EZKUTAKETAN edo IKUSI MAKUSI, ZER IKUSI? EMAKUMEA IKUSI

Emakumeok historikoki eta gaur egun ere ikusiezinak gara. Badirudi etengabe ezkutaketan gabiltzala. Baina, egia esan jolas hau ez dut gustuko.

Sexismoaren eta androzentrismoaren ondorioz, gizonek ondorengo eskubidea hau bereganatzen dute: emakumeena denaren jabe egitea. Hau patriarkatuak emakumeen presentzia gutxiesteko duen mekanismoetako bat da, androzentrismoa eta sexismoarekin batera. Oso lotuta dago patriarkatuaren esentziarekin: emakumeak gizonezkoen propietatetzat hartzea.

Garai batean, emakumeek debekatuta zutenez hainbat eremutan aritzea, bere jakinduria zabaltzeko aukera bakarra gizon batena balitz bezala agertzea zen, edota emakumea bera gizon bezala agertzea.

Ondorengo bideo honetan, gaur egun ere hainbat eremu, kasu honetan futbola, maskulinizatuak direla ikus daiteke eta emakumeak bertan sartu ahal izateko gizon bezala agertu behar dute edo jarrera maskulinizatuak izatera behartuta daude.

Eremu maskulinizatuetan (futbola, heziketa fisikoa...), beste mekanismo batzuen artean naturalismoaren izenean sinesgarritasun eskasa duten ikerketekin justifikatu nahi izaten dira nesken eta mutilen arteko jokaeren desberdintasunak. Sinismen hauek emakumeen presentzia eskasa edo batere ez izatea legitimizatzen dute. Ezberdintasun fisikoak direnak joakaera- eta funtzio- ezberdintasun bihurtzen dituzte, emakumeentzat zein gizonentzat mugen teoria eraikiz, hau da, emea ala arra jaiotze berak badarkatzala gaindiezinezko garapen-mugak. Muga horiek emakumeen eta gizonen arteko harreman desorekatua inddartzen duen sistema patriarkala mantetzena dute helburu.

Hala ere, asko dira desoreka-paradigma hori apurtzen ari diren emakumeak eta parte hartzeko eta erabakitzeko eskubideen alde borrokatzen direnak. Adibidez, Izaro Arbe Izagirre.

Izaro Arbe Izarregik (Markina-Xemein, 1993) zesta-puntan jokatzen du 11 urte zituenetik. Frontoiak gertu-gertutik ezagutu dituen gazteak «normaltasun osoz» hartu zuen erabakia. Neskato hark nebak praktikatzen zuen kirol bera aukeratu zuen, non eta zesta-puntaren paradisuetako batean, Markina-Xemeinen, eta, gorabeherekin bada ere, bide bat egitea lortu du. Orain Xistera proiektuan dihardu buru-belarri, emakumeen kirola sustatzea helburuetako bat duen ekimenean, neska-mutilak entrenatzen eta zesta-punta zabaltzen.

Izarori burututako elkarrizketetan (Salbuespena ez izateko lanean, Xistera zirkuituan lau emakume zesta-puntan jokatzen ikusten ditudanean, oilo larrua jartzen zait, Eskemak apurtu dituen puntista, Urte gutxitan lortu da emakumeen presentzia plazetan, baina oraindik oso maskulinotuta dago), beronek emakumeen presentzia aregotzean duen garrantziaz hitz egiten du. Honetarako emakume erreferenteak izatearen garrantzia ere azpimarratzen da. Baita emakumeok elkar babesteaz ere. Gainera, hau lortzeko hezkuntza ez formaleko Xistera proiektu martxan dauka Izarok.

Ildo honetan, hau guztia hezkuntza formalean lantzeko erronkak:

• Egunerokoan, emakume erreferenteak goraipatu. Emakumeen ekarpenak ikusarazi, ezagutarazi eta balorarazi hezkuntza komunitate osoari.
• Emakumeen ekarpenak ezkutatzeko erabiltzen diren mekanismoak identifikatu eta apurtu
• Emakumeak eta neskak ahalduntzea. Objektu pasibo izatetik subjektu aktibo izatera pasatzeko. Izaro Arberen herriako horma irudiko leloak dioen bezala: "ez amestu zure bizitzie, bizi zure ametsak"
• Curriculuma eta materialak aztertu. Berton patriarkatuak emakumeak ikusiezinak bihurtzeko erabiltzen dituen mekanismoak identifikatu eta eraldatu. Emakumeen presentzia eta ekarpenak bermatu.

Bukatzeko, iazko ikastarokideek egindako posten artean ondorengo hau aukeratu dut: "emakumeak gizartean beti egon". Izan ere, barneak mugiarazi dizkit Lourdesek idatzitako esaldi honek: "garai baten belar inguruan asko zekien emakumea sorgina zen, gizona sendagilea; gure gizartean, besteei janari goxoak prestatzen dituen emakumea sukaldaria da, gizona “chef” eta ospe handikoa"

Esaldi honek zergatik mugiarazi ote dizkit barneak?

LEGEDIA AURRERA ERAMATEKO ASMORIK BAI?

HEZKIDETZA eta LEGEDIA EUSKAL ESKOLA PUBLIKOAN

Hona hemen nire hausnarketa hezkidetzaren legediaren inguruan.

Ezkutukoa ikusaraziz, baloratuz

Aste honetan, emakumeen ekarpen eta presentziaren inguruan jardun dugu. Zergatik? Emakumeen ekarpenak ikusezinak izatea historian zehar eman den eta oraindik ematen den fenomenoa delako. Patriarkatua indarrean dagoen kultura guztietan ematen da tamalez.

Historian zehar, zientziek, erlijioek eta ideologiek emakumeen bazterketa hori babestu izan dute. Horrela hainbat eskubide eta askatasun ukatuz. Ondorengoak dira patriarkatuaren mekanismoak emakumeak eta beraien ekarpenak ikusezin bilakatzeko: androzentrismoa, sexismoa eta ezagutzaren jabetza kentzea.

Beraz bada garaia emakumeen presentzia eta protagonismoa aldarrikatzeko. Ahalduntze prozesu horretan funtsezkoa da emakumeei beraien protagonismoa, autoritatea eta boterea aitortzea. 

Euskal emakume aitzindari bat aukeratzearen lana ez da erraza izan, milaka aukera daudelako, baina nire hautua Mailen Lujanbio izan da. Izan ere, bertsolaritza gizonezkoarekin lotu izan da, gure kultura tradizionalean, herriko taberna eta plazak gizabanakoz bete izan dira.

Debekuak debeku salbuespenak egon dira. Esaterako, ba omen zen XIX. mendean plazetan ibiltzen zen Joxepa izeneko hondarribiar bat bertsotan biziki ongi egiten zuena. Bestalde, 1853. urtetik aurrera Antoine d` Abbadiek lore-joko izenburupean ekimen ugari jarri zituen martxan, bat bateko bertso saioak zirela tarteko. 1895. urtean bertso txapelketa bat antolatu zen Ezpeletan, eta emakumezko bat suertatu zen garaile: Kanboko Marie Argain.

Maialen Lujanbio Zugastirekin itzuliz, 2009tik 2013 arte, bertsolarien txapeldun nagusia izan zen, gaur egun txapeldun ordea delarik. Aipatzekoa da txapela lortu duen lehen emakumea dela. Hona hemen elkarrizketa batean berak jaurtiriko baieztapenak.

“Historikoki bere garrantzia baduela iruditzen zait emakume batek txapela irabazteak. ... Balore sinbolikoa badauka, horrek esan nahi duelako badaudela emakumeak eta, batek txapela jantzi duenerako, atzetik beste mordo bat badaudela. Esan daiteke nolabaiteko mugarri bat dela, tendentzia bat hausten duela”. 

Iazko ikastaro kideak egindako ekarpenei erreferentzia eginez, ondorengoarekin geratzen naiz:   http://hezkeh0506.blogspot.com.es/2015/12/izendatzen-ez-dena-ez-da-existitzen.html   Lehenik eta behin, bere izenburuak arreta deitu zidalako irakurtzeaz gain; izendatzen ez dena ez da existitzen. Indar handia duten hitzak dira, gogorrak baina aldi berean errealitatearen isla direnak. Horrez gain, testuan aipatzen dituen Marcela Lagardaren hitzak ere gogora ekarriko nahiko nituzke, genero memoria.  

 “Historiaren denbora luzeak gure bizitzen denbora laburrean egon behar du. Iragana deskubritzen ez badugu, emakumeen iragan politiko hori deskubritzen ez badugu, umezurtz egongo gara, feminista klasikoek aipatzen zuten bigarren mailako generoaren partaide izateak sortzen duen umezurtzaren zentzu horretan; bistatik kenduak, ezabatuak, isilduak, izan direlako, erreferenterik gabekoak, eta oraindik ere gu historia patriarkala ikasten ari gara”.

Aurreko guztia kontuan izanik, eremu hezitzailean aurrera eramateko erronka ugari begi bistatzen ditut:

• ·         Emakumeen ekarpenak, bai historikoak zein gaur egungoak ezagutaraztea eta baloratzea.
• ·         Emakumeek eginiko hainbat ekarpenen ezkutaketa lortzeko erabiltzen diren estrategiak identifikatzea eta azaleratzea (androzentrismoa, sexismoa eta ezagutzen jabetza kentzea). Gure ikasgela eta ikas materialen hausnarketa sakona egitea, estrategia horiek kontuan izanik.
• ·         Emakumeak erreferente izatea ikasgelako egunerokotasunean.
• ·         Komunitate osoaren inplikazioa eta elkarlana.

· 

  

Esteka interesgarriak: 

• ·          http://kazeta.naiz.eus/es/info_kz/20150307/historia-ofizialaren-bidezidorretan-ahatzitako-protagonistak
• ·         https://www.youtube.com/watch?v=tgonV5BAmvU
• ·         http://www.hiru.eus/eu/literatura-vasca/la-mujer-y-el-bertsolarismo

EMAKUMEEN PRESENTZIA ETA EKARPENAK

EMAKUMEEN PRESENTZIA ETA EKARPENAK

Aste honetan jorratu dugun gaian “emakumeen presentzia eta ekarpenak” hausnarketa sakona egiten da emakumeak historian zehar esparru ezberdinetan izan duen eragin eskasia. Historian zehar emakumeen pentsamendua ,lana, jakintza, lorpenak … ikusezinak bihurtu ditu eremu publiko zein pribatuan sistema patriarkalak. Horretarako mekanismo desberdinak erabili ditu eta gaur egun ere erabiltzen ditu:

·       

  * Androzentrismoa: Gizona gauza guztien neurria, erreferentea izatea da. Emakumeak eta beraiekin lotzen den guztia baztertzen edota desagerrarazten du.

·         Sexismoa: Emakume  izateagatik jasotzen den diskriminazioa iraunkortzen duten jarrerak  eta tratu hierarkikoa.

·         * Apropiazioa edo ezagutzaren jabetza kentzea: emakumeena denaren jabe egitea. Hau dela eta emakumeen lorpen asko gizonek lortuta bezala aurkeztu dira.

Emakumeen ekarpenei protagonismoa ukatzeak, beren identitatearen garapena oztopatu du.

Emakumeen presentzia ziurtatzeko paradigma-aldaketa beharrezkoa da non emakumeen presentzia berreskuratu eta bermatzen den; honekin batera  patriarkatuaren mekanismoak identifikatzen , deseraikitzen eta apurtzen joan beharra dago. Patriarkatuaren mekanismoa apurtzea ezinbestekoa dela uste dut emakumeen protagonismoa lehen planora pasatzeko.

http://www.berria.eus/paperekoa/1829/038/001/2014-11-13/ezagutzan_aritu_diren_ezezagunak.htm

Guzti honekin sentsibilizazioa eta formakuntza ezinbestekoak iruditzen zaizkit . Orain arte egon den eta oraindik ere dagoen diskriminazioaz ez bagara jabetzen nekez aldatuko dugu egoera eta aldatzeko guk ikasitako historia desikasi egin behar dugu. Eremu hezitzailean sortzen diren erronka desberdinak hauek izango ziren:

·         Curriculum ofiziala eta ezkutuaren berrikusketa.

·         Eskola komunitate osoa sentsibilizatzea emakumeak ikus araztea beharrezkoa dela ulertzeko.

·         Testu liburuen eta material didaktikoen azterketa egin eta emakumeen presentzia eta ekarpenak txertatu.

·         Emakumezkoek gizarteari egindako ekarpenak transmititzea, ikustaraztea eta baloratzea.

Iazko post-etatik honako hau aukeratu dut aste honetako gaia ondo laburbiltzen duelako: http://hezkeh0506.blogspot.com.es/2015/12/gure-esku-dago-paradigma-aldaketa.html

Euskal emakume aitzindari bat aukeratzeko orduan nire lan eremura mugatu naiz : Mari Jose Urruzola. Emakume pedagogoa eta feminista beste gauza askoren artean eta hezkidetzarekin eta berdintasunerako hezkuntzarekin konprometitua eta aholku ugari eman zituena. Hainbat liburu eta gida idatzi zituen neska eta nerabeentzat, genero indarkeria, hezkuntza sexuala eta harreman sozialak gaitzat hartuta.

Bukatzeko bideo bat ;bertan emakumearen izaeraz eta berezko zereginaz Historian zehar adierazitako sententziak jasotzen dira. 

EMAKUMEEN EKARPENAK ETA TRATAMENDU PARTZIALA

Lehenengo hausnarketa oso sinplea da. Emakumeen parte-hartzea historia eta gizartearen garapenean ikustezin bihurtu da. Eta honek beste honetara narama: gaur egun emakumeek egiten dituzten zenbait lan, zeregin, gai oraindik ere ikustezin jarraitzen dute eta ikustarazten badira, ez zaie batere garrantziarik ematen. Orain, gai horiek egin gabe edo bete gabe geratzen badira, akabo historia eta gizartearen garapena. Kendu emakumearen lana eta pentsamendua eta ea zer nolako mundua geratzen den. Eta honekin lotuta, zer dela eta interesatu izan da horrenbeste emakumeen aportazioa isilaraztea? Zenbaitetan emakumeek egindako aportazio, lan, ikerketaren egiletza gizonak hartu duen? Zergatik? Zein konplexu mota aurki daiteke berea ez den zerbaiten egiletza berarentzat hartzen ez duenaren baitan?

Bigarren hausnarketa. Zer dela, komunikabideetan emakumeen ekarpenez hitzegiten denean, askotan bere generoari aipu egiten zaio? Esate baterako, duela gutxi El País Semanal-en, Espainiako zientzilari hobeenetako bati elkarrizketa egiten zitzaion. Izenburuan ez baina azpitutuloan, hortxe! Han bazegoen bere emakume izanaren inguruko aipua, horrek ematen dion garrantziarekin. Hona testua:

Guadalupe Sabio. “Los políticos han de entender la ciencia”.

A los 39 años, sus colegas de profesión, ya la consideran una de las mejores investigadoras de España. Ha fraguado su prestigio compitiendo en un “sistema muy masculino” al tiempo que criaba a tres hijos. Y su gran tarea actual es identificar los factores genéticos que favorecen enfermedades como la obesidad o la diabetes.

Nola ez, barruan, beti bezala, bere amatasunari aipua. Eta hausnarketarako jarri dut, ze gaiak alderdi asko ditu. Ez da ondo edo gaizki dagoenik. Ez da emakumeak zientzian dituen zailtasunak adieraztea edo haien gainean argia jartzea gaizki dagonik, baina, protagonista gizona izanik, aipatuko al luke hiru seme-alaben konturik? Emakumearen lorpenak eta bere bizitza pertsonalaren artean lotura aipatu behar da beti?

Hortxe uzten dut elkarrizketari lotura. http://elpaissemanal.elpais.com/documentos/guadalupe-sabio/

Iazko ekarpenei dagokionez, Marta Lozanok panelak ekartzen ditu blogera emakumeen presentzia eskolan adierazteko. Betiko ideia, sinplea, erraza, baina lantzerako prozesuan interesgarria iruditzen zait, eta emaitza ere.

http://hezkeh0506.blogspot.com.es/2015/12/emakumeen-presentzia-eta-ekarpenei_6.html

Euskal eremuan emakume aintzindaria aukeratzekotan Virginia Imaz aukeratuko dut. 

Izan ere Klown munduan aintzindaria izan da eta ibilbide luze eta esanguratsua egin du. Eta asko kontatzen du, eta oso ondo, gainera berak beti gomendatzen duen umorez.

Zentzu honetan, bere blogeko sarrera bat uzten dut hemen. Azkenaldian, hezitzaile bezala, buelta asko eman dizkiot ipuinen kontu honi eta bat nator bere ikuspegiarekin., zuzentasun politikoa ezbaian jarrita eta testuinguruaren garrantzia azpimarratuz. Testuak emakumeen ekarpenarekin ere harremana badu. 

https://virginiaimaz.wordpress.com/2013/05/15/ipuinek-kontatzen-dutena-ipuin-tradizionaletako-sexismoaz/

Eremu hezitzaileak aukera paregabeak ematen dizkigu emakumeen parte-hartzea eta presentzia lantzeko. Adierazitako egoeretan emakume protagonista bat bilatzea gero eta eskurago dago. Adieraz dezagun bada bere ekarpena. Jar ditzagun bere tokian. Haurrek, gizonen ekarpenak ikasten dituzten bezala, emakumeenak ere ikasiko dituzte eta gizarte osoaren eredu argigarriagoa izango da irakatsitakoa. Ez erdiarena bakarrik!

Non daude emakumeak?

NON DAUDE EMAKUMEAK?

1.- Emakumeen ekarpenak ikusezinak izatea historian zehar eman den fenomenoa da eta patriarkatua indarrean dagoen kultura guztietan ematen da. Zientziek, erlijioek eta ideologiek emakumeen bazterkeria hori babestu izan dute.
      Modu asko daude emakumeen presentzia gutxiesteko: gizarteak inposatzen dituen rol hierarkikoen banaketa, hizkuntza sexista, androzentrismoa... baina baita gizonen aldetik emakumeena denaz jabetzea ere.
Gaur egun, oraindik ere, horrelako albisteak topa ditzakegu:
“Las esposas suelen quejarse de que sus maridos no las escuchan, pero no comprenden que detrás de esta situación hay fundamentos científicos que impiden poder escuchar durante mucho tiempo sus planteos y conversaciones. La realidad parece indicar que un esfuerzo así podría afectar la zona cerebral masculina”.
Halere, historiaurretik gaurdaino emakume askok eta askok borrokatu dute euren jarduna  eta ekarpenak aintzakotzat hartu eta ezkutuan ez gelditzeko. Bestalde, egun, gure historiatik erori diren hainbat emakumeren biografiak eskuratzeko asmoz, Lola Valverde Lamsfus Euskal Herriko Unibertsitateko katedraduna etengabe ahalegindu da emakume horiek herri oroimenetik berreskuratu eta euren ekarpena biltzen. Eusko Ikaskuntza eta Kukuxumuxuren arteko elkarlana akuilu, 2011n Euskal Herriko historiako 44 emakume hautatu eta euren irudiekin elastiko ederra egin zuten, emakumeen ekarpena soinean eraman eta ikustarazteko. Gehiago izan zitezkeela argi du Valverdek, baina, hiru baldintza kontuan hartuta egin zuen hautaketa hura: Euskal Herriko herrialde guztietako emakumeak izatea, garai guztietakoak eta klase sozial guztietakoak.

         
Bestalde, feminismoak historia ulertzeko modua eraldatu duela dio Lolak: «Generoaren filosofia lantzen eta garatzen joan den heinean, zientziatzat jo eta seriotasunez lan egin denean, eta, noski, unibertsitateetan emakumeak sartzen joan garenean gertatu da benetako aldaketa”.

2.-Iazko ekarpenen inguruan, Aida eta Itsasok aipatutako Ezkutuko Amandreak proiektua azpimarratuko nuke. Lekeitioko udalaren ikerketa beka bati esker, 27 emakume, 27 istorio eta 27 bizibide jaso dituzte XX. mendeko emakumeen bizimodua nolakoa zen ezagutu nahian. Horrelako ekimenak oso-oso interesgarriak iruditzen zaizkit emakumeen historia eta bizitza presente egiteko, eta horretarako zer hobeto hurbilekoen eta ondokoen berri izatea baino.

Halaber, Ekofeminismo teoriari buruz egindako aipamena ere berria bezain interesgarria iruditu zait. Bi pentsamendu kritikoen ekarpenak osatzen ditu ekofeminismoak: ekologismoa eta feminismoa. Ekarpen horien bitartez, gizarte patriarkalaren emakumeenganako menpekotasunaren aurka borrokatzeaz gain, naturaren defentsan borrokatzea ere laguntzen du; naturak ere pairatzen baititu paradigma patriarkalaren ondorio suntsigarriak.

3.-Euskal emakumeek egindako ekarpenen inguruan, Mugarik Gabe Euskadiko Gobernuz Kanpoko Erakundeak egindako dokumentala aukeratuko nuke. Bertan, Euskal Herrian abortatzeko eskubidearen aldeko borrokaren eta garaipen feministen ahotsak bistaratzen direlako.

4.-Eremu hezitzaileko ERRONKAK:
Lehenik eta behin irakasleen artean emakumeen lana bistaratzearen garrantzia landu, soilik hezkidetzako arduradunen eskuetan utzi gabe eginbehar hori.
Ikastetxean lantzen diren proiektuetan ikuspegi hezkidatzailearen beharraz jabetu eta curriculumak birmoldatu.
10-12 urteko ikasleekin, herriko hainbat emakumeren historia eta jarduna aztertu eta bistarazi. Emakumeak ezkutuan egon izanaren arrazoiak aztertu.
10-12 urteko ikasleekin, musika eskoletan, egun aktibo dauden Euskal Herriko emakume musikarien edota talde mistoen berri eman. Halaber, abestien letren lanketa egin ikuspegi hezkidetzailea kontuan izanda.
Literatura liburuak aholkatzerakoan, euskal emakume idazleen berri eman. Gizonezko zein emakumezko idazleen jarduna eta lana hezkidetza ikuspegitik landu.
Eskola kirolean, emakumezko entrenatzaileen presentzia gehitzen saiatu.