SEXU-GENERO SISTEMA SUNTSITZEN!!!

Gure mundua, gure sinismen eta ideologien inguruan antolatuta dago. Azkeneko mendeetan gure gizarteak errealitatea ikusteko modu bat hautatu du eta ikusteko modu horretan dikotomiak gaina hartu du: zer dagoen ongi, zer ez; hau normala da, hau ez; hau polita, bestea ez. Eta errealitatea ikusteko modu honek menpekotasuna eta zapalkuntza ekarri du. Antolakuntza soziala hierarkizatu egin da: goikoaldean mutilak, behealdean neskak; mutilak boterea eta neskak botererik gabe.

Simone de Beauvoir-ek 1949-ean esandako esaldian: “On ne naît pas femme: on le devient”, zuzenean arazoaren iturrira jotzen du. Gauza bat da emea edo arra jaiotzea eta beste gauza desberdina da emakume eta gizonei nolakoak izan behar duten eta zein da beraien funtzioa ezartzea; eta bide horretatik desbideratzen denari “etiketatxoa” jartzea.

Gure desberdintasun biologikoek ez dute zertan baldintzatu behar gure bizitzarako aukera pertsonalak; Gizon eta emakume izateko modu aunitz dago eta denak zilegiak dira. Baina sexu bakoitzari egokitzen zaizkion ezaugarriak haintzat hartzen badira, orduan estereotipoak agertzen dira.

Gaur egun, mendez mende hedatu den sozializazio prozesu baten ondorioz, neskak eta mutilak barneratu dute zein den bere papera gizartean; zein den gizartearen araudia eta zer den emakume edo gizona izatea. Are gehiago, prozesu hau, umea (pertsona) jaio baino lehen hasten da.

Gizarteak bereganatu ditu funtzio, rol eta estereotipo hauek. Eta ez hori bakarrik, gizarteak eutsi, sustatu eta garatu egiten du sistema hau. Beraz, autoelikatu egiten da, gizarte desorekatu bat eraikiz eta mendez mende desberdintasunak mantenduz.

Hau dela eta, sexu-genero sistema honen ondorioen artean hauek aipa ditzakegu:

-          Berdintasun eza: Eskubideak/ betebeharrak

-          Askatasun eza: Pertsonen garapen globala eragotzi

-          Harreman desorekatuta: Dominazioa/ menpekotasuna

-          Mugatzailea: Emakume eta gizon izateko eredu bakarra, aniztasuna ukatzen da

-          Pentsalmolde bakarra: Eredutik ateratzen dena “arraro, arrotz, anormaltzat” hartzen da.

Horrela ba sexu-genero sistema, gaur egun ere, hainbat adibidetan ikus dezakegu. Hiru aipatuko ditut:

-          Oraindik jaio ez den ume horren inguruan, gurasoek, familiakoek eta lagunek, hainbat espektatiba, itxaropen, desio, aurreiritzi eta aurreikuspen dituzte; Mutila izanen dela jakiterakoan, indartsua, ekintzailea, ausarta.. izatea espero dugu. Neskeen kasuan aldiz, guapa, formala, zaintzaile ona...

-          Eskola sistemaren barne hainbat urte eman eta gero, mutilen eta nesken jokatze modua desberdina izaten da: neskak diskretoagoak parte hartzerakoan, konfiantza falta, deseroso protagonista papera suertatzen zaienean. Mutilak ezer ez badakite ere, beti edozein gauza esatera prest, publikoak, protagonismoari beldurrik gabe. Neskak akademikoki emaitza hobeak, mutilak, goi mailako ikasketa bukatu eta gero, lan aukera hobeak.

-          Profesional maila, emakume gutxi heltzen dira goi mailako postuetara baina hauek, lidergo eredu desberdina aukeratu beharrean, askotan gizonen estereotipoak kopiatzen saiatzen dira.

 Guzti honen aurrean, bi ideia ondoriezta ahal ditugu:

-          Gizartea guk eraikitzen dugu

-          Nolakoa izanen den gizarte hori gure esku dago.

Sexu- genero sistema honi buelta emateko beharrezkoa ikastetxean estereotipoak lantzea. Horretarako, hona hemen proposamen bi:

1- Neska eta mutilak: Honako adjektiboak norekin lotuko zenituzke:

SENTIKORRA, TINKOA, ULERKORRA, OLDAKORRA, BOTERETSUA, ZORROTZA, GOXOA, ZINTZOA, MENPEKOA, MENPERATZAILEA, ERABAKITSU, POLITA, ESKUZABAL, AHULA, BELDURTIA, AUSARTA, BORROKALARIA, GIDARIA/ BURU, ZALANTZATIA, JARRAITZAILEA, AKTIBOA/ MUGITUA, EZIUR, PASIBOA, IRMOA, INDARTSU, SENDOA, AMUTSU, BEREKOIA

2- Estereotipoen honako taula aztertu eta eguneroko adibideak bilatu:

Marian Morenok hau dio: "gure estereotipoen motxila desorekatuta dago eta berez hezkidetzaren helburua gure motxila orekatzea da.

	Neskak	Mutilak
Ahultasun sentimentual adierazi	Sobera	Gabezia
Indarra erakutsi	Gabezia	Sobera
Haserrea erakutsi	Gabezia	Sobera
Lidergoa	Gabezia	Sobera
Pertsonen zainketa	Sobera	Gabezia
Arrisku bereganatzea	Gabezia	Sobera
Eremu publikoa	Gabezia	Sobera
Amatasuna/ Aitatasuna	Sobera	Gabezia

Beste ikaskideen lanak irakurri eta gero zaila egiten zait bat aukeratzea, guztietan baitago klik egiten dizun zerbait. Bi hauek bereziki gustatu zaizkit.

http://hezkeh0506.blogspot.com.es/2017/10/sexu-genero-sistema-suntsitu.html

http://hezkeh0506.blogspot.com.es/2016/10/sexu-generoa-gainditzeaz-bat-egitura_51.html

Gustatu zaizkit agertzen diren bideo eta proposamenak. Aurrean aipatzen nuen bezala emakumeak eta gizonak izateko modua, txiki txikitatik ikasten dugun zerbait da. Sozializazio prozesua konturatu gabe gertatzen da (eta gehinetan gu nahi gabe) eta bi post hauetan ikasle nerabeekin lantzeko hainbat proposamen interesgarri agertzen dira.

Eta hau dena baldin badakigu, zergatik ez diogu aurre egiten? Sistema hau horren barneratuta daukagu txiki txikitatik non alde batetik, gizartea eraikitzeko era hau egia absoluto eta aldaezina dela pentsatzen dugula eta bestalde, ezinezkoa egiten zaigu pentsatzea sikiera gure gizartea eraikitzeko beste modu bat dagoela. Eta hau da gure oztopo handiena: gu geu. Beraz gakoa non dagoen dakigunez, goazen gure mundua eraldatzera!

Hurrengorarte lagunak

SEXU-GENERO SISTEMAren HAUSNARKETA

1. Gogoeta pertsonala:

Sexu-genero sistematik estereotipo ugari eraikitzen direla aski ezaguna da, eta gai honetan berau lantzen aritu gara; baina pixkanaka-pixkanaka horiek gaindituz goaz. Oraindik lan izugarria egiteko badago ere, zorionez, geroz eta kontzientzia handiagoa dago. Bestalde, egia da gizakia dikotomien aldekoa dela, beti egin baita etengabeko sailkapenak egiten; baina sexuari dagokionez, argi daukat egungo dikotomik ez dituela pertsona guztion beharrak asetzen.

Hobetze horretan ezinbesteko garrantzia izan dute talde feministek, eta nire herrian ere bada lanketa horretan gogotsu ari den taldea: Orioko Xaltxerak. Eta zuekin konpartitu nahiko nuke beraiek sexu-aniztasuna ikustarazteko egin duten azken ekintza, ostiralean amaitu zuten herriko eskailera horiek margotzea. Ea beste herrietara ere zabaltzen duzuen.

Hala ere, oraindik asko dago egiteko, eta jendartea da oztopo nagusia, egunerokotasunean ikusten dira horren adibide andana. Atzo, esaterako, horren hiru adibide pasa zitzaizkidan:

• Batxilergoan ikaskide eduki nuen lagun batekin egin genuen topo eta haurdun zegoela esan zigun. Nirekin zihoan koadrilako lagunak ezetz asmatu zer galdera egin zion? Noski umearen sexuagatik galdetu zion.
• Koadrilako afaria izan genuen eta, zerbitzariak eskatzeko orduan, gizonezkoak eserita geunden aldean soilik galdetu zuen ea zer jan behar genuen, neskek hitz egiten jakingo ez balute bezala
• Afaltzera joan ginen lekuan parrila zegoen, bertan lanean hiru gizon zeuden; emakumerik ez. Garbitzen, berriz, emakumezko bat.

2. Iazko edizioko posta

Aurreko edizioetako ikastarokideek egindako postak begira aritu naiz, eta Mariarena deigarria egin zait, bereziki berak erabili duen taula; eta taula hori nik ere zuekin konpartitu nahiko nuke:

Bertan, informazio asko modu antolatu eta argian biltzen da; niri pertsonalki ikasteko orduan taulak, mapa kontzeptualak, marrazkiak eta horrelakoak gustatzen zaizkit, bisualki ikasita errazago ikasten dudalako. Egia da politagoa egin zitekeela koloreak etabar erabilita, baina informazioari dagokiola ezin-hobe dago.

3. Ikasleekin lantzeko moduko baliabideak

Ikasturte honetan sexu-genero sistemaren hausnarketa daukat helburu, eta lanketa hori egiteko nahikoa da gabonak inguruan etxera iristen diren jostailuen propaganda aztertzea; hemen adibidea:

.

Horrez gain, transexualitatearen gaia landu nahiko ikastolan eta hurrengo 10 minutuko bideoa ipiniko nuke; horrez gain, etxean gurasoei ere erakusteko eskaria egingo diet. Mikele Grande bere abizenak dioen moduan handia delako:

Sexu-genero sistema, kontzienteak gara momentu oro?

Sexu-generoa gainditzen duten, adibide bat, komun “komunak” egitea da, hau da, zenbait espazioetako (taberna, kultura etxeak eta abar) komunak, komun mixto bihurtzea. Askotan, pertsona batzuentzat, zaila baita aukeraketa egitea, “gizon” edo “emakume” komunen irudien aurrean, trantsizioan dagoen jendea, norberaren rolak kuestionatzen dituen pertsona... Askotan, komun batzuetan, irudi benetan estereotipatuak jartzen dituzte (esate baterako, emakumeen komuna “BLA BLA BLA BLA BLA ...”z irudikatuta, eta gizonena, berriz, “BLA” bakar batekin).

Nire esperientzia pertsonalean, beti aukeratu izan dut, momentuak libre dagoen komuna, ilararik itxaron beharrik gabe, eta behin, gogoratzen dut Gernikako taberna batean, goizaldeko 4ak inguru, mutilen komunera sartu nintzen beste lagun birekin, mutilak, elkarrizketa oso interesgarria mantentzen ari ginelako ere, neskena okupatuta zegoelako, eta barruan gaudela, beste tipo bat sartzen da eta ni begiratzean esaten dit “zer egiten duzu hemen, zu neska zara” eta ni momentu horretan, ez dakin nondik atera zitzaidan erantzuna, esan nion “eta zergatik pentsatzen dut neska naizela? Sekulako trabukoa daukat hanka artean!”. Mutil hura zuri gelditu zen, isilik eta ospa egin zuen. Nire lagunak ere flipatuta geratu ziren, eta barrez lehertzen amaitu genuen.

Hemen, gai horri lotutako, Miren Amurizak idatzi zuen artikulu bat eransten dizuet: http://www.ikasbil.eus/c/document_library/get_file?uuid=8efa1f45-97a1-4a36-ae2b-350da9dd4d9d&groupId=10138

Beste adibide bat, kasu honetan, sexu-genero sistemaren estereotipoak mantentzen dituena plazaratuko dizuet: lagun bat daukat, Amaia, gaztetatik feminismoan murgilduta egon dena, manifestazioak, akzio desberdinetan, parte hartzen, harreman afektibo oro izan dituena, eta orain dela 4 urte, haurdun geratu zen, momentuko bikotekidearekin (gizona), eta, bere egoera izugarri aldatu da: hasteko, alabaren logela, nola ez, arrosa kolorez beteta dago (hormak, jostailuak, ohea, apaingarri guztiak), printzesaz janztea izugarri gustatzen zaio eta liluratu dago disneyren printzesa “tuntunekin”. (Nik egoera aprobetxatuz, liburu bat oparitu nion “LAS PRINCESAS, olvidadas o desconocidas”), Horrez gain, Amaia arduratzen da alabaren hezkuntza aurrera eramateaz, etxeko lanak egiteaz, eta abar. Noizbait komentatu diot eta, horrela ez dela ziurtatzen du beti.

Aurretik aipatutako ipuinaren inguruko informazio gehiago:

http://cariciasencuentos.blogspot.com.es/2012/04/princesas-olvidadas-o-desconocidas.html

Leire Imaz Zubiaur  (#leitxu, #sexu-generoa) egindako sarrera izan da arreta gehien eragin didana. Gai tabua denari buruz diharduelako, transexualitateari, alegia. Eduki interesgarriak garatzen ditu, eta gainera, legean islatzen dena eta kontuan izaten du, eta horren inguruko kritika txikia egiten du ere.  

Nire ustez, ipuinak oso metodo erabilgarria izan daiteke sexu-genero sistema gelan lantzeko, izan ere, ipuinak haurrek jasotzen eta ezagutzen duten lehen testu mota baitira. Batetik, umeek ezagutzen dituzten ipuinetan agertzen diren rolak zalantzan jarriz, eta bestetik, ipuin horietan, guztion artean, aldaketak eginez.

Betiere, adin txikiagoa daukatenekin, hezkidetzan oinarritutako ipuinak erabiltzen hasi beharko ginateke, baina nagusiagoak direnekin (2.ziklotik hasita), dakizkiten ipuinekin lan egin beharko dugu, hauek aldatuz eta goitik behera berrituz.

Eta amaitzeko, oztoporik handiena, aurretik aipatu den moduan, aliatuak ez aurkitzea da, hau da, norberak bakarrik aurre egitea zaila da, eta oso astuna, edonor erretzeko modukoa. Beraz, ikas-komunitate osoan bilatzea izango litzateke idealena, gurasoen aldetik, lankideen aldetik eta eskolan parte hartzen duten guztien esku egon behar da benetako aldaketa.

SEXU-GENEROA HIZPIDE

Aste honetan sexu-genero sistemak izan ditugu hizpide. Marcela Lagardek honakoa dio sexu-generoaz:

La sexualidad rebasa al cuerpo y al individuo: es un complejo de fenómenos bio-socio-culturales que incluye a los individuos, a los grupos y a las relaciones sociales, a las instituciones, y a las concepciones del mundo -sistemas de representaciones, simbolismo, subjetividad, éticas diversas, lenguajes-, y desde luego al poder. La sexualidad es a tal grado definitoria que organiza de manera diferente la vida de los sujetos sociales, pero también de las sociedades. En ese sentido, la sexualidad es un atributo histórico de los sujetos, de la sociedad y de las culturas: de sus relaciones, sus estructuras, sus instituciones, y de sus esferas de vida. (1990)

Beraz, esan genezake sexua, maskulinoa eta femeninoa desberdintzen dituen ezaugarri biologikoen multzoa dela, eta generoa berriz, sexuaren gainean sortutako eraikuntza kulturala. Honek gizon eta emakumeen arteko botere harremana dakar; hau da, sistema batek egituratzen gaitu eta ez ezaugarri biologiko naturalek. Hala, soilik bi sexu eta bi genero onartzen dituen sisteman bizi gara, hauen arteko hierarkizazioan eta bata bestearen menpekotasunean oinarritutakoa. Eta esan beharrik ez dago, gizarteko instituzio desberdinek eredu dikotomiko hau uneoro elikatzen dutela.

Esate baterako: 

1. Nire ikasleak txoko-librean espazioa modu desberdinetan kudeatzen dute. Orokorrean mutilek espazio gehiago bereganatzen dute eta joko sinboliko inpulsiboagoak (gauzak bota, agresibitatea, indarra....) erreproduzitzen dituzte. Neskak askotan andereñoaren aulkian eseritzen dira eta ipuina irakurtzen egongo balira bezela aritzen dira. (10 neska eta 7 mutilez osatutako gela da)
2. Irakasle emakumezko gehiengoek mantala daramaten bitartean, gizonezkoez ez dute mantalarik erabiltzen. 
3. Ikasleek eredu desberdinak dituzte marrazki-bizidunetan. Esaterako batzuek Cars jarraitzen duten bitartean beste batzuk Frozen-eko Elsa eta Ana jarraitzen dituzte. Nork jarraitzen du nor? Erantzuna begi-bistakoa da.

Alegia, hezkuntzan sarri askotan sexualitaterik badenik ukatzen da. Gizarteak baita eskolak ere, lortu du txikiek neska ala mutila diren kontzientzia izatea (sexu identitatea) eta generoaren araberako rolak ikastea (neska izan, mutila izan, gizarteak bataren eta bestearengandik itxaroten duenaz jabetzea). Haatik, luzea da eskolak oraindik egiteko duen bidea, izan ere, hezkuntza ohartu behar da haurtzaroan sexualitatea ez dela sexu-dimentsio hutsala, baizik eta sexua eta gizartea eta sentimenduak elkar lotzen dituen dimentsio osoago bat. Horretarako Chrysallis Elkartea bezelako elkarteek proposamen desberdinak proposatzen dituzte ipuinei dagokionez. Halako materiala lagungarria gerta liteke gure ikaskideekin zein lankideekin lantzeko garaian. 

Era berean, oso interesgarria iruditu zait Mariak sexu-genero sistemaren inguruan proposatutako taula.

Bestetik, ikasleekin honako gaia lantzeko askok ezagutuko duzuen Zuria izan nahi zuen hartza ipuina proposatuko nuke. Nahiz eta zuzenki generoarekin lotua ez egon, interesgarria iruitzen zait  bere gorputzarekin konforme ez dagoen hartz honen istorioa lantzea.

Hau guztia lantzeko, ezinbestekoa da sexu-generoen arteko desberdintasuna aitortzea. Ahalik eta gizarte berdinzaleena lortzeko, hezkunza-arloko politikek aitortu beharra daukate emakumeek eta gizonek, dituzten desberdintasun biologikoak eta gizartean eraikitako desberdintasunak direla-eta, premia, oztopo eta aukera desberdinak dituztela. Jule Goikoetxeak esan zuen bezelaxe “Emakumezkoak erditzen, ekoizten eta hezten dute humanitatea, doan. Hori da honen guztiaren oinarri ezkutua. Horregatik funtzionatzen du kapitalismoak eta demokrazia deitzen dugun sistema honek” estatugintza feminista bat dugu helburu baina horretarako agintaritzako erroak deseraikitzea ezinbestekoa da.

Hona hemen Jule Goikoetxearen hitzaldia. Haren ustez, botere guneak hartu behar ditu feminismoak: "Feminismoa hegemoniko bilakatu behar da, ezin da gizarte protestetara mugatu".

Alegia, oztopoak ugariak eta anitzak dira eta bestela ikus ezazue Ur Handitan telesailak Transexualitatean duela urte bete burututako saioa.

SEXU GENEROA AZTERTZEN... BEGIRADA ALDATZEN

Hasi  nintzenetik nire ingura aztertzen gauza askotaz jabetu naiz; eta beste hainbeste oraindik ez ditudala ikustearen sentsazioa ere badut.

Oso sentsazio politaz jabetu naiz nire lan eremua aztertzean. Eskola publiko batean lan egiten dut, langilearen %98 emakumezkoa da. Denbora daramagu emakumearenganako, eta batik bat, gure arteko begirunea izaten eta bata besteari entzuten eta ikusten ere.

Urtero bezala, jende berria etortzeak harremanak beste era batekoak izatera ekartzen du. Bakoitzak mugimendu horretan bere tokia hartu behar du. Asteekin aurrera, eta behin martxa hartuta, ezagutzen hasten gara eta espazioak konpartitzen ditugu. Denbora asko elkarbanatzen dugu, eta bizikidetza horretan gure arteko erlazioak zaindu egiten ditugu. Hasieran kontu handiz inor ez mintzearekin eta gerora, beste lasaitasun batekin, disfrutatzera heltzen garena.

Kasuan kasu, esan bezala, emakumez beteriko lana da.

Hasierako urteetan haurren ardura gehien hartzen dutenak amak, emakumezkoak izaten dira. Hortaz, familiekin tratua ere, askotan emakume-emakume erlazioa izaten da.

2 urteko gelan kokatzen naiz, eta zorionez ikusten dut oso arima garbia eta inongo influentziarik gabe etortzen direla eskolara. Beraien arteko harremanak naturalak dira, espontaneoak. Beraien arteko jolasak baita ere, eta erabiltzen dituzten jostailuak eta materialak desioak bultzatuta egiten dute aukera.

Beste begirada batekin, betaurreko moreak jantzita, kanpotik ekartzen dituzten mezuak ikusten ditut. Neskato askok arropa arrosa ekartzen dute jantzita, eta mutikoak, aldiz, urdina, gorria eta beltza tartekatzen dute.

Arropan ere mezu asko ikusten ditut (“Errebelde txikia naiz”, Batman, dinosaurioak, legoak… mutilen artean eta nesken mezuak: bihotzak, printzesak, arrosa, Minnie, mezu oso goxoak).

Azazkalak margotuta datozen haurren gehiengoa emakumezkoa da, ezpainak margotuta, ilean mototsa… gutxi daude mutilak izanda, mototsa jantzita etortzen direna edota azazkalak margotzen dituztenak. Beste batzuk daude eurak baina helduagoak diren arreba edo lehengusinen arropak erabilita kolorez jantzita etortzen direnak.

Sexu generoa helduetan aztertzen jarri naizenean, ezin izan dut eutsi gizartearen momentu historikoari eta Katalunia aldera begira jarri naiz. Honetan ere, gauza asko aztertzeko daude.

POLITIKA, GIZONEZKOEN POLITIKA!!! Betaurrekoak kendu barik, oso argi ikusten da gizonen arteko borroka bat izaten ari dela. David, Goliath, Mariano, Carles, Oriol….. emakumezkoak?? Hitz egitera ausartzen den emakumea bertan epaitua, mespretxatua eta behatzaz seinalatua da.

Indarra, lege berriak, lege aldaketak, Ministro bilerak, Parlamentoa…. Emakumearen irudia non dago islatuta? Gizonezkoei ur baso edalontziak eramaten? Beraien erabakiak eta esanak makinaz idaztera?...

Herriaren ordezkariak badaude? Non daude emakumeak? Hauteskundeetan bozkatu ahal dugu bai, baina politikan emakumezkoak diren ordezkariak non aurkitzen dira? Matxistak izan behar dira ministroen bileretan parte hartzen dutenak?

Galdera asko, sentsazio eta amorru handia. Politika oso gai interesgarria eta zabala da feminismoaren ikuspegitik aztertzeko, emakume bezala gure iritzia emateko.

Baina nire egunerokotasunera zentratzen, gauza txiki asko ari naiz ikusten eta sentitzen. Horrekin geratuko naiz. Umeen esentzia horrekin eta inguruko jendearen eta nire jarreran aldaketak ikusten eta egiten ere.

Aurreko edizioetako postak irakurtzen Ainhoa Calvok egindakoarekin guztiz ados nago. Sistema bitarra, sexu eta genero DIKTADURA,  haurrentzako eta gazteentzako telebista programei erreferentzia egiten die.

Gaia oso zabala eta interesantea da lagunen artean, gure artean hamaiketako baten inguruan hitz egiteko. Inpresioak aldaratzeko, sentsazioak, bakoitzak egin ditzaken aportazioak entzuteko...

Hitz egin dezagun, senti dezagun gure boterea eta goazen txiri-txiri aldaketak egiten!!