Zer da normala?

Argi dago sexu-genero sistema, alde batetik, ez dela naturala, ezarritakoa baizik eta, bestetik, sozializazio prozesuaren bitartez etengabe erreproduzitzen ari dela, komunikabide, instituzio eta abarren laguntzarekin. Jaio aurretik hasi eta edozein etapatan presente dugun zerbait da.

Jaio-aurretik, umearen sexu biologikoa zein den esaten digute (beti ere bi aukera soilik kontuan hartuz) eta honen arabera, bere generoa zein izango den ere jakintzat hartzen dugu. Ondoren, umearen garapena oztopatuko duten hainbat erabaki hartzen hasten gara, hala nola ze arropa erosi edo berrerabili daitekeen, gelaren apainketa nolakoa izango den edota ze izen jarriko diogun. Eta hemendik aurrera, umearen bizitza baldintzatuta egongo da… Neska bada, arrosa gustatuko zaio, panpinekin jolastuko da, ahula eta hauskorra izango da, mutilak gustatuko zaizkio, depilatu eta makillatu egin beharko da, bere bizitzako helburu nagusia ezkontzea eta ama izatea izango da, eta ingurukoen zaintzaz arduratuko da, beste hainbat gauzaren artean…

Eta sexu-genero sistema zapaltzaile hau zalantzan jartzen dugunok, ez dugu batere errez izango. Jostailuak, arropa, e.a. erostera goazenean, “neska ala mutila” dikotomiaren artean aukeratzera behartzen gaituzte. Hona hemen, gaiari lotutako Miren Amurizaren artikulu bikain bat.

Guzti honen harira, orain dela egun gutxiko artikulu batek honela zioen: “Generoa genitalek zehazten duten kondizio biologikotzat xedatzeko asmoa agertu du Trumpen Gobernuak”. Argi dago, okerrera goazela… Izan ere, askotan atzerapen hauek gure lurraldetik kanpo gertatzen direla pentsatzen dugu, baina artikuluan aipatzen den moduan, “itsasoz bestaldera salto egin beharrik barik, gurean ere baditugu genero arau bitarra indartzera datozen arauak. “Erregistro zibilari aholkuak” emateko helburua duen Euskaltzaindiaren izendegia kasu.”. Bai horixe, “Gurasoennahia Euskaltzaindiaren menpe” erreportaian azaltzen denez, Euskaltzaindiak 2001etik aurrera, sexuaren araberako bereizketa finkatu du izenetan, ordu arteko anbiguotasunak ezabatuz.

Beraz, sexuaren arabera umearen izena normala izango da edo ez da izango… Baina, zer da normala? Hori da azken urteotan nire buruari etengabe egin diodan galdera…

Egungo sexu-genero sisteman, heteroaraua da normalena, galdetu gabe jakintzat emango dena… Adibidez, norbait ezagutzen dugunean “bikotea” hitza erabili beharrean “mutila” edo “neska-laguna” duen galdetzen diogu bere sexuaren arabera. Zergatik? Ohituta gaudelako…  Baina ohiturak, beste gauza askoren artean, zalantzan jarri behar ditugu. Honen harira, Coral Herrerak dioen “mundua den bezalakoa da eta guk egokitu behar dugu bertara, ez alderantziz.” esaldiarekin ez nago oso ados. Izan ere, kultura EGITEN sortzen da… Ezin dugu bere horretan utzi… Guri dagokigu hurrengo belaunaldiek hezkuntza hezkidetzaile bat izatea, erreferente bihurtu behar gara, eredu izan behar gara. Eta, horretarako, genero ikuspegia gure bizitzan txertatu behar dugu. Etengabeko lana da.

Egia da ere, hau guztia eremu hezitzaileetan (formalean, ez formalean, etxean …) lantzeko oztopoak baditugula. Izan ere, jendartearen instituzio ezberdinek (komunikabideek, e.a.) eredu dikotomikoa erreproduzitzen dute. Eta askotan, ezjakintasuna eta honek sortzen duen beldurra dira oztoporik nagusiena.

Aurreko edizioetako ikastarokideek egindako post bat aukeratzekotan, F!ONAK idatzitakoa aukeratuko nuke, ematen dituen adibide askoren artean, komunetan gertatzen dena aipatzen duelako eta, bereziki, bere hurbileko lagun batekin izandako esperientzia kontatzen duelako. Izan ere, nire inguruan sexu-genero sistema konbentzionaletik kanpo dauden ereduak faltan botatzen ditut.

Ikasleekin gai hau lantzeko erabili daitezkeen baliabideen artean, aniztasun ereduak ematen dituztenak aukeratzen saiatuko nintzateke, istorio ezberdinak biltzen dituzten ipuin, pelikula, liburu, e.a. Gainera, oso interesgarria ikusten dut egungo sexu-genero sistematik kanpo dauden pertsonekin elkarrizketak antolatzea. Hona hemen adibide batzuk:

  

Azkenik, kontatzeko daukagun guztia ezin dugulako blogeko sarrera batean sartu, gaiari lotuta eta interesgarriak iruditzen zaizkidan lotura edota gomendio batzuk uzten dizkizuet.

• https://www.argia.eus/argia-astekaria/2465/zer-egin-gure-pribilegioekin
• June Fernandezen 10 ingobernables liburua.
• Bilgune Feministaren “Sexualitatearen eztabaida” txostena.
• https://www.argia.eus/argia-astekaria/2393/transexualitatearen-irakaspenak
• Steilas-en dokumentu hau: https://steilas.eus/files/2013/06/estereotipoak-apurtuz-2013.pdf

Ondo izan!

SEXU-GENERO SISTEMATIK IRTEN NAHIAN

Sexu-genero estereotipoak  une oro agertzen dira gure egunerokotasunean.  Gure janzteko, orrazteko eta mugitzeko era besterik ez dugu behatu behar.  Burutik pasatzen zaizkigun pentsamendu eta hitz egiteko era estereotipoz  beteta dago ere. Arreta jarriz gero etengabe daude hor. 

Estereotipoak kategoria sinbolikoak dira eta errealitatea ezagutzen laguntzen digute. Lortu behar dugu, beraz, beste kategoria berri batzuk sortzea, errealitatea ezagutzen laguntzen digutenak eta aldi berean dikotomiak sortzen ez dituztenak. Umeak txiki-txikiak direnetik dikotomia horietaz gain beste aukera batzuk eman behar dizkiegu, abanikoa zabaldu.

Horrela  maskulino - femenino salikapena, menpekotasuna, hierarkizazioa eta osagarritasunarekin apurtzea lortu genezake.

Nire inguruan, maskulinoa eta femeninoaren inguruko banaketa horretan, gorputz hezkuntzako arloan beti lotu izan dira hainbat jarduera  emakumeekin (dantza, soka-salto, e.a) eta beste batzuk gizonekin (boxeoa, kasu). Nik soka-salto bikoitza ezagutu nuenetik “fan” bihurtu naiz eta askotan landu izan dut ikasleekin. Gehienetan  guztientzat oso jarduera erakargarria bihurtzen da  eta erresistentzia, erritmoa eta koordinazioa lantzeaz gain estereotipo bat apurtzen da: soka-salto neskeentzako delakoa. 

Aurreko edizioetako ikaskideek egindako postetan trasteatzen ibili eta gero Maiteren  posta gomendatzen dizuet.  Maitek oso ekarpen interesgarriak egiteaz gain,  “zu zer zara, neska edo mutila” bideoa  jarri zuen.  Gai honetan buru-belarri sartuta egon arren bideo hori ikusteak  sekulako astindua eman dit. Buala!!

Gai hau lantzeko hainbat baliabide aurkitu ditut.  

Ipuinen artean “la mitad de juan” ezagutu dut. 

Eta binarismoa alde batera uzteko beharra helduen artean zabaltzeko Amelia Barquinen artikulu hau gomedatzen dizuet.  Binarismoaren eredua, ura!

Eta familiei esku bat botatzeko hemen dugu "desprincesamientoaktiboko" bloga. Bertan, sexu-generotik at dauden hainbat pelikula proposatzen dute. 

 Oztopoak gaindituz

Nire ustez  oztoporik haundiena  gizartea bera  da. Gure ikasleak gizarte honetan sozializatu dira eta eraiki-deseraiki prozesua egiteko haiek errealitatea estrukturatzeko erabili dituzten kategoria guzti horiek apurtu behar ditugu.  Gu gizartekide bezala, lehenengo gureak apurtu behar ditugu. 

Ez da erraza!

Gizartearen  gehiengo batek jasotzen du estereotipoz betetako publizitatea, Miriam Morenok  bere hitzaldian oso ondo azaltzen duen bezala. Publizitateak  eta hedabideek asko zaindu beharko lukete  hizkuntza eta irudiak.

Familiak gizarte honetan bertan kokatzen dira eta oso “militanteak” izan behar dira sexu-genero estereotipoak ez garatzeko.  Ni  neu,ama bezala, gaiarekin sensibilizatua egonda, zaila iruditzen zait. Hala ere, gero eta persona gehiago betaurreko moreak  ditugu jantzita, beraz, bide onean goaz.

GENERO SISTEMARI BURUZ HAUSNARTZEN

Sexu-generoaren eragina jaio aurretik datorrela esan genezake, eraikuntza kulturalak horrexale markatzen digu, neska edo mutil ez dago beste aukerarik. Eta, zure genitalen arabera motxila konkretu batekin irteten gara sabeletik, hau da, txikitatik betebehar zehatz batzuekin. Estereotipo hauen erruz tokatutako betebeharrak zuzenki bete ezean oztopo ugari topatuko dituzu, ez dago tokirik bi multzo horietatik irteten denarentzako. 

Nire inguruan denetik topa dezaket, genero sistemaren inguruan hausnartu duen jendea eta lanketa pertsonala egin eta egiten ari dena guzti hau suntsitzeko asmotan eta beste jende bat oraindik hausnarketara iristeko urrun dagoena. 

Sexu-generoaren inguruko hiru adibide:

1.- Nire 5 urteko hilobak onartua du genitalek ez dutela generoa markatzen horrela azaldu zaiolako etxean. 

2.- Aldi berean, genero sistema alde guztietan horren markatua dugunez gure gizartean neska eta mutilak desberdintzen ditu itxuraren arabera (gona, ile luzea, gustoko jolasak...).

3.- 4.mailan lanean egon nintzenean gelakideak erabat banaduan zeuden bi taldeetan, neska/mutil, ikaskideen arteko liskar asko generoari lotuak zeuden.

Aurreko edizioetako ikastarokideek egindako postetatik honako honako hau gomendatuko dut.

Informazio interesgarria lantzen duelako eta datu garrantzitsuak aipatzen dituelako.

Genero sistemaren inguruko lanketa egiterako ordun oztopo ugari daudela esango nuke. Esteriotipotatik at hezteko une oro hausnartzen, aztertzen eta gauza berriak topatzen ibiltzea beharrezkoa delako. Nekagarria dela suertatzen dela batzuetan esango nuke, haurrei puzzle bat eskaintzeko ere ez delako erraza generoari loturik gabeko bat topatzea. Hala ere, esan beharra dago geroz eta aukera gehiago dagoela eta pixkanaka material gehiago dagoela haurrentzako gauzak eta ez mutil eta neskentzako gauza, baina lan handia dago oraindik. 

                              

Esan bezaka pixkanaka material gehiago dago ikasleekin gai hau lantzeko, hemen nire steilasek eginiko unitate didaktikoa eta generoa zuzen zuzeneak lantzen duten bi bidio.

https://steilas.eus/files/2018/05/STEILAS-IRAULTZEKO-PREST.pdf

GENERO SISTEMARI BURUZ HAUSNARTZEN

Maskulinitatea eta Feminitatea historikoki eraikuntza kulturalak izan dira. Sexu genero sistema bai emakume eta gizon nola ulertzen diren esaten digu oinarri biologikorik gabe. Genero sistemetan gizonen eta emakumeen arteko polarizazio handia ematen da, bi irudi hauen arteko harremana “bestearen” irudiaren kontrakoaren baitan sortzen eta eraikitzen joaten da. Femeninoa eta maskulinoa zer den ezaugarri kulturalen arabera hartzen dira eta ezaugarri hauek aldakorrak izan daitezke denboran zehar. Ezaugarri hauekin hierarkizazio bat ematen da eta honen arabera ezaugarri femeninotzat hartzen direnak maskulinoen azpian kokatzen dira.

Mendebaldeko genero sistema honetan binarismoa da nagusi, biologiaren eta medikuntza zientifikoaren aginduz, ezaugarri fisikoek determinatzen dute zer den emakume eta gizona izatea. Honetaz aparte, bete beharrezko heterosexualitatea da arau nagusia eta seme/alaba berrien erreprodukzioa bermatzea. Honela gizartearen jarraitutasuna bermatuz. Eredu normatibo hauen inposaketa ez da kasualitatea, hauek betetzen ez direnean zigor sozialak ezarriko dira. “Normala” eta “Ez-normala” arteko inposaketa ezarriz.  Emakume eta Gizona izateko ezarrita dauden estereotipatu arautu hauek mugak dituzte beraien artean, jarraitu beharreko modelo hegemoniko batzuk ezartzen dizkigute. Gizon maskulino heterosexuala eta emakume femenino heterosexuala dira honen adibide. Gizon femenino antinaturala eta anormala eta emakume maskulino antinatural eta anormala bezala inposatuz.

Sexu genero sistema hau kontrol sozialerako tresna bat da non pertsona batzuen bazterketa arautua inposatzen duen. Zapalkuntzarako bestelako tresnak arrazismoa, klasismoa, ekonomia kapitalista bezalakoak dira. Hierarkizazioak nagusi, ezberdinkerietan zein boterekerian oinarritutako harremanak eta aberastasun-banaketak ezartzen ditu.

Barneratuta dauzkagun hainbat arau eta jarreretaz kontziente izan behar dugu, guretik deseraikitzen hasi eta jarrera berriak sortzeko proiektuak eraiki.  

Aurreko edizioetako egindako post hau aukeratu dut, Asunek egindako bloga oso ondo dagoela iruditzen zait eta aipatzen dituen aipuak asko gustatu zaizkit. Bukaeran jarritako bideoa oso interesgarria da.

Ikasleekin gai hau lantzeko moduko baliabide aproposen bat aurkeztekotan, lehenik eta behin, zer den ikusi behar da eta hemendik aurrera lantzen joan. Beraz, ondorengo bideoa uzten dizuet.

Hau guztia eremu hezitzailean lantzeko oztopoak gu geu izan gaitezke. Politika aritzen diren politikoak, hainbat entitate (batez ere eskuin muturrekoak eta erlijioso estremistak) eta aldaketarako beldurra dutenak orokorrean.

Berri hau honen adibide izan daiteke.

 Amaitzeko... Gure leloa izan beharko litzatekeena.

Ze guapa zaudeeen…estereotipo danak hausten!!!

#Maider

Sexu-genero sistema

Sexu-genero sistema, gizartean eta ingurune hurbilean ezarrita dagoela ezin da ukatu. Tokian tokiko aldaketa, hausnarketa, usaintzen den arren asko dugu egiteko. 3 adibide hauek etorri zaizkit burura eta segituan bisualizatu ditut.

1- Nire etxeko leihotik eskola bateko patioa ikusten dut. Oraindik ere baloiaren botereak agintzen du jolas eremuan. Honekin lotuta atzo "El Pais"en zetorren iritzi artikulu bat atxikitzen dut.

2- jostailu katalogoetan eta publizitatean sexismoa ikusten da.

3- oporretan orain gutxi terraza batean bikotearekin (mutila) nengoela, garagardo bat eta infusio bat eskatu ondoren zerbitzariak defektuz garagardoa bikoteari eman eta niri infusioa jarri, alderantziz zenean. Akaso emakumeok ez al dugu kañarik edaten?

Eskoletan, familian, lagun artean, pertsona anitzak ditugu, bakoitza unikoa delarik, beraz aniztasunaren trataeran modu egokian jarraitu behar dugu lanean.








Eskolan lantzeko pare bat euskarri:

* Laburmetrai bat: Vestido Nuevo. Ihauteri egunean Mario soineko batekin agertzen da eskolara....

* Luzemetrai bat: XXY. Nerabe intersexual baten bizitzari buruz...

Azken asteotan puri purian dagoen gaia.SKOLAEri buruz jakiteko:
http://consejoescolar.educacion.navarra.es/web1/wp-content/uploads/2017/09/Skolae-Berdin-bidean_Creciendo-en-Igualdad-hezkidetza-plana-eu.pdf

Iazko blog bat aukeratzekotan honekin egin dutu topo, CyborgHarawayek idatzitakoarekin. Drag King tailerrei buruz lehenengoz jakin dut. Interesgarria iruditu zait.
http://hezkeh0506.blogspot.com/2017/11/aurreko-astean-irunen-ospatu-zen-bertso.html

Aste ona izan,

Maria

SEXU-GENERO SISTEMAREN INGURUKO HAUSNARKETA

SEXU-GENERO SISTEMAREN INGURUKO HAUSNARKETA

Egindako aportazio gehienetan aipatu dut gaia. Egoeraren arrazoirik nabarmenena dela zalantzarik ez ditut. Argi dago gauzak aldatzen ari direla, baina oso erritmo motelean, nire ustez.

Aurreko aportazioan esaten nuen, zelan umeek, txikitatik, kanpoan ikusten dutena barneratzen dute, eta normaltzat hartzen duten. Eta, nahiz eta bakoitzak bere etxean modu batean jokatu, kalean ikusten denak pisu handia dauka, erabakiorrena nire ustez.

Erosketak: nik egiten ditut, normalean, erosketak etxean eta, proportzio handiz oraindik, dendetan ikusten diren gehienak emakumeak dira.

Iragarkiak: ez dut ezer berririk esango gai honen inguruan, baina telebista, irratia eta egunkariak irakurri edo  KALETIK ibiltzen  bazara, adibide ugari ikus ditzakezu. Hona hemen bat:  

Etxeko beharrak: etxeetan egin beharrekoei buruz ari naiz. Duela gutxi, nire semearen futbol taldearen aita batzuekin hitz egiten, konturatu nintzen batzuk (gehiegi), ez dutela etxean ezer egiten. Batzuk gainera, harrotasun puntu batekin esaten zuten, beraiek ez zekitela, adibidez, garbigailua martxan jartzen.

Umeei jartzen zaien arropa: ez dauzkat datuak hau esateko, iritzia baino ez da, baina, agian, hau izan daiteke gehien aldatzen ari den kontu bat. Ala eta guztiz ere, oraindik, arropa mota eta koloreetan aldea ikusten da. Ekarpen batean aipatzen nuen, ze eragina duen, trebetasun motore mailan, hainbat neskei jartzen zaizkien zapata ”prezioso” horiek.

Txokoak:  eta honi buruz zer esango dugu?; denok ezagutzen baitugu Euskal Herrian ematen den egoera. Zorionez, badaude txoko batzuk non bazkide izateko ez dagoen inolako baldintzarik. Espero dugu, ahalik eta arinen, egoera hau aldatzen joatea, eta, Administrazioaren partetik benetako ahaleginak egitea hau konpontzeko.

AURREKO EDIZIOAK

Iazko edizioko Garazi Esnaolaren post-a aukeratu dut. Asko gustatu zait Kaxekin egiten duen simila.: eta zu ze kaxa daukazu?

http://hezkeh0506.blogspot.com/2017/10/nolakoa-da-zure-kaxa.html

Ematen dituen adibideak ere aberatsak iruditu zaizkit.

IKASLEEKIN LANTZEKO BALIABIDEA

Berdinduk argitaratutako baliabideak LH eta DBH-rako

http://www.legegunea.euskadi.eus/contenidos/informacion/berdindu/eu_berdindu/adjuntos/Baliabideak.pdf.pdf

HAU LANTZEKO OZTOPOAK

Oztopo ugari daude:

-          Komunikabide arruntak: lehen aipatutako guztiengatik

-          Kalea: aurrekoarekin erlazionatuta eta lehen ere komentatuta.

-          Lagun-taldeak: askoz eragin handiagoa du ume/nerabeengan lagun batek esango dionak, irakasle zein gurasoek esandakoak baino.

-          Azken urteetan, nire ustez, eragin handiena duena da INTERNET. Oso txikitatik eta ,gehienetan, kontrolik gabe edozein eduki jarraitzeko aukera dago eta hor ez dago kalitate-kontrolik.

SEXU-GENERO SISTEMA ALDE GUZTIETAN...

Sexu genero sistemaren inguruan hausnartzen ibili gara aste honetan, badira urte batzuk behin eta berriz sistema honen erreprodukzioak sentitzen ditudala edonon nagoela ere, baina aste honetan begirada fintzen saiatu naiz. Sistema leku eta momentu guztietara iristen da, jaiotzetik geuregan eragina izanik, bizitzan zehar bide markatu baten baita hazten eta hezten goaz.  "Biztanleria talde etiketatu estuetan antolatzen dute eta gizaki bakoitzari dena edo askatasunez garatu nahi dituen berezitasun eta ezaugarri propioak ukatu ere bai. Erdibana garatzen dituzte gizakiak"
Erdibana garatzen gara! Geure aukerak erdiak dira. Abilezien erdia, gustuen erdia, gaitasunen erdia, motibazioen erdia, ametsen erdia, betebeharren erdia, lorpenen erdia......
Nola liteke ez jabetzea eskubide mozketa honetaz? Nola liteke "osasuntsu" bizitzea erdia eskainiz eta erdia jasoz? Konplize bihurtuz, normalizatuz, naturalizatuz. Eta sistema guzti honen artikulazioa lanketa sakon eta indartsu baten bidez imposatuz, Amaia Alvarezek dioen moduan, “biologikoki eta mentalki desberdinak eta elkarrekiko baztertzaileak diren bi sexuen aldeko defentsa XVIII. mendetik zetorren baina mende oso bat pasatu behar izan zen teoria hegemoniko gisa onartua izateko. Teoria horren helburua gizon eta emakumeen arteko parekidetasun eza arrazionalizatzea zen, desberdintasun hori natural bihurtuz eta ahalik eta gehien gorpuztuz...”

Berriz ere nire inguruaren behaketara joanez, eskolan, kalean, tabernan, parrandan, kirolean... topatu ditzakegu sistema honek bere horretan jarraitzen duela argitzen dituzten adibideak. Kotxea tailerrera eramaten dudan momentua erabat deserosoa izaten da niretzan. Nire abilezia gaitasunari ez dagokion kutxan kokatzen da mekanika, eta zerbait jakingo banu ere, tailerrek gogorarazten didate nik ez dudala zertan hortaz jakin behar. Inguru maskulinizatuak dira erabat, begiradak, hitz egiteko moduak, dekorazioa...lekuz kanpo sentitzeko atmosfera paregabeak. "Neska" naizela ondo gogoratzeko.

Herriko plazan larunbat bateko arratsaldeko 7etan begirada finduz gero, hantxe dauzkagu "mutil" eta "neska" estereotipoak pil-pilean. Gurasoak batetik, poteoan, aita asko beraien lagun gizonekin hizketan; ama asko haurrengan begi bat, lagunen elkarrizketan beste begi bat. Jazkera aipatu gabe noski...Haurrak bestetik, panpinak, kotxesillak, arrosa kolorea; baloiak, motoak,kromoak urdin kolorea...Hauen arropak ere zeresan handia eman dezakete. Amaitzeko, genero-sistematik kanpo legokeen adibide bat jarri nahiko nuke, Aralarrera igo eta geroz eta gehiagotan topo egiten dut emakumezko mendizaleekin, bakarrik doazenak gainera. Gorputza konfidantzaz eta abileziaz mugitu behar da mendian gora aritzeko, osasuntsu eta indartsu, bakarrik bazoaz zerbait gertatzekotan ez daukazu lagunduko zaituenik eta horrek beste nolako indarra ere adierazten du, konfidantza. Munduan barrera geure kabuz ibiltzeko gaitasun nahia daukagula adierazten dute honelako detaileek, ahal dugula, eta dagokigun estereotipo kaxa pixka bat apurtzen duela uste dut. Hala ere, gaur egun iraultzen ari garela pentsatzen dugu askotan, baina geure amonek ere irauli zuten, eta haiek kutxak pixka bat apurtu zituztelako, guk apurtzen jarraitu dezakegu.

https://ikasgelan.ahotsak.eus/fitxak/erraketistak

Lehengo urteko ikasleen idatzietako bat aukeratuko banu Garazi Esnaolarena aukeratuko nuke. Sekulako informazio bilketa egin zuela iruditzen zaidalako, ipuina, bideoak...material asko eskegi zuen eta guztiontzako oso lagungarriak izan daitezkeela iruditzen zait. Batzuk badute abilezia material bilketan eta online bidezko ikaskuntzan, eta eskertzekoa da gehiago kostatzen zaigunoi jakintza gerturatzea.

Musika irakaslea naizenez, askotan saiatzen naiz bideo bat jartzekotan, musikari emakumeak aurkezten. Gainera, emakumeoi "dagozkigun" edota gizonezkoei "dagozkien" instrumentuen iruditegia aldaraziko dien erreferenteak jartzen saiatzen naiz: emakume baterijoleak, zeharkako xirula jotzen duten gizonak...eta honetan pentsatzen eta bilatzen ari nintzela emakunderen txosten honekin topo egin dut. Artearen transmisioan gabiltzak irakasleontzat lagungarria iruditu zait, askotan geuk ere ez dakigulako zein izan daitezkeen emakume erreferenteak, ez ditugulako ezagutzen.

Baina noski, material ezberdinak eskura izateak laguntzen badu ere, oztopoak ditugu, mota askotakoak gainera:
-Gizarte kapitalista-kontsumista honek ondo dauzka finkatuak bakoitzari dagozkigun estereotipoak. Horren baitan eraiki dute gaur egun ezagutzen dugun ingurua (dendak, telebista, telesailak, musika, jostailuak, hobbyak...). Eta noski zaila edo ezinezkoa da guztiz horri ihes egitea.
-Eskoletan, geroz eta presentzia gehiago badu ere, eskola komunitateko kide bakoitzak bere erritmoa darama eta batzuetan batzuk begiak zabalik baditugu ere, lankideek ez dauzkatela konturatzen gara. Gogorra eta neketsua da begirada honen baita lan egiten saiatzea, baina ondokoa saiatzen ari ez dela ikusteak gogorrago bihurtzen du bidea. Zer esanik ez dauzkagun baldintzek ez dutela batere laguntzen, denborarik gabe, materiala sortzeko tarterik gabe eta dauzkagun ikasle kopuruekin, egoerak betiko topikoetan erortzera eramaten gaitu askotan. Eutsi horri!
-Familietan lanaren erdia dagoela iruditzen zait. Etxean hasten da heziketa prozesua, etxean lantzen denak dauka pixu gehien geuregan eta gurasoak jabetzen ez badira zein eredu eskaintzen dizkien haurrei, eskolak zeregin gutxi izango du eraldaketan.
-Eskola aipatzen du heziketa prozesuaren komunidadean garrantzia duen leku moduan, baina hezkuntza ez-formalean ere lana berdin berdin egin behar dela iruditzen zait. Askotan, espazio horiek askeagoak izaten dira gainera, eta haur edo gazteek "aukeratuak". Beraz, haiengana iristeko erraztasun gehiago egon daitezkeela uste dut. Aisialdian komunidade eta elkar bizitza balio asko transmititzen dira, eta hauei ere baliabide egokiak eskaini behar zaizkie.

Amaitzeko, Napoka Iriaren abesti honi erreferentzia egin nahiko nioke. Lerrokatuz eta sailkatuz aurrera goazela dio, mundua honela eraiki dutela. Baina berak koloreztatu egingo lukeela bere bidea, berak nahi duen moduan, bere ametsekin. Oztopo asko dauzkagu, baina egoeraz jabetzeak lehen pausoa egina egotea esan nahi dut, eta koloreztatzea pixkanakakoa izango den arren, urdin-arroxetik irteten saiatzen hasiak gara.....