Gizonkeria batua

Aste honetako sarreran, hizkuntza ez sexistai buruz arituko gara, eta motorrak berotzen hasteko, gai horren inguruan jorratutako kontzeptuak bilatzen hasiko gara ondoko letra-zopan.

Hizkuntza ez sexista gida bakarra aukeratzekotan, Euskararen erabilera inklusiboa aukeratuko nuke, batez ere, bi arrazoi nagusirengatik: alde batetik, euskara delako gure hizkuntza, eta nahiz ata askoren buruan egon euskara sexista ez den ustea genero gramatikalik ez duelako, gramatikatik haratago badago zer zuzendu; eta beste alde batetik, sexismoaz gain beste diskriminazio mota batzuk ere hizkeran islatzen dira eta oso kontuan izan beharrekoak dira: heterosexismoa, etnozentrismoa, arrazakeria eta kapazitismoa. Gida honetan, hauen inguruko erabilerei buruzko azalpen eta gomendioak ematen dira, eta genero binarismoa apurtzeko bideak ere aztertzen ditu. Esan beharrik ez dago zer nolako garrantzia duten bi alderdi hauek eremu hezitzailean. Irakasleok tentuz ibili behar dugu ikasleen aurrean erabiltzen dugun hizkerarekin (hizkuntzaren erabilera praktikoa) izan ere, sarritan, egunerokotasunean eta modu naturalean ematen ditugun azalpenetan ere, androzentrismoa eta genero binarismoa baitaude oinarrian. Esaterako, ikasle batek “amaginarreba” hitzaren esanahia galdetzen duenean, ohikoa da erantzutea “senarraren aita emaztearentzat, edo emaztearena senarrarentzat”. Horrela definitzen baitzen, baina Euskaltzaindiak ere, mota honetako definizioetan aldaketen beharra somatu zuen, eta oraingo proposamena  “ezkontideetako baten aita beste ezkontidearentzat” da. 
Hizkuntzaren jarrera ez sexista eta inklusiboa martxan jartzeko erronkarik handiena, hain errotuta dugun kultura patriarkalarekin apurtzea da, izan ere, hizkuntza kulturaren isla da eta kultura sexista bada, hizkuntzaren erabilera ere sexista izango da. Horregatik, gizarteak eboluzionatu ahala, hizkuntzek ere eboluzionatu beharra dute, euskarak barne, eta androzentrismoari aurre egitearekin, gizonkera batua ere alboratuko dugu.

EMAKUMEAK PROTAGONISTA: LELOAK

 

HIZKERA SEXISMOTIK AT

 

Asteon hizkuntzaren erabilera matxistaren inguruan irakurtzen jardun dugu, eta ezbairik gabe, kontzeptu garrantzitsu asko jaso ditugu. Denborarekin barneratuko ditugu; denborarekin diot, barneratze-kontua prozesu luzea delako.

Ildo horretatik, honako hizki-zopa hau sortu dut:

 

Blog-sarrera, berriz, honako hau:

https://hezkeh0506.blogspot.com/2020/12/hizkuntza-neutroa-eta-aberatsa.html  

Batetik, oso esanguratsua irizten zait sarrera honetako lehenengo ikus-entzunezkoan https://www.youtube.com/watch?v=iLjZgz7tlzs helarazten den mezua: sexismoa edonon dago, eta errotik heldu behar zaio.

Bestetik, Ibon Sarasolaren hitzak https://www.youtube.com/watch?v=jyVrcM1-9Zs (nahiz eta denean bat ez natorren), esanguratsuak iruditu zaizkit eta azpimarratu egin nahi nituzke: “Gizartea matxista baldin bada, hizkuntza matxista izango da, eta, gizartea aldatzen den neurrian, hizkuntza aldatu egingo da; akademiek beti kontserbadoreak izan behar dute, azken modari moldatzea ez da egokia”.

Hain zuzen ere,  EHUren Euskararen erabilera inklusiboa gidan jasota dago Ibon Sarasolaren esanetan berdintasunaren aldeko kanpainak bultzatu behar direla gizartean, eta, horrekin batera, ez zaiela hiztegian konponbidea eman behar mendez mende metatu diren aztarna matxistei.

Hezkuntzari begira, emakumezkoei eta gizonezkoei trataera simetrikoa ematen ez zaiela kontuan hartuta, komunikazio ez-sexistara bidean trataera simetrikoa emateko gakoetan jarriko nuke azpimarra. Horretarako, funtsezko urratsa da asimetriak identifikatzea, eta, behin hori egin ondoren, deuseztatzea. Bide horretatik, aipatutako gidan irakurritako moduan, gogoeta egiteko galdera bat proposatuko nuke:

Egunerokoan nola izendatzen dituzu aktore, bertsolari, kirolari eta  politikariak?

Hizkera ez-formalari erreparatuta konturatuko gara zer-nolako ohiturak ditugun, eta zer abiapuntutan gauden. Bide luzeagoa edo motzagoa izan aurretik, urrats irmoak eman behar ditugu, berdintasunaren aldeko gizartearen eraldaketan modu eraikitzailean eragin nahi badugu.

HIZKUNTZA ETA SEXISMOA

 

Aste honteko post-a jolas batekin hasiko gara!

 

Jarraitzeko  aurreko edizioetako post hau aukeratu dut

JENDARTE SEXISTA= HIZKUNTZAREN ERABILERA SEXISTA

Zer dela eta honako aukeraketa?  Hasieran planteatzen dituen galderak hausnartzeko  gunea irekitzen dute  eta  galdera horien  atzetik ekarritako baliabideek ideia interesgarri eta gaur arte ezezaguna erakutsi dizkidate.

 “Euskara eta feminismoa” aurkezpenean tesi edo idea  hau agertzen da: Zaintzaren ideología, euskera feminizaziotik eraikitzen denean eta feminizazioa euskeratik.  Ideia polita iruditu zait, magalean hartutako ahurra zaindu behar duenaren sentimendu berberarekin bizi izanten dugu;  euskera txikia eta ahula da horregatik babestu eta besarkatu  behar dugu. Balore femeninoetatik eraikitako diskurtso  freskoa da euskadunak egiten gaituena. Hau guztiagatik honako posta aipatu dut.

Eta daudenen artean  Emakundek egindako gida  hau gomendatuko dut: Hizkuntza, hitzak baino zeozer gehiago. EMAKUNDE. 1988. Gida ez da berria baina nire ikuspuntutik  argia eta laburra da beraz erabilgarria dirudit. Hiru ataletan banatuta dago, hizkuntzaren garrantzia garapen pertsonalean, hizkuntzaren erabilera sexista eta androzentrikoa eta proposamenak hausnarketa eta aldaketarako.  

 

Bukatzeko,  jendeartean eta ikastetxetan  hizkuntza sexista ez erabiltzeko erronkak  non daude? Lehenengo pausoa gure hizkuntza sexistaz ohartzean eta onartzean datza.  Amelia Barquinek dion moduan gure Agur jauna maitearen letra  aldatzea eta behean agertzen den moduan ez dakar munduko zutabeak erortzerik.

 

Beraz  hausnarketa egin ondoren ausartak izango gara eta pedagogia eginbehar  dugu, orokorrean jendartean eta ikastetxean bai eta ikastetxeko dokumentuekin, familiekin (laneko eta etxeko familiak), ikasleekin, lankideekin…

 

 Hizkuntzak gu erabiltzen gaitu hizkuntza guk erabiltzen dugun bezainbeste   beraz, zaindu dezagun nola erabiltzen dugun zer  esaten dugun  eta nola esaten dugun, horrek denak eraikiko baitu bai gu bai gure giazartea.

 

Ezin dut bukatu post hau  2  abesti aipatu gabe:

      1.Amelia Barquinek aipatutako Agur jauna bertsio berria

Agu,r jauna/eta andreak/agur t´erdi./Danak berdinak/einak gire:/zuek eta/bai gu ere./Agur, jauna/(e)ta andreak/agur t´erdi./Hemen gire/Agur, denak. 

     2.   Patriarkatuaren kontrako borroka munduko bazter guztietan dagoela adierazten duen     bigarren hau

Hizkuntza hitzak baino gehiago da

Post hau hasiko dut Teresa Meanaren hitzak erabiliz “Hizkuntza aldatzean mentalitatea aldatu egiten da eta mentalitatea aldatzean jarrera aldatu egiten da”. Mezua ezinbestekoa iruditzen zait hizkuntzaren erabilerak daukan garrantsia ondo barneratzeko. Pentsamendua eta lengoaia elkarrekin dabiltzate. Hori oso ondo dakigu hezkuntzan lan egiten dugunok; beraz, hizkuntzaren erabilera ez sexista ez da moda bat, ez da zerbait hutsala, guztioi aldaketa erraztuko digun tresna baizik.

Hemen utziko dizuet gai honi buruz sortu dudan letra-zopa. Ea aurkitzen dituzuen!

Beste urte batzuetako postetatik, honako hau aukeratu dut: Hitz-katea baino askoz gehiago, gutako bakoitzak gai honetan duen erantzukizuna nabarmentzen duelako, denok gara hiztunak, denok sortzen ditugu ideiak, denok gara aldaketaren subjektu aktiboak. Bere postetik hitz hauek azpimarratuko nituzke “...oraingoan eztabaida ez da hizkuntzalariek soilik izan dezaketenari buruzkoa, baizik eta hiztun bakoitzak hizkuntza horri ematen dion erabilerari buruzkoa. Eta erabiltzaileak hizkuntza horretako hiztun guztiak gara!”. 

Hizkuntza ez sexista gidei dagokienez “Despatriarcando los lenguajes” aukeratu dut. Kanariar Uharteetako Hezkuntza Sailak argitaratutako, Rebeldes de Género bildumaren barruan. Gida oso zuzena eta freskoa da, oso bisuala. Ikasleei zuzenduta dago, baina nik ere klaustro kideekin erabiliko nuke.

Bilduma

Gida honetatik, eremu hezitzailean landu beharreko bi alderdi hauek aipatuko nituzke:  

- Hitz egiten duguna gara

- Beste hizkuntza batzuk

Lehenengoa, hausnarketarako dinamika bat sortzen duelako, eta bigarrena, praktikan jartzeko adibide argiak ematen dituelako.

Amaitzeko aipatuko ditut nire ustez oraindik ditugun erronkak bai ikastetxetan bai jendartean:

- Pentsamenduaren eraikuntzan hizkuntzaren erabilerak duen garrantzia aztertzeko hausnarketarako espazioak sortzea.

- Hizkuntza sexistak eta ez-sexistak banatzetik ihes egitea eta hizkuntzaren erabileran zentratzea.

- Hitzezko eta hitzik gabeko hizkuntzaren erabilera berrikustea, hezkidetzaren ikuspegitik.

Hizkuntza; pentsamenduaren isla

Flora Lewisek, XX,mende hasierako kazetari estatubatuarrak, zioen "beste hizkuntza bat ikastea ez da  gauza bera adierazteko hitz gehiago ikastea, baizik eta gauza horiei buruz beste modu batean pentsatzea da."

Izan ere, hizkuntzak gauzak pentsatzeko modu bat eskaintzen digu; mundua begiratzeko eta interepretatzeko bidea eskaintzen digu, kosmobisio bat, alegia. Nolako hizkuntza,  halako hizkuntza.

Ez da zaila ondorioztatzea mendeetan barrena gailendu diren kosmobisioetan emakumezkoa bigarren mailakoa izan dela, zapaldua, diskriminatua, baztertuta... eta horren adierazgarri, nola ez, hizkuntzak dira.

Jarraian zuekin partekatzeko aukeratu dudan artikulua: 

Oso interesgarria iruditu zait, gainera, bideoek umore pixkat ematen diote gaiari. 

Giden artean, Bilgune Feministak 2011n argitaratutako Hezkidetza-gida gomendatzen dizuet. Gida honetan gai asko lantzen dira, horien artean hizkuntza ez-sexistarako aholkuak ematen dira, 101.orrialdetik aurrera.

Bertan, hausnartzeko baliabide ugari eskaintzen zaizkigu, era berean, hizkuntza sexista gainditzeko tresna eta proposamenak egiten dizkigute. 

Horrelako gidek lagundu diezagukete egunerokoan ditugun oztopoak gainditzen; baliabideak eta tresnak behar ditugu bestelako pentsamendu ez-sexista eta hizkuntza ez-sexista sortzeko. Bidea ez da samurra; izan ere, uste dut gaur egun, oraindik ere, naturaltasunaren ideiak indar handia daukala. Hizkuntza ez-sexistaren inguruan aritzen garenean askok, oraindik ere, adierazten dute hizkuntza ez dela sexista edo ez-sexista, hizkuntzak arau gramatikal batzuk dituela eta horiek errespetatu behar direla. Arau gramatikal horiek naturalak, berezkoak izango balira, eta ez kulturalak.

Erronka potoloa daukagu aurretik, bitartean barre apur bat egin dezagun: 

Jendarte matxistaren eragina hizkuntzan

 

Iazko blogeko sarrera hau aukeratu dut JENDARTESEXISTA = HIZKUNTZAREN ERABILERA SEXISTA., egiten dituen hausnartzeko galderak oso interesgarriak iruditzen zaizkidalako, adibidez, Hizkuntza bera da sexista, edo egiten dugun hizkuntzaren erabilera da sexista?  Hizkuntza batzuk beste batzuk baino sexistagoak dira? Orduan, jendarte batzuk beste batzuk baino sexistagoak dira? Generoa duten hizkuntzak sexistagoak dira generorik ez daukatenak baino? 

Hausnartu egin beharko genuke ea hizkuntzak duen androzentrismoaren erru osoa edo aldatu behar dena da jendarteak hizketan erabiltzen dituen hitzak edo lengoaiari ematen diogun erabilera. Adibidez, foroan agertu den zirujau hitza esaten dugunean buruari etortzen zaigun irudia gizon batena da , gizon bat izan behar dela pentsatzeko hezita gaudelako baina, jendarte gisa, emakume zirujau asko daudela onartzea eta normalizatzea lortzen badugu, agian…aldaketa bat lor genezake. Nabarmenagoa da gaztelaniaz, normalean “cirujano” esaten dugu (ohituta gaudelako) eta ez “cirujana”. Kasu honetan femeninoan hitza erabili ahal izan arren, maskulinoan erabili ohi dugu; has gaitezen hori gugan aldatzen.

Giden artean hurrengoa aukeratu dut, bi hizkuntzetarako (euskara eta gaztelania) gida bat delako:

_-Lengoaia berdinkorra erabileraren gida. Guía sobre un uso igualitario del lenguaje. Ortuellako udala. berdintasunezkolengoaia erabiltzeko gida. Gida zehatza eta laburra adibide anitzekin eta hizkera ez-sexista erabiltzeko jarraibideak.

Honekin lotuta, eremu hezitzailean honako hauek ikusten ditut  ikasleekin landu beharreko lehentasunezko bi alderdi:

-       Bilatu Interneteko berrien adibideak non gizonei eta emakumeei erreferentziak egiteko genero gramatikal maskulinoa generiko unibertsal gisa erabiltzen den.

-       Bilatu emakume kirolarien argazkien iruzkin sexistak berrietan ( egunkarietan edo Interneten). Honekin lotuta esteka hau irakurtzea gomendatzen dizuet Iruzkinsexistak emakume kirolariei

 Zein dira zure ustez hau guztia ikastetxean/jendartean lantzeko erronkak? 

Ikasleei ikusaraztea hizkuntzak ahalmena duela eta hizkuntza modu ez matxistan erabiltzen irakastea. Horretarako, helduok ere hizkuntza behar bezala erabili behar dugu eta errotuta ditugun hitz eta adierazpen matxistak gure hiztegitik baztertzen hasi behar dugu.