekhiñe Eizagirre, duela bi egun, azaroaren 14ean aske geratu zen 6 urteko espetxealdiaren ondoren. Bera feminista eredua dela iruditzen zait, bere egunerokotasunera feminismoa eraman duelako, bere egunerokotasuna espetxean eta baldintza oso gogorretan izanda ere. Espetxean bertan poesia liburu bat argitaratu du eta guztioi gomendatzen dizuet, “alde erantzira nabil”.
Ni feminismoarekin harremanetan hasi nintzenetik asko aldatu edo sakondu da gainera, feminismotik transfeminismora eman da pausua. Emakumeak ez garelako berdinak, mota ezberdinetako feminista asko daude eta denontzako lekua eta denon mugimendua izatea da helburua. Aldaketa hau garbi ikusten da bilgune feministak ateratako pasaden udako kanpainan “aske maite zaitut” izan zen leloa. Eta bide batez Euskal Herriko bilgune feministak egiten duen lana aitortu eta txalotu nahiko nuke.
Filosofia
Emakumea
Mugimendua
Indarra
Nortasuna
Iraultza
Sorginak
Maitasuna
Osasuna
Aske
asKatasuna
Iazko Maite AS-ren posta aukeratu dut (http://hezkeh0506.blogspot.com.es/2016/11/feminismora-bidean-norbere-buruarekin.html), hasieran feminismoak bere bizitzan izan duen eragina erakusten duelako. Aldaketak norberarengan ikustea oso polita da eta beste pertsonentzat motibagarria izan daitekeela uste dut. Gainera asko gustatzen zait Mirenek eta Maialenek bertso egun batean amei egindako omenaldi txikia eta bideoa hor jartzea asko gustatu zait.
Nire ustez hezkuntzan ditugun erronkak lehenik kontzientzia hartzearena da eta ideia eta mugimendu hauek ere bertan txertatzea. Batez ere irakasleen artean zabaldu beharrekoa iruditzen zait, norberak bere jarrerak ezagutu eta kontrolatzeko gaitasuna izanik ikasleen eredu izan ahal izateko. Horrela ikasle bakoitzak bere buruarekin osasuntsu egotea eta onartu ahal izatea eta elkarren artean harreman osasuntsuak eraikitzea.
Bukatzeko nire izenburuari erreparatu nahiko nioke, “erre gintuen su berbera gara” hau Koban taldeak gazte akelarrerako egindako abestian esaten da. Niri asko gustatzen zait, niretzako duen esanahiagatik; eraso bakoitzetik indartuta ateratzen garela, ez garela ahazten eta ez dugula barkatuko adierazten du. Hemen duzue abestia https://www.youtube.com/watch?v=wKqimUKCoDM (ezin ditut bideoak igo, URLa jarri dut)

GURE GARAIA, GURE GARAIPENAK!

HERRI KIROLETAN EMAKUMEAK


   
 
     Herri kirolen lehian geroz eta emakume gehiago agertzen ari dira. Hemengo bizimodua zela eta asko izango ziren etxean aizkoran aritzen ziren emakumeak, dena den plazara ateratzen oraintxen hasi dira. Aurten egin da aurrenengo aldiz emakumezkoen urrezko aizkolari txapelketa. Egin beharreko lanak gizonezkoenak baino laburragoak direla aipatu behar da. Alazne Etxaburua, Irati Astondoa, Miren Urkiola, Idoia Etxeberria, Leire Astiasaran...geroz eta luzeagoa da plazan dabiltzan emakume herri kirolarien zerrenda. Aupa gu eta gutarrak!

OILASKO BILTZEAK


      Oilasko biltzeak herriko jaietan baserriz baserri egiten diren eskeak dira. Duela hamarkada batzuk pentsaezinezkoa zen emakumeak bertan irtetea; herriko gizon ezkondugabeek soilik izaten zuten baimena. Gaur egun ia herri gehienetan emakumeak ere irteteko baimena dute. Gizon eta emakumeen artean ez da ezberdintasunik ematen; ez beintzat antolaketa bidez. Kide orok hartzen duen rolaren arabera noski agertuko dela genero ikuspegia eta hezkidetzaren beharra. Honek herriaren isla adierazten du, honelako erabaki sakonak hartu dituzten herriak aurrerakoiak direla deritzot.

HERRIKO FESTAK (def.): Herritar orok, elkarrekin, eta askatasunez gozatzeko jaiak.

Hamaika dira gure inguruan esku-hartze hezkidetzailea beharko luketen ospakizunak. Orainarte birritan aipatu izan dugu gure gizartea patriarkatua izan dela eta dela, eta elizak bertan izan duen garrantziaz ere hitz egin dugu. Kristautasunaren egutegia dugu oinarrian, hark zehazten ditu santuen egunak, eta guk festarako aitzakia gutxi behar dugunez edozein santurekin konformatu eta kalera irteten gara.
Kalera irten eta  edozelan moldatzen gara festa egiteko. Edonorekin, edonon eta edozer modutara moldatzen gara, baina sarritan gure festekiko kontzientzia gabezia dugula uste dut. Maite dugu gure herria, maite ditugu gure bazterrak, eta maite ditugu gure ospakizunak. Iritsi zaizkigun bezala mantentzen saiatzen gara, usain berezia dute, kolore berezia dute…sentimendu kutsu berezia dute. Baina matxistak dira!
Neu euskalzalea naiz, euskal tradizioak mantendu zalea, ospakizun eta jaiak mantendu zalea, baina egia da, euskal ospakizunak matxiruloak dira!
Hemen atxikitzen dut aste honetan atera dudan argazkia. Zer pentsatua sortu baitit. Emakume kirolariak eta makilajeari buruzko egoera agertzen zaigu gai honetan. Hemen bi neskatila harria jasotzen ageri dira. Batek ilea txirikordan jasoa du, besteak berriz zinta arrosa darama buruan. Beren mezua "emakume harrijasotzaileak gara, baina ez gara marimatxoak!" ote?

 Hemen aste honetakooa laburtuz  nire “OSPAKIZUN PAREKIDEEI” buruzko kontzeptu mapa:
Ikusiak ikusita, eta egin beharrak kontuan hartuz honako baliabide edo ariketa hau psoposatuko nuke:Hezkundan adibidez, ikasgelan beraien euskal jai egunetako argazkiak zintzilikatu eta zeintzuk diren euskal herrikoak identifikatu beharko dute (gu jakinaren gainean gaude guztiak hemengoak direla). Argazki batzuk argiak izango dira (aizkolari gizonezkoak, harri jasotzaileak, euskal dantzariak, artisauak, etab.)Beste batzuk ez dira hain argiak izango (gizonezkoak gona jantzita dantzan, hastapenetako onentzaro, atzerritarrak txingetan, etab.) Hori horrela haurrek egiten duten aukeraketaren arabera, ikasgelan hausnarketa hasiko dugu. Hautuaren zergatiak ulertuz, zer nolako errealitatea bizi dugun, eta zer nolako errealitatea eraiki behar dugun eztabaidatuko genuke.

Aste honetako ondorio nagusiena hauxe izan da: euskal herriko jaiak eta ospakizunak hezkidetzan lantzeko prest al dago herria? Eremu hezitzailera eramateko erronka zailenetakoa horixe dugula deritzot. Maite dugu gure herria, maite ditugu gure bazterrak, eta maite ditugu gure ospakizunak. Iritsi zaizkigun bezala mantentzen saiatzen gara, usain berezia dute, kolore berezia dute…sentimendu kutsu berezia dute. Eta guzti hori horrela izanik kosta egiten zaigu maite duguna neurri batean alboratu eta tradizio “modernoagoa” sortzea. Nire aburuz beraz, sentimenduak albo batera utzi eta herritarrak tradizio eredu berriak sortzeko prestatzean dago erronka.

Ihazko post bat aukeratzen hasiz, Aneren post hau aukeratu dut. http://hezkeh0506.blogspot.com.es/2016/11/jai-parekideak-jai-paregabeak.html Osoa, argia eta oso interesgarria iruditu zait. Bertan atxikita dagoen bideoa ere oso gomendagarria.

Geure jaiak izan arren, badugu zer pentsatua. Maite ditugu jaiak, ba; baina maite dugu geure burua ere. Jaiak VS Emakumeak. Sentimenduak bor -borka. Sentimentuak eta pentsaerak askatu ditzagun jaietan aske sentitzeko.


GUZTIONTZAKO jai eta ospakizunen alde!

Ospakizun eta jaiak ondo pasatzeko momentuak dira; elkarrekin ekintza ezberdinetan parte hartuz, une atseginak bizitzeko denbora tarteak, hain zuzen ere. Baina, guztiok eroso egon ahal izateko, ezinbestekoa izango da horiek modu egokian antolatzea, denok parte hartzeko aukera berdinak izan ditzagun. Azken urteetan jada, hainbat festetan berdintasun hori aldarrikatzen saiatu diren arren, oraindik ere, nabarian gelditzen dira eredu patriarkalaren ideiak, modu honetara, gizonezkoen ekintzak nagusitzen direlarik. 

Gizon zein emakume, guztiok eskubide berdinak izan behar ditugu, gure herriko festez gozatzeko. Hori honela izanik, garrantzitsua izango da hauek antolatzerako orduan gizarteko partaide guztiekin pentsatzea, aniztasunez beteriko ekintzak proposatu ahal izateko. Izan ere, Emagin elkarteak aipatzen duen moduan, «Jaien parte sentitzen zaren momentutik plazererako bide gehiago egongo dira. Parte sentitzeak esan nahi du eroso zaudela, zuretzat espazio seguru bat direla, gozatzen duzula».


Hona hemen, aste honetan ikusitakoaren inguruan bildutako ideia nagusiekin jai eta ospakizunei buruz egindako kontzeptu mapa.

Aurreko urteetako sarrerei erreparatuz, Ainhoarena gomendatzen dut. Kontzeptu mapan gai honen inguruan bildu dudan ideia bat azpimarratzen baitu bertan, Margaret Bull antropologoak esandakoa: “jaietan gertatzen dena, gizartean gertatzen denaren isla da”. Esaldi horrekin bat nator neu ere. Gainera, jai parekideak hitzarekin akrostikoa egiteko erabili dituen hitzak, oso aproposak iruditu zaizkit eta asko gustatu zait baita ere, partekatu duen Mari Domingiren bideoa, eskoletara eramateko modukoa, Olentzeroren ideia androzentrikoarekin amaitu ahal izateko.

Jaiak eta ospakizunak hezkidetzaren ikuspuntutik antolatzen hastea ezinbestekoa da eta horretarako hainbat irizpide kontuan hartu beharko dira. Usurbilen esaterako, aurten jai parekideen alde hainbat irizpide finkatu dituzte eta horren alde lan egiteko prest agertu dira. Elorrion ere, jaiak parekidetasunean bizitzeko dekalogo bat sortu zuten. Beraz, baliabide hauei jarraituz, presta ditzagun guztiontzako jaiak!
Eremu hezitzailean ere, aintzat hartzeko gaia dela uste dut. Ikasturtean zehar jai egun ugari ospatu ohi dira, eta horiek behar bezala antolatu beharko dira; genero ikuspegia erabiliz eta guztiontzako jai eta ospakizunen alde eginez. Hona hemen, eremu honetan lantzeko zenbait erronka:
  • Jai egunetan tradizioz egiten diren ekintzetan arreta jartzea, horiek guztien parte hartzea ahalbidetzen duten aztertuz eta horrela ez bada, jarduera berriak proposatuz.
  • Egun moreak ospatzea, bakoitzaren inguruko informazio garbia modu erakargarrian helaraziz eta gai hauek lantzeko giro aproposa sortuz.
  • Jai parekideen alde egiteko aliatuak aurkitzea, denen artean parte hartze sexistarik gabeko jaiak aldarrikatu ahal izateko.
  • Gazteak jai eta ospakizunetan egiten diren ekintzen eta erabiltzen diren baliabideen (musika, umorea, janzkera) inguruan hausnartzera bultzatzea, genero ikuspegia erabiliz.
  • Egun berezi horiek ospatzeko, modu berriak eta alternatiboak sortzea, betaurreko moreak erabiliz eta tradizioak asmatuak direla kontuan hartuz.

2017/11/15

FAMILIAK BAI!! DANBORRAK ERE BAI!!

Hamasei urte eman ditut Haur Hezkuntzan. Garai hartan ohikoak ziren egun berezi horiek, ama eta aita goraipatzeko eta lausengatzeko egunak… Ez naiz inoiz horren aldekoa izan, lanean behintzat (ez badut oso ondo gogoratzen…, urteren batean eskolako irizpideari jarraituz egin behar izan dudala uste ut). Etxean bai, nire haurtzaroan eta nerabezaroan ohikoak ziren , ez ospatzeko moduan!!

Nebazaroa… bihurgunez eta matxinadaz beteriko adin tarte ikaragarria… Oraindik gogoratzen ditut nire amaren malkoak, amaren egunean oparirik ez izateagaitik. Garai hartan, egun komertzialeei kontra egitea erabaki hartua nuen… baina bere erreakzioa otzandu ninduen. Orduan konturatu nintzen, nire gogoek eta besteenak ez dutenean bat egiten, asmorik gabe, min egin nezakeela hain errotuta zeuden baloreak, itxurak eta niretzat “lelokeriak” ziren horiek aurka banihoan…

Lanean, nire esku egon bada erabakia, ez dut inoiz horrelakoetan parte hartu. Ama eta aitaren egunak ospatzearen alde ez naiz izan, hasieran egun komertzialak zirelakoan, gero famila guztiak berdinak ez zirenez, jendearen sentimendualk mindu genitzazkieelako… Kontua da betidanik “rollo” hutsa iruditu zaizkidala, eta gainera lanez gainezka ibiltzen ginen gurasoak pztearren, lan gehiena hezitzaileak egiten bagenuen ere.

Amaren egunean, orain dela urteak, abenduaren 8an ospatzen zen, Inmaculada Concepción edo Purísima Concepción egunean. Kristautasunerako, Maria, Jesus-en ama zena birjina zen, ahurdunaldia aurretik eta umea izan eta gero. Gizonik tartean ez egotearen mirarik goraipatuz, pekaturik gabeko sorkunde hartan. Azalpen xume honekin, erraz ikusten da bion arteko lotura… Pekaturik gabeko egun horretan, birjintasuna ospatzen den egun hori… ama guztien eguna… 1965.urtean, oskizuna maiatzaren lehenengo igandera pasatu zen. Gaur egun beraz, eguna aldakorra da, baina beti ere irizpide berdina jarraituta.

Aitaren egunak ere, kristau erlijioarekin erlazioa dauka, “San Jose” egunarekin. Kristau erlijioan azaltzen den moduan, Jose izan zen Nazareth -eko Jesus-en usteko aita. Lanbidez arotza, horregatik ospatzen da “San Jose” egunean aitaren eguna. “San Jose” eguna martxoaren 19an ospatzen da, normalean jai eguna den arren, urteko lan egutegiaren arabera, urteren batean lan eguna izan da.

Beraz, egun biak erlijioarekin erlazioa izan dute eta Nazareth -eko Jesus mito kristauaren inguruan eraikita. Eta dakigun moduan, eliza patriarkatuaren sisteman atal garrantzitsuenetarikoa izan da, emakumea eta gizonen desberdintasunak bultzatuz. Erlijioak bi sexu-generoen estereotipoak guztiz markatu izan ditu, eta bakoitza nola izan behar zuen “aginduz”, ildo horiek jarraituta, bai bata zein bestea, izan zitezen “una mujer y /o hombre como Dios manda”.

Biak herrialdearen arabera egun ezberdinetan ospatzen dira,eta argi dago hezkidetzaren ikuspuntutik ez zirela ospatu behar. Batetik familia anitzak daudelako, garelako… eta familia guztiak ez daude amaz edo aitaz osotuta, batzuk bi ama, bi aita… dituzte. Eta bestetik, patriarkatuaren familia estereotipoa bultzatzen dutelako, eta erlijioarekin lotura duelako. Nire iritsiz erlijioa eskolatik kanpo geratu beharko litzateke, eta familia bakoitzaren ardura litzatekeela federen batekoa izatea.

Proposamen bezala, Familiaren eguna ospatzea litzateke, non familia mota guztiak barneratuko ziren… Data? Maiatzaren 15ean.


Danborrada bai gustora ospatu izan dugula, umeak eta helduak, praka urdin ilunak,koadrodun zapia lepoan alkandora eta mantala zuria jantzi izan dugularik, danborrarekin erritmoa jarraitzen saiatuz… oso ondo pasatu dugu. Erritmoa jarraitzearena eta perkutsioa garrantzi handia dauka norberaren autoestimuan eta erabat ahaldungarria da. Erritmoa jarraituta, geure barne erritmoa ere ezagutu dezakegu… eta hórrela, gure bizitzako erritmoari errepara diezaiokegu… gure asmoak, desioak, interesak… jarraituz horrela, jakin badakigulako gure erritmoa zein den...


https://www.youtube.com/watch?v=PoCPgwH0-Z0

Danborrada San Prudentzio ospakizunaren barne izan ohi dugu. Baina nire arabar herria, Arabako hirian ematen denarengandik hurrun dago… Gure Bizkaiarekin dugun muga horrek baldintzatu gaitu eta arabarrak izanda bizkaitarren ohiturak, tradizioak… gertuago geneuzkan. Ni neu erdi arabarra (aita) eta erdi bizkaitarra (ama) naiz. Beraz… Baina hiriko danborradan, argi dago nork agintzen duen!! Baina hiria eta bere ohiturak hurrun geratzen zaizkidanez…, zuhurra izan nahi dut.

1879.urtetik datorren ospakizun bat da. Garai hartan, danborrada jendartea jai eguna zela ohartarazteko zen, eta haserriak ixteko erabiltzen ohi zen. Garai hartako ohitura horrek eboluzio bat izan du, egun ezagutzen duguna izan arte. Gaur egun, Gasteizko Udalaren webgunean agertzen den bezala, San Prudentzio egunean, elkarte gastronomikoetako ordezkariak zein sukaldariak elkartzen dira danborrada jotzeko. Elkarte gastronomikoek orain arte zeintzuk izan ote diren jakin badakigu, sukaldariak bezalaxe. Elkarte hauetan aldaketa sakonak jasan izan dituztela ere badakigu… barraskiloak zein perretxikoak sukaldatzea ohikoena da… Historian ez dut gehiegi sakonduko, orain arteko historiaren berri dugulako (historian larregi sartu gabe, emakumeek elkarte gastronomikoetra sartzeko debekua; elkarteetako sukaldariak gizonak, etxeetan berriz emakumeak; gizonen aisialdia emakumeen aisialdiarekin alderatuta; emakumeen zaintzetarako denbora eta gizonena…)…

Hurrengo bideoa, 2017.eko Gasteizko San Prudentzio Danborradakoa da (11.minututik Aurrera).

Bertan ikus daitezke, zeintzuk dira gehiengo, emakumeak ala gizonak, eta arroparengatik egiten diren ezberdinkeriak (benetazko sukaldeetan arropetan desberdintasun gutxi…). Eta sexu-generoagatik desberdintasun batzuk ere badaudela…

Hezkidetzaren ikuspuntutik, sukaldari, elkarte gastronomikoetako ordezkariak… emakume eta gizonez osoturik egotea litzateke. Erdia emakumezkoak, erdia gizonezkoak… portzentaia agerian jarriz. Ikastetxeetako danborrada... hobe.

Nahiz eta data, santu batetik datorren ere, eta Udalak planteatzen duen egitarauan (tradizioari erreparatuta) erlijioarekin zerikusia duten ekintzak barne dauden arren, erlijioak baino kutsu gehiago dauka gizonen presentzia gehiegizkoa… emakumeenarekin alderatuta (areagotua elkarte batzuetan, zeinetan ia gehienak gizonezkoak diren).

Danborrada Txikian ere, sexu-genero ezberdintasunak… antza denez sukaldariak eta bestelakoak, nahastuta daude neskak zein mutilak… mayoretak berriz… neskak soilik.